پارادوکس حمل کالا در ایران؛ چرا سهم حمل بار ریلی افزایش نمی‌یابد؟
کارشناس حوزه حمل‌ونقل مطرح کرد
در شرایطی که افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، ضرورت کاهش وابستگی به جاده و اهمیت توسعه ترانزیت منطقه‌ای، نقش حمل‌ونقل ریلی را بیش از گذشته پررنگ کرده است، شبکه ریلی کشور همچنان با چالش‌هایی مانند محدودیت ظرفیت، بهره‌وری پایین و فاصله میان توان موجود و تقاضای واقعی مواجه است.
مهندس ضیایی، کارشناس حوزه حمل‌ونقل در گفت‌وگو با نگاشته ضمن اشاره به وضعیت توسعه شبکه ریلی کشور اظهار کرد:
توسعه راه‌آهن را نباید صرفاً به احداث خطوط جدید محدود کرد؛ چراکه اگر هدف، افزایش سهم حمل‌ونقل ریلی در جابه‌جایی بار باشد، باید موضوعاتی مانند بهره‌وری شبکه، ظرفیت عملیاتی، کیفیت خدمات و اتصال مناسب به مراکز تولید و مصرف نیز موردتوجه قرار گیرد.
تأمین مالی به روش سنتی؛ مانعی بر سر راه توسعه حمل ریلی
این کارشناس حوزه حمل‌ونقل افزود: در سال‌های گذشته بخش عمده‌ای از پروژه‌های زیرساختی کشور با روش‌های سنتی تأمین مالی دنبال شده و همین موضوع موجب شده است روند توسعه شبکه با محدودیت‌هایی مواجه شود. افزایش طول خطوط به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای حمل‌ونقلی کشور باشد و باید هم‌زمان برای بهبود عملکرد شبکه موجود نیز برنامه‌ریزی شود.
تقاضا برای حمل ریلی بیشتر از توان آن است
ضیایی با اشاره به فاصله میان ظرفیت شبکه ریلی و تقاضای موجود برای حمل بار گفت: امروز میزان تقاضا در بسیاری از بخش‌ها بیشتر از ظرفیتی است که شبکه ریلی کشور می‌تواند پوشش دهد. لذا بخش قابل‌توجهی از بارهایی که امکان انتقال از طریق ریل را دارند، همچنان از مسیر جاده جابه‌جا می‌شوند.
وی ادامه داد: در برخی مسیرهای موازی، حجم باری که روی جاده حمل می‌شود، چندین برابر ظرفیت حمل ریلی است و این موضوع نشان می‌دهد مسئله اصلی فقط کمبود خطوط نیست، بلکه باید به افزایش بهره‌وری، مدیریت ظرفیت موجود و ایجاد سازوکارهای مناسب برای انتقال بار از جاده به ریل توجه شود.
تحریم‌ها، مانع اصلی توسعه ریلی نیستند
این کارشناس حوزه حمل‌ونقل درباره تأثیر تحریم‌ها بر توسعه شبکه ریلی اظهار کرد: اگرچه تحریم‌ها محدودیت‌هایی ایجاد کرده‌اند، اما نمی‌توان آن‌ها را عامل اصلی توقف توسعه راه‌آهن دانست. در بسیاری از موارد، تجهیزات و قطعات موردنیاز از مسیرهای مختلف تأمین شده و صنعت ریلی توانسته نیازهای خود را مدیریت کند.
وی افزود: چالش اصلی بیشتر به مسائل داخلی مانند مدل تأمین مالی پروژه‌ها، نگهداری زیرساخت‌ها، بهره‌وری پایین شبکه و انباشت مشکلات مدیریتی بازمی‌گردد و تحریم‌ها در مقایسه با این عوامل، نقش تعیین‌کننده‌ای نداشته‌اند.
بازگشت سریع شبکه ریلی به مدار خدمت‌رسانی در جریان جنگ 40 روزه
ضیایی با اشاره به عملکرد شبکه ریلی در شرایط بحرانی گفت: در جریان درگیری‌های اخیر، با وجود آسیب‌هایی که به برخی زیرساخت‌ها وارد شد، شبکه ریلی توانست در مدت زمان کوتاهی به مدار خدمت‌رسانی بازگردد.
وی ادامه داد: در برخی موارد، مسیرهای آسیب‌دیده در کمتر از ۱۲ تا ۱۴ ساعت دوباره فعال شدند که نشان‌دهنده توان فنی و تاب‌آوری بالای شبکه ریلی کشور است. این سرعت بازگشت حتی موردتوجه ناظران خارجی نیز قرار گرفته است.
این کارشناس حوزه حمل‌ونقل در پایان تأکید کرد: برای دستیابی به جایگاه واقعی حمل‌ونقل ریلی، نگاه توسعه‌ای باید از صرف احداث خطوط جدید فراتر برود و موضوعاتی مانند افزایش بهره‌وری، نوسازی زیرساخت‌ها، تأمین مالی پایدار و انتقال بار از جاده به ریل در اولویت سیاست‌گذاری قرار گیرد.
