20 میلیارد دلار ارزش محصولات پایین دستی گندم (آرد، نان و پاستا)

ارزش تجاری 20 میلیارد دلاری محصولات آرد در ایران در هاله‌ای از بی‌کیفیتی، چندنرخی بودن و نبود انضباط بازار گم شده است؛ درحالی‌که آرد یارانه‌ای با قیمت یک هزار تومان در اختیار نانوایان قرار می‌گیرد، نان نهایی در یک شهر با دامنه قیمتی کیلویی بین ۱۸ تا ۲۰۰ هزار تومان به فروش می‌رسد و دولت با اصرار بر قیمت‌گذاری دستوری، بدون ‌توجه به کیفیت، در عمل کشتی روبه‌پیشرفت «صنعت نان» را به چرخشی به دور خودش تبدیل کرده است.

نان چند نرخی، عامل بی‌نظمی بازار

محمدرضا مرتضوی، رئیس انجمن آردسازان و رئیس کانون صنایع غذایی کشور در گفت‌وگو با نگاشته، به موضوع بی‌نظمی بازار نان در کشور اشاره کرد و گفت: چند نرخی بودن آرد، سبب بی‌نظمی این بازار شده است. وی گفت:

همین نان سنتی ماشینی با روش صنعتی تولید و در  بساری از سوپرمارکت‌ها توزيع می‌شود و مردم نیز تا حدودی آن را پذیرفته‌اند و به آن علاقه نشان داده‌اند و حتی به دلیل سلامت آن، گران‌تر از روش سنتی، آن را خریداری می‌کنند.‌

اما چگونه قابل توجیه است که قیمت آرد مصرفی نان های صنعتی و مدرن ۳۰ برابر قیمت آرد خبازی باشد که توسط کارخانجات به نانوایی ها فروخته می شود؟!

وی با تأکید بر این موضوع که تا وقتی چند نرخی بودن گندم، آرد و نان برقرار باشد، انضباط بازار نان به هم می‌ریزد، بیان کرد: هم‌اکنون در تهران نان خبازی از کیلویی ۱۸ هزار تومان تا کیلویی ۸۰ هزار تومان قیمت‌های متفاوت عرضه می شود. با یک قیمت آرد، چند نرخ نان در یک شهر تولید می‌شود.

مرتضوی با بیان این‌که انواع مختلف نان با توجه مهارت نانوا، نوع پخت و شرایط تولید ممکن‌ است بر قیمت‌ها اثرگذار باشد، افزود: تقریباً مانند همه کالاهای دیگر نان نیز می‌تواند به‌صورت مرغوب، معمولی و باکیفیت تولید ‌شود، اما در جامعه ما به این موضوع توجه نمی‌شود و به‌صورت عمومی گمان می‌کنیم نان باید با قیمت پایین به دست مردم برسد.

در این خصوص بدون شک، هدف دولت تامین نان ارزان‌قیمت برای مردم است، اما هدف بخش خصوصی که عهده دار تولید است، ضرورتاً با هدف دولت یکی نیست. هدف تولیدکننده بیشتر بر بهبود کیفیت و بر توسعه نان‌های صنعتی و بهداشتی، کشت واریته‌های مختلف گندم و خریداری گندم با کیفیت بالا تمرکز دارد.

وقتی دولت تنها به کمیت می‌اندیشد

رئیس انجمن آردسازان و رئیس کانون صنایع غذایی کشور در ادامه تأکید کرد: زمانی که هدف شما، ارتقای کیفیت تولید نان نباشد و تنها به فکر خرید گندم با هر کیفیتی باشید، بدیهی است که نتیجه‌ای جز تولید نان بی‌کیفیت نخواهید داشت.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا زمان آن نرسیده است که دولت در خصوص نان دست از قیمت‌گذاری دستوری بردارد، گفت: دولت یک راهی را در پیش گرفته تا به سفره مردم کمک کند. هم‌اکنون قیمت تمام شده آرد کیلوئی حدود ۶۷ تا ۶۸ هزار تومان است فروش آرد کیلوئی هزار تومان یعنی توزیع مجانی آرد.  دولت عنوان می‌کند که گندم را با ۱۳ درصد افت خریداری می‌کند، یعنی کیفیت برایش اهمیت ندارد و هر کیلو گندم از جیب دولت با قیمت ۵۰ هزار تومان خریداری می‌شود و کیلویی یک‌هزار تومان به فروش می‌رود به عبارتی دولت بابت هر کیلو گندم ۴۹ هزار تومان ضرر می‌کند.

مرتضوی افزود: اینجاست که دولت تنها به کمیت توجه دارد که منجر به بی‌کیفیتی نان شده است، اما تولیدکنندگان به کیفیت توجه دارند. اگر شما از یک نانوایی، نان باکیفیت بخواهید، نانوا اول حرارت و چرخش تنورش را پایین می‌آورد و وقتی بخواهد خمیر را عمل بیاورد، بیشتر آن را ورز می‌دهد. درواقع نانوا از همان آرد، همان تنور و تغار یک نان باکیفیت‌تری به شما تحویل می‌دهد. لذا ما باید تکلیف خود را مشخص کنیم که از جامعه کشاورز و نانوا چه انتظاری داریم. آیا نان با قیمت‌ دولتی با هر کیفیتی می‌خواهیم یا یک بازار متنوع با کیفیت‌های بالاتر؟

ارزش 20 میلیارد دلاری بازار محصولات آردی

رئیس انجمن آردسازان کشور با اشاره به نادیده گرفتن ارزش تجارت نان در ایران، خاطرنشان کرد: تجارت محصولات آردی در ایران 20 ميليارد دلار و حتی بیشتر از آن ارزش دارد، ازاین‌روست که باید مشخص کنیم چه انتظاری از این بازار داریم. آیا از آن بهبود روش تولید و تغذیه را انتظار داریم یا فقط نان سیلو (عبارتی که در گذشته به نانهای ارزان و در دسترس مردم اطلاق می شد) تحویل مردم بدهیم.

آرد در قیمت‌های جهانی تنی ۵۰۰ دلار قیمت دارد، ۱۰ میلیون تن آرد مبلغی معادل ۵ میلیارد دلار ارزش پیدا می‌کند. نان کيلويی هزار دلار است که با تولید ۷ میلیون تن نان حدود ۷ تا ۸ میلیارد دلار ارزش آن خواهد بود و با سایر فرآورده‌های آن، مجموعا حدود ۲۵ میلیارد دلار ارزش در این زنجیره ایجاد می شود که باید در جهت کیفیت بهتر و بهبود شرایط تغذیه‌ای مردم قرار بگیرد.

وی با اشاره به این موضوع که این سکان کشتی ما در جهت پیشرفت قرار ندارد، تأکید کرد: وقتی سکان این کشتی را روی ۶۰ یا 70 درجه قرار داده‌ایم، طبیعی است که این کشتی تنها به دور خودش می‌چرخد و هر اندازه هم که گاز بدهید، تنها به دور خودش بیشتر خواهد چرخید؛ درحالی‌که ضروری است که در این مسیر اهداف خود را مشخص کنیم و در جهت ارتقای کیفیت گام برداریم. هم‌اکنون در برخی مغازه‌ها نان با قیمت‌هایی نظیر کیلویی ۲۰۰ هزار تومان نیز به فروش می‌رسد که مردم آن را خریداری می‌کنند و برای آن در صف هم می‌ایستند.

واردات غلات از دریای خزر، پیش‌بینی درست بخش خصوصی

مرتضوی همچنین در پاسخ به این پرسش که درباره واردات غلات، مسیرهای جایگزین از شمال آیا می‌تواند به‌صرفه باشد، گفت: سهم بزرگ غلات در دنیا متعلق به کشورهای اوکراین، روسیه و قزاقستان است که باوجود دریای خزر بین ما و این کشورها، این واردات به‌صرفه‌تر خواهد بود. برای این امر باید برنامه‌ریزی درستی انجام داد و پس‌ازاین، باید این واردات از همین طریق ادامه یابد و حتی ضروری است که ناوگان این مسیر را تقویت کرد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: باید توجه داشت امکاناتی که بخش خصوصی در این مسیر از پیش آماده کرده بود، در دوران جنگ به کمک ما آمد و این کار، کشور را نجات داد. باید به این موضوع توجه کرد که پیش‌بینی‌های بخش خصوصی، پیش‌بینی‌های درستی است که باید به آن‌ها توجهی بیشتری مبذول داشت.