کریدورهای جدید واردات، از وعده تا واقعیت
قائممقام شرکت صباح تجارت حمید مطرح کرد
در شرایطی که محدودیتهای دریایی و فضای جنگی، تأمین کالاهای اساسی را با چالش مواجه کرده و خرید کالا از تأمینکنندگان خارجی با ریسک بالایی همراه شده است، این پرسش مطرح میشود که آیا کریدورهای جایگزین زمینی و دریایی میتوانند پاسخگوی نیاز واردکنندگان باشند؟
چراکه این مسیرهای نوپا نه از زیرساخت مناسب برای حمل بار فله برخوردارند و نه تجهیزات کافی برای تخلیه سریع کالا را در اختیار دارند. در چنین فضای آکنده از عدمقطعیت، واردکنندگان ناچارند میان توقف فعالیت یا پذیرش هزینهها و ریسکهای سنگین لجستیکی یکی را انتخاب کنند.
در وضعیت فعلی، نگرانی اصلی تأمینکنندگان و واردکنندگان در کشور چیست و اساساً این شرکتها با چه ریسکهایی دستوپنجه نرم میکنند؛ مشکل تأمین کالا یا چالشهای مسیرهای جدید؟
دو چالش شرکتهای واردکننده
به گفته محمد نوید قائممقام شرکت صباح تجارت حمید، در شرایط کنونی، شرکتهای وارداتی با هر دو مشکل روبهرو شدهاند:
نخستین مشکل، تأمین خود کالاهاست؛ زیرا بدیهی است وقتی کشوری درگیر جنگ شود، تأمینکنندگان، تمایل کمتری به مراوده تجاری با آن کشور داشته باشند.
در حال حاضر تأمینکنندگان کل مبلغ کالا را بهصورت پیشپرداخت مطالبه میکنند، درحالیکه پیشازاین تنها بخشی از مبلغ پرداخت میشد و تسویه نهایی پس از رسیدن محموله به آبهای ایران انجام میگرفت.
قائممقام شرکت صباح تجارت حمید ادامه داد: در این شرایط، ریسک واردات بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است؛ زیرا در صورت بروز حادثه برای کشتی یا محموله در طول مسیر، خسارت سنگینی متوجه بازرگان خواهد شد. کشتیها معمولاً تحت پوشش بیمه مالکان خود قرار دارند، اما محمولههایی که توسط شرکتهای بیمه داخلی بیمه میشوند، عموماً فاقد پوشش ریسک جنگ هستند و در صورت وقوع حادثه، امکان از بین رفتن کامل کالا و تحمیل خسارت سنگین به تجار ایرانی وجود دارد.
وی تأکید کرد: متأسفانه تاکنون سازوکار مشخص و مؤثری از سوی دولت برای پوشش این ریسکها در نظر گرفته نشده است.
چالشهای کریدورهای جدید
قائممقام شرکت صباح تجارت حمید در پاسخ به این پرسش که کریدورهای جدید تا چه اندازه میتوانند جایگزین بنادر جنوبی شوند، گفت: باید در نظر داشت که نیاز کشور به واردات کالای اساسی بهصورت فله حداقل به میزان 20،000،000 تن در سال است که در صورت اختلال یا تعطیلی مبادی جنوبی، عملاً جایگزین کاملی برای آن وجود ندارد، ولی وجود کریدورهای جدید که در حال شکلگیری هستند میتوانند یک راهحل برای نیازهای فوری باشند.
اما عدم بهرهمندی از بستر و امکانات لازم برای تخلیه و بارگیری غلات بهصورت فله در این کریدورها چالشهایی نیز به همراه دارد. هماکنون یکی از مسیرهای جایگزین، بندر چابهار است. البته اگر این مسیرهای جدید با حجم بالای کشتی و کمبود تجهیزات روبهرو شوند، روند تخلیه و جابهجایی کالا را با کندی قابلتوجهی مواجه خواهند کرد. از سوی دیگر، این مسیرهای جدید از محل نگهداری کمتری برخوردارند. سالهاست کشتیهایی که بار فله میآوردند، با آشنایی کامل از مسیرها وارد بندر امام خمینی میشدند؛ چنانچه مسیرها به سمت بندر چابهار تغییر کند، کار دشوار میشود.
تمام ریسکهای یک کریدور
اکنون برای انتقال کالا دو کریدور جدید شکل گرفته است؛ یکی مسیر بندر کراچی در پاکستان و دیگری بندر «اسکندرون» یا «مرسین» در ترکیه که بهصورت زمینی وارد کشور میشوند. البته این مسیرها هم هزینهبر و هم زمانبرند؛ زیرا در بندر امام خمینی کالا یکجا تخلیه میشد، اما اکنون باید کالاها از مرز با کامیون وارد شوند و در گمرکات مرزی موردبررسی قرار گیرند.
اینجا این پرسش مطرح میشود که آیا این گمرکات محل دپوی لازم برای این کالاها را دارند؟ در نظر بگیرید وقتی کالایی بنا باشد از ترکیه وارد شود، هزینههای حملونقل در این مسیرها بعضاً تا دو برابر افزایش پیدا میکند تا به مقصد برسد. از سوی دیگر، این کالاها در مسیر ممکن است با ریسکهایی همچون کاهش وزن یا افت کیفیت نیز روبهرو شوند.
بنادر شمالی با تمام ظرفیت کار میکنند
نوید در ادامه تصریح کرد: در حال حاضر بنادر شمالی کشور با حداکثر ظرفیت در حال فعالیت هستند، اما همچنان نمیتوانند بهطور کامل جایگزین بنادر جنوبی و پاسخگوی تمام نیاز کشور باشند. از سوی دیگر، باید توجه داشت که کشورهای همسایه شمالی نیز همواره ظرفیت تأمین کالاهای مورد نیاز ایران را ندارند و این مسئله، خود یکی از محدودیتهای اصلی این مسیرها به شمار میرود.
توقف کار یا تغییر استراتژی؟
قائممقام شرکت صباح تجارت حمید همچنین در پاسخ به این پرسش که با توجه به شرایط جنگی و وضعیت پیشآمده، شرکتهای واردکننده چه تمهیداتی را در پیش گرفتهاند و میزان تابآوری این بخش تا چه حد خواهد بود، گفت: شرایط فعلی بهشدت غیرقابل پیشبینی شده است؛ چراکه فعالان اقتصادی همچنان در ابهام به سر میبرند که آیا تنشها و درگیریها ادامهدار خواهد بود یا امکان بازگشت شرایط به وضعیت عادی و حصول توافق وجود دارد.
وی افزود: در چنین فضایی، بخشی از شرکتهای کوچک و متوسط که پیش از این امکان فعالیت با حجمهای محدود در بنادر جنوبی را داشتند، عملاً توان ادامه فعالیت را از دست دادهاند. در مقابل، برخی شرکتهایی که از گذشته در بنادر شمالی نیز فعال بودند، همچنان با حجم کمتر به فعالیت خود ادامه میدهند.
نوید ادامه داد: با این حال، چالشهای مربوط به مسیرهای زمینی و گمرکات مرزی همچنان بهطور کامل مشخص و حلوفصل نشده است.
وی تأکید کرد: علاوه بر این، زیرساختهای حملونقل در بسیاری از مرزهای زمینی متناسب با حجم فعلی جابهجایی کالا نیست و هنوز مشخص نیست چه تعداد کامیون و ناوگان حمل برای پاسخگویی به این حجم از واردات در اختیار گمرکات قرار دارد.
قائممقام شرکت صباح تجارت حمید در پایان خاطرنشان کرد: بدون تردید، شکلگیری و تثبیت فرآیندهای جدید در کریدورهای جایگزین، نیازمند زمان، هماهنگی میان دستگاهها و تقویت زیرساختهای لجستیکی و گمرکی کشور است.
