ناترازی انرژی و تهدید پنهان در صنعت آرد / مهرزاد جمشیدی: تمرکز بر پدافند غیرعامل ضروری است
مهرزاد جمشیدی، رئیس انجمن آردسازان استان فارس
نگاشته در گفتگو با رئیس انجمن صنفی آردسازان فارس و مدیرعامل کارخانه آرد خوشه فارس، یکی از پیشرفتهترین کارخانههای آرد کشور، ابعاد کمتر دیدهشدهی ناامنی غذایی و تابآوری صنعت آرد در شرایط بحرانی را بررسی کرده است. وی تأکید میکند که در ایران، مفهوم امنیت غذایی با تعاریف جهانی متفاوت است و باید به «ناامنی غذایی» توجه بیشتری داشت.
امنیت غذایی؛ مفهومی متفاوت در بستر ایران و منطقه
در سطح بینالمللی، «Food Security» به معنای دسترسی به مواد غذایی سالم، مغذی و ایمن برای حفظ سلامت بدن است. اما در منطقه خاورمیانه و ایران، این مفهوم، تعاریف و الزامات بومی متفاوتی دارد. رئیس انجمن آردسازان فارس در اینباره گفت: در جهان وقتی از امنیت غذایی صحبت میشود، منظور وجود ریزمغذیها، سلامت فرآورده، شلفلایف استاندارد و توجه به میزان جذب افزودنیهای مواد غذایی است. اما در ایران یا یمن، امنیت غذایی بیشتر به معنای تأمین پایدار و در دسترس بودن کالای استراتژیک است؛ چیزی که حتی در شرایط بحران هم تضمین نشده است.
او تأکید کرد که بسیاری از الگوهای مدیریتی روز دنیا مانند سیستم «FIFO» (اولین ورود، اولین خروج) یا کاهش موجودی انبار، در ایران قابل اجرا نیستند، زیرا شرایط نگهداری و تأمین مواد اولیه در کشور بسیار متغیر و پرریسک است.
تجربه بحران و تأکید بر «آمادگی» به جای اتفاق
رئیس انجمن صنفی آردساران فارس گفت: در بحران ۱۲ روزه اخیر، که با محدودیتهای گسترده در جابجایی کالا بین استانها همراه بود، شاهد بروز مشکلاتی در حمل و انتقال برنج و روغن بین استانها بودیم. در خصوص نان اگر چه نگرانی هایی در ابتدا ایجاد شداما بدلیل همزمانی با فصل برداشت گندم و وفور گندم، بحران به شکل ناگهانی مدیریت شد و آرامش به جامعه به سرعت بازگشت.
شاید اگر این بحران در دیماه رخ میداد، شرایط به مراتب بحرانیتر میشد. تجربه نشان داد که آرامش فعلی نه از روی آمادگی، بلکه نتیجه تقارن زمانی با فصل اوج برداشت گندم بود. این موفقیت، برنامهریزیشده نبود، بلکه بیشتر به شانس زمانی و عملکرد درست . همکاری متقابل دولت و کارخانجات آرد بستگی داشت که الحق در تلاش برای تولید آرد از هیچ تلاشی دریغ نکردند.
یکی از چالشهای اصلی، نبود عدد دقیق و راهبردی برای میزان ذخیره گندم در هر استان است. به گفته این فعال صنعت آرد ذخیره هر هزار تن گندم حدود ۲۰ میلیارد تومان سرمایه میطلبد و ذخیره ۳ هزار تن یعنی ۶۰ میلیارد تومان خواب سرمایه. در حالیکه کشورهای غربی تنها برای ۱۰ روز ذخیره دارند و در خلیج فارس ذخیره ۳ ماهه رایج است، ایران هنوز به عدد استاندارد بومیشدهای نرسیده است. جمشیدی تأکید کرد که شرکت های غله هر استان باید بر اساس نیاز واقعی، توان نگهداری، و شرایط اقلیمی، عدد مشخصی برای دپوی گندم تعیین کند.
انرژی؛ نقطه آسیبپذیر صنعت آرد
جمشیدی تأمین انرژی، را مهمترین تهدید برای تولید آرد در ایران دانست و گفت: قطعی برق کارخانجات از جمله مواردی است که باید دولت برای آن بویژه در مواقع بحرانی استثنا قائل شود تا کارخانجات آرد در تولید توقفی نداشته باشند! کارخانههای آرد روزانه حدود یک مگاوات برق مصرف میکنند، اما تعداد کمی از آنها به ژنراتور مجهزند. حتی در صورت داشتن ژنراتور، تأمین سوخت آن در شرایط بحران تضمینی ندارد.
سؤال اصلی این است که اگر کارخانهای ژنراتور داشته باشد، آیا سوخت آن به موقع تأمین میشود؟ آیا سیستم حوالهنویسی برای تخصیص سوخت در بحران، کارآمد عمل میکند؟!! وی افزود که بحث استفاده از پنلهای خورشیدی و انرژیهای تجدیدپذیر مطرح است اما زیرساختهای لازم برای آن فراهم نیست. اگرچه خصوصیسازی نیروگاههای گازی در دورهای توسط دولت انجام شد، اما اکنون برخی از این واحدها با کمبود گاز مواجهاند؛ موضوعی که لزوم بازنگری در پایداری زنجیره انرژی را یادآور میشود.
راهحل آینده؛ برق مدولار و کوچکمقیاس
وی با شاره به تجربه آمریکا که سیستم برقرسانی خود را از متمرکز به مدولار تغییر داده است، گفت: در آمریکا به جای یک نیروگاه بزرگ، چندین نیروگاه کوچک محلی ایجاد شدهاند که حتی با انرژی هستهای تغذیه میشوند. در ایران، استفاده از نیروگاههای میکرو، اگرچه اکنون بدلیل محدودیتهای سیاسی کشور، عملی نیست، اما میتواند راهکاری موثر و بلندمدت باشد.
در پایان این گفتوگو، مدیرعامل کارخانه آرد خوشه فارس تصریح کرد: تجربه بحران اخیر به ما یادآوری کرد که بیش از هر زمان، نیازمند بازتعریف واقعبینانه امنیت غذایی در ایران هستیم. در کشوری با ساختار خاص اقتصادی، اقلیمی و زیرساختی، تمرکز بر مدیریت ناامنی غذایی و شناسایی نقاط ضعف میتواند مسیر پایدارتری برای تأمین آرد بعنوان یک کالای استراتژیک فراهم کند.
