بازار غلات تشنه نقدینگی؛ آیا اوراق گام می‌تواند نسخه مالی مناسبی برای نجات زنجیره غلات باشد؟
بازطراحی زنجیره تأمین غلات؛ از اصلاح تخصیص ارز تا فروش اعتباری
زنجیره تأمین غلات در شرایطی با فشار هم‌زمان هزینه‌های واردات، محدودیت نقدینگی و چالش‌های لجستیکی مواجه است که طولانی شدن فرآیند تأمین ارز و گردش کالا، هزینه تأمین و عرضه را افزایش داده است. در چنین وضعیتی، اصلاح سازوکارهای ارزی و بانکی، توسعه ابزارهای تأمین مالی و حرکت از معاملات صرفاً نقدی به سمت فروش اعتباری، به یکی از ضرورت‌های حفظ جریان پایدار تأمین کالا تبدیل شده است؛ ضرورتی که به گفته فعالان این حوزه، بدون اصلاح هم‌زمان چند حلقه از زنجیره امکان تحقق آن دشوار خواهد بود.
مهندس اسدی، مدیرعامل شرکت زرین غله، در گفت‌وگو با نگاشته ضمن تشریح چالش‌های موجود در مسیر واردات و توزیع غلات، بر ضرورت بازطراحی فرآیند تخصیص ارز، تقویت ابزارهای تأمین مالی، توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و اصلاح مدل فروش نهاده تأکید کرد.
به اعتقاد وی، واردکننده باید بتواند بر مبنای نرخ قطعی ارز برای قیمت تمام‌شده برنامه‌ریزی کند و از سوی دیگر، تولیدکننده نیز باید به ابزارهای اعتباری دسترسی داشته باشد تا فشار نقدینگی در حلقه‌های مختلف زنجیره کاهش پیدا کند.
تخصیص به‌موقع ارز؛ نخستین حلقه اصلاح زنجیره واردات
اسدی با اشاره به ضرورت بازنگری در فرآیند فعلی واردات غلات اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین اقدامات، اصلاح فرآیند تخصیص ارز است؛ به‌گونه‌ای که مشابه آنچه در برخی صنایع انجام می‌شود، پس از ثبت سفارش و تخصیص سهمیه از سوی وزارت جهاد کشاورزی، تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی در کوتاه‌ترین زمان انجام شود.
به گفته وی، این تغییر از دو جهت برای واردکنندگان اهمیت دارد؛ نخست آن‌که فعال اقتصادی می‌تواند بر مبنای نرخ قطعی خرید ارز، محاسبه دقیق‌تری از قیمت تمام‌شده کالا داشته باشد و دوم این‌که بدون نگرانی از بلاتکلیفی ارزی، امکان عرضه سریع و به‌موقع کالا در بازار فراهم می‌شود.
مدیرعامل شرکت زرین غله ادامه داد: وقتی واردکننده از زمان و نرخ تأمین ارز اطمینان نداشته باشد، برنامه‌ریزی برای خرید خارجی، حمل، ترخیص و عرضه کالا با اختلال مواجه می‌شود و درنهایت این بی‌ثباتی می‌تواند به افزایش هزینه‌های زنجیره تأمین منجر شود.
اوراق گام و برات الکترونیک؛ ابزارهایی برای کاهش فشار نقدینگی
اسدی توسعه ابزارهای نوین بانکی را یکی دیگر از الزامات اصلاح زنجیره تأمین دانست و گفت: استفاده از ابزارهایی مانند اوراق گام و برات الکترونیک، متناسب با مقررات بانک مرکزی، می‌تواند بخشی از فشار نقدینگی موجود در شبکه تأمین را کاهش دهد.
وی افزود: امکان استفاده از این ابزارها و انتقال ذی‌نفع آن‌ها به بانک مرکزی برای خرید ارز می‌تواند چند اثر هم‌زمان داشته باشد؛ از یک‌سو فشار تأمین نقدینگی از دوش شبکه بانکی و فعالان اقتصادی برداشته می‌شود، از سوی دیگر خرید ارز در زمان مناسب انجام می‌گیرد و درنهایت زنجیره تأمین کالا با اختلال کمتری مواجه خواهد شد.
به اعتقاد وی، استفاده از ابزارهای مالی جدید باید به‌گونه‌ای طراحی شود که منابع مالی در حلقه‌های مختلف زنجیره به گردش درآید و صنایع تولیدی بتوانند کالا و مواد اولیه موردنیاز خود را به‌موقع و بدون وابستگی کامل به نقدینگی نقدی تأمین کنند.
بازار نهاده از فروش نقدی عبور کند
مدیرعامل شرکت زرین غله با تأکید بر ضرورت تغییر مدل فروش نهاده‌ها اظهار کرد: فروش نهاده نمی‌تواند صرفاً یک معامله نقدی باشد. تولیدکننده در بخش‌هایی مانند دام و طیور با یک چرخه تولید چندماهه مواجه است و طبیعی است که میان زمان خرید نهاده و زمان دریافت درآمد حاصل از فروش محصول، فاصله‌ای در گردش نقدینگی ایجاد شود.
اسدی ادامه داد: در چنین شرایطی باید به سمت مدل فروش اعتباری مبتنی بر اعتبارسنجی مشتری حرکت کرد. در این مدل، بانک‌ها و مؤسسات اعتبارسنجی می‌توانند با ارزیابی دقیق ریسک نکول مشتریان، امکان فروش اعتباری را برای فعالان زنجیره فراهم کنند.
وی معیارهایی همچون سابقه خرید، توان مالی، سوابق بانکی و رفتارهای اعتباری، میزان تولید و سایر شاخص‌های کمی و کیفی را ازجمله عوامل مؤثر در اعتبارسنجی دانست و افزود: در کنار اعتبارسنجی، توسعه ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای نیز اهمیت زیادی دارد.
آینده بازار نهاده در اختیار تأمین‌کنندگان مالی زنجیره است
اسدی معتقد است: آینده بازار نهاده تنها متعلق به شرکت‌هایی نیست که کالا را وارد و عرضه می‌کنند، بلکه شرکت‌هایی موفق‌تر خواهند بود که بتوانند در کنار تأمین کالا، برای تأمین مالی مشتریان تولیدی نیز راهکار ارائه دهند.
وی با بیان این‌که شرکت‌های فعال در این حوزه باید از نگاه صرفاً فروش کالا عبور کنند و به سمت مدیریت زنجیره تأمین حرکت کنند، تصریح کرد: ارائه راهکارهای تأمین مالی به مشتریان تولیدی در بخش‌های مرتبط با مرغداری و دامداری می‌تواند یکی از مزیت‌های رقابتی آینده بازار باشد.
به گفته وی، چنین رویکردی علاوه بر تسهیل خرید برای تولیدکنندگان، می‌تواند به پایداری جریان عرضه نهاده و کاهش فشار نقدینگی در حلقه‌های مختلف زنجیره منجر شود.
لجستیک، نقدینگی و بدهی دولت؛ سه ضلع فشار بر تأمین غلات
مدیرعامل شرکت زرین غله در تشریح مهم‌ترین چالش‌های فعلی تأمین و توزیع کالا، طولانی شدن دوره گردش کالا را یکی از مسائل اصلی دانست و گفت: مشکلات لجستیکی در مسیر بین‌المللی تا رسیدن کالا به بندر مقصد، ترافیک و محدودیت‌های بندری و طولانی شدن فرآیند تخلیه و ترخیص، موجب افزایش زمان گردش کالا می‌شود.
وی ادامه داد: هم‌زمان، افزایش هزینه‌ها و نیاز به سرمایه در گردش نیز فشار مضاعفی به واردکنندگان وارد کرده است. حذف ارز ترجیحی، افزایش قیمت‌های جهانی، رشد هزینه‌های گمرکی و انبارداری، همگی موجب شده است سرمایه بیشتری برای تأمین و نگهداری کالا موردنیاز باشد.
اسدی رکود تورمی اقتصاد داخلی و محدود شدن منابع مالی متقاضیان و مصرف‌کنندگان را یکی دیگر از چالش‌های مهم دانست و افزود: در چنین شرایطی، سیاست‌های انقباضی شبکه بانکی و محدودیت در تأمین منابع نیز دسترسی فعالان اقتصادی به سرمایه در گردش را دشوارتر کرده است.
وی همچنین به بدهی دولت بابت ارز ترجیحی اشاره کرد و گفت: تأخیر طولانی‌مدت در تعیین تکلیف و تسویه‌حساب این مطالبات با واردکنندگان، فشار مضاعفی بر منابع مالی شرکت‌ها وارد کرده و قدرت آن‌ها برای تأمین محموله‌های جدید را کاهش داده است.
سه اقدام فوری برای عبور از فشار فعلی
اسدی درباره راهکارهای کوتاه‌مدت برای کاهش مشکلات زنجیره تأمین غلات اظهار کرد: نخستین اقدام، اصلاح فرآیند فعلی تخصیص ارز و انجام به‌موقع آن است. واردکننده باید بتواند زمان تأمین ارز را پیش‌بینی کند تا امکان برنامه‌ریزی برای خرید، حمل و عرضه کالا فراهم باشد.
وی رفع مشکلات مقطعی بنادر، کاهش زمان تخلیه و ترخیص و کوتاه کردن فرآیند اظهار و عرضه کالا را دومین اولویت دانست و افزود: هر روز تأخیر در گردش کالا، هزینه‌های بیشتری را به زنجیره تحمیل می‌کند و درنهایت این هزینه به حلقه‌های بعدی منتقل خواهد شد.
مدیرعامل شرکت زرین غله همچنین تقویت ابزارهای تأمین مالی و تأمین مالی زنجیره‌ای را سومین اقدام فوری عنوان کرد و گفت: بدون توسعه ابزارهای مالی متناسب با شرایط امروز، تأمین سرمایه در گردش برای فعالان زنجیره دشوارتر خواهد شد.
زیرساخت لجستیکی و بازطراحی بازارگاه؛ راهکارهای بلندمدت
اسدی در بخش دیگری از سخنان خود، اصلاحات بلندمدت را نیازمند سرمایه‌گذاری و بازطراحی برخی زیرساخت‌ها دانست و یادآور شد: توسعه زیرساخت‌های لجستیکی بنادر و ایجاد ظرفیت‌های لازم برای تخلیه، نگهداری، حمل و ترخیص سریع‌تر کالا باید در دستور کار قرار گیرد.
وی همچنین بر ضرورت توسعه و تقویت سامانه بازارگاه تأکید کرد و گفت: این سامانه، در صورت برخورداری از سازوکارهای مناسب، نقش مؤثرتری در شفافیت زنجیره تأمین خواهد کرد.
به گفته اسدی، ارائه گزارش‌دهی مناسب به مشتریان، ایجاد سازوکار رتبه‌بندی واردکنندگان و مصرف‌کنندگان و فراهم کردن اطلاعات دقیق‌تر از وضعیت عرضه و تقاضا می‌تواند به کارآمدتر شدن بازارگاه کمک کند.
مدیرعامل شرکت زرین غله در پایان تأکید کرد: اصلاح زنجیره تأمین غلات تنها با یک تصمیم یا اقدام مقطعی امکان‌پذیر نیست و مجموعه‌ای از اصلاحات ارزی، بانکی، مالی، لجستیکی و اطلاعاتی باید هم‌زمان دنبال شود؛ چراکه هر اختلال در یکی از این حلقه‌ها می‌تواند زمان و هزینه تأمین کالا را افزایش دهد و فشار آن را به حلقه‌های بعدی زنجیره منتقل کند.
