آزادسازی گندم ماکارونی در ایستگاه اصلاح سیاست؛ حلقه‌های مفقوده کجاست؟
سخنگوی انجمن صنفی کارفرمایان ماکارونی مطرح کرد
صنعت ماکارونی پس از ماه‌ها انتظار برای تعیین تکلیف قیمت گندم صنف و صنعت، اکنون با مجموعه‌ای از چالش‌های جدید در حوزه تأمین ماده اولیه، قیمت‌گذاری و صادرات مواجه است. تعیین نرخ جدید گندم، محدودیت زمانی تأمین از سوی شرکت بازرگانی دولتی و افزایش هزینه‌های تولید، در شرایطی مطرح است که تولیدکنندگان نسبت به آثار این تصمیمات بر قیمت تمام‌شده و قدرت رقابت ماکارونی ایران در بازارهای صادراتی هشدار می‌دهند.
در همین خصوص و به دنبال اعلام نرخ جدید گندم صنف و صنعت برای صنعت ماکارونی، با رسول مژده‌شفق، سخنگوی انجمن صنفی کارفرمایان ماکارونی، درباره آخرین وضعیت تأمین گندم، آثار قیمت جدید بر تولید و صادرات و چالش‌های پیش روی این صنعت گفت‌وگو کرده‌ایم.
- قیمت موقت گندم تحویلی به صنعت ماکارونی ۲۳ هزار و ۸۵۰ تومان به ازای هر کیلوگرم تعیین شده است.
- این نرخ معادل ۴۵ درصد نرخ ۵۳ هزار تومانی گندم صنف و صنعت است و ۵۵ درصد باقی‌مانده در دوره انتقالی به‌صورت یارانه محاسبه می‌شود.
- شرکت بازرگانی دولتی ایران موظف است گندم موردنیاز صنعت ماکارونی را برای یک دوره سه‌ماهه و تا ۵ آبان‌ماه با نرخ تعیین‌شده تحویل دهد.
- توقف تحویل گندم در فروردین و تیرماه، به گفته سخنگوی انجمن، موجب توقف فعالیت برخی کارخانه‌ها و کاهش ظرفیت تولید تعدادی دیگر شده است.
- تولیدکنندگان اعلام کرده‌اند بدون اصلاح قیمت ماکارونی متناسب با نرخ جدید گندم و افزایش سایر هزینه‌ها، ادامه تولید برای واحدهای صنعتی دشوار خواهد بود.
- صنعت ماکارونی از اصل آزادسازی تأمین گندم استقبال می‌کند؛ اما خرید داخلی یا واردات گندم به زمان، نقدینگی، تخصیص ارز و برنامه‌ریزی قبلی نیاز دارد.
- افزایش هزینه تولید و دریافت مابه‌التفاوت گندم یارانه‌ای از صادرکنندگان می‌تواند قدرت رقابت ماکارونی ایران در بازارهای منطقه‌ای را کاهش دهد.
- اصلاح قیمت پایه صادراتی، مشارکت تشکل‌های صنعتی در تصمیم‌گیری و بررسی حذف مالیات بر ارزش‌افزوده، از مهم‌ترین مطالبات مطرح‌شده هستند.
به گفته شفق، پس از گذشت چهار ماه از آغاز سال، پیگیری‌های صنعت ماکارونی برای تعیین قیمت گندم صنف و صنعت همچنان ادامه داشت. درحالی‌که فعالان این صنعت خواستار تعیین قیمت گندم متناسب با هزینه تمام‌شده بودند، شرکت بازرگانی دولتی ایران تا اواخر خردادماه، گندم موردنیاز صنعت را با همان نرخ سال گذشته، یعنی کیلویی ۱۷ هزار تومان، تحویل می‌داد.
بااین‌حال، در فروردین‌ماه گندم موردنیاز واحدهای تولیدی از سوی شرکت بازرگانی دولتی تحویل نشد و تأمین گندم در ماه‌های اردیبهشت و خرداد انجام گرفت. در ادامه نیز اعلام شد که از ۲۵ خردادماه مجوز تحویل گندم وجود ندارد و تا زمانی که دولت قیمت جدید را اعلام نکند، امکان تحویل گندم به واحدهای صنعتی فراهم نخواهد بود.
به‌این‌ترتیب، واحدهای تولیدی عملاً در دو ماه فروردین و تیرماه جاری با عدم دریافت سهمیه گندم مواجه شدند؛ موضوعی که فعالیت بخشی از واحدهای تولیدی را متوقف کرد و موجب شد برخی کارخانه‌ها خط تولید خود را متوقف کنند و سایر واحدها نیز با ظرفیت‌های بسیار پایین به فعالیت خود ادامه دهند.
وی اضافه کرد: درنهایت، دولت در تاریخ ۵ مردادماه مصوبه جدیدی درباره قیمت گندم صادر کرد. این مصوبه در حالی ابلاغ شد که فعالان صنعت ماکارونی بر اساس تکالیف قانونی، بر تعیین قیمت گندم بر مبنای هزینه تمام‌شده تأکید داشتند.
از سوی دیگر، با توجه به این‌که دولت گندم را از کشاورزان با قیمت ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان خریداری می‌کند و هزینه تمام‌شده آن حدود ۵۳ هزار تومان برآورد می‌شود، انتظار صنعت این بود که گندم مورداستفاده واحدهای تولیدی با قیمت تمام‌شده در اختیار آن‌ها قرار گیرد. بااین‌حال، دولت قیمت گندم مورداستفاده در صنعت ماکارونی را ۲۳ هزار و ۸۵۰ تومان تعیین کرد که معادل حدود ۴۵ درصد قیمت تمام‌شده است و ۵۵ درصد باقی‌مانده عملاً به‌عنوان یارانه در نظر گرفته می‌شود. درنتیجه این مسئله از نگاه فعالان صنعت، می‌تواند آغاز چالش‌های جدیدی برای تولیدکنندگان باشد.
افزایش هزینه‌های تولید و ضرورت اصلاح قیمت ماکارونی
شفق با بیان این‌که صنعت ماکارونی در اردیبهشت‌ماه با توجه به افزایش سایر هزینه‌های تولید ازجمله دستمزد، بسته‌بندی، سلفون، با کمک سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان قیمت جدید محصولات خود را دریافت کرد، افزود: در همان مقطع نیز توافق شده بود که در صورت افزایش یا تغییر قیمت گندم، انجمن مجدداً درخواست افزایش قیمت محصولات را مطرح کند. بر همین اساس، پس از ابلاغ مصوبه جدید قیمت گندم در ۵ مردادماه، نخستین اقدام صنعت ماکارونی، پیگیری صدور حواله برای دریافت گندم سهمیه مردادماه از سوی شرکت بازرگانی دولتی ایران است.
پس از چند روز پیگیری، شرکت بازرگانی دولتی صدور حواله گندم را با قیمت جدید آغاز کرد. بااین‌حال، واحدهای تولیدی تأکید دارند که بدون تعیین قیمت جدید ماکارونی، امکان آغاز و تداوم تولید برای آن‌ها وجود ندارد.
بر همین اساس، با توجه به قیمت جدید گندم و انجام آنالیز جدید قیمت تمام‌شده، نرخ جدید ماکارونی به سازمان حمایت اعلام شده است تا قیمت جدید محصولات از سوی این سازمان تعیین و ابلاغ شود.
فرصت سه‌ماهه برای تأمین گندم صنعت ماکارونی
سخنگوی انجمن صنفی کارفرمایان ماکارونی در ادامه با اشاره به فرصت سه ماهه برای تأمین گندم صنعت ماکارونی اظهار کرد: در مصوبه جدید دولت، برای مصارف صنف و صنعت ازجمله قنادی‌ها، تنها یک ماه فرصت برای تحویل گندم تعیین شده، اما برای صنعت ماکارونی بازه زمانی سه‌ماهه در نظر گرفته شده است. بر این اساس، شرکت بازرگانی دولتی باید تا اوایل آبان‌ماه گندم موردنیاز صنعت ماکارونی را با نرخ ۲۳ هزار و ۸۵۰ تومان تحویل دهد.
درعین‌حال، بخشی از این مصوبه، به وزارت جهاد کشاورزی واگذار شده است. بر اساس تکلیف تعیین‌شده، وزارت جهاد کشاورزی باید ظرف دو هفته، آیین‌نامه مربوط به نحوه تأمین و خرید گندم از داخل یا واردات آن پس از اتمام مدت سه ماهه توسط واحدهای صنعتی و مصرف‌کنندگان واقعی را تدوین و ابلاغ کند.
بااین‌حال، یکی از چالش‌های اساسی در اجرای این سیاست، زمان‌بندی آن است. در حال حاضر، فصل برداشت گندم است و طی یک ماه آینده، به هر میزان گندم تولید شده باشد، شرکت بازرگانی دولتی ایران خریداری خواهد کرد؛ بنابراین، در مقطع آبان‌ماه، اگر صنایع بخواهند وارد بازار داخلی گندم شوند، دیگر گندم داخلی در دسترس نیست؛ چراکه شرکت بازرگانی دولتی بخش عمده گندم تولید داخل را خریداری کرده است.
از سوی دیگر، این مصوبه تکلیف کرده است که از آن تاریخ به بعد، شرکت بازرگانی دولتی حق توزیع گندم فقط خبازی را خواهد داشت.
آزادسازی تأمین گندم؛ فرصتی که به زمان نیاز دارد
شفق با تأکید بر استقبال صنعت ماکارونی از اصل آزادسازی تأمین گندم تصریح کرد: اجرای این سیاست در مقطع زمانی فعلی با محدودیت‌های جدی مواجه است و این مصوبه عملاً برای سال زراعی آینده قابلیت اجرایی دارد.
به اعتقاد فعالان صنعت، باید فرصتی در اختیار صنعت قرار گیرد تا از سال آینده امکان عملیاتی شدن این سیاست فراهم شود و واحدهای تولیدی بتوانند با کشاورزان برای سال زراعی آینده قرارداد منعقد کرده و گندم موردنیاز خود را با قیمت تعیین‌شده از سوی دولت پیش‌خرید کنند.
در صورت فراهم شدن شرایط نیز امکان واردات گندم وجود خواهد داشت، اما با توجه به مشکلات مربوط به تأمین ارز و سایر ملاحظات، واردات گندم فرآیندی نیست که بتوان آن را در مدت کوتاه و به‌سادگی عملیاتی کرد.
بر این اساس، پیشنهاد صنعت آن است که شرکت بازرگانی دولتی ایران گندم موردنیاز واحدهای ماکارونی را پس از اتمام مدت سه ماهه تا پایان سال با قیمت حدود ۵۳ هزار تومان و بدون یارانه در اختیار آن‌ها قرار دهد تا فرصت لازم برای برنامه‌ریزی و ورود صنعت به فرآیند تأمین گندم با قیمت‌های جدید برای سال آینده فراهم شود.
درواقع، صنعت در مقطع فعلی فرصت کافی برای ورود به فرآیند واردات گندم ندارد. واردات نیازمند زمان و برنامه‌ریزی طولانی‌تری است و گندم به‌عنوان ماده اولیه و پشتوانه اصلی صنعت ماکارونی، باید پیش از آغاز فرآیند تولید به‌صورت پایدار تأمین شود.
افزایش قیمت داخلی و کاهش قدرت رقابت صادراتی
یکی دیگر از پیامدهای مصوبه جدید، موضوع صادرات ماکارونی است. بر اساس این مصوبه، در دوره سه‌ماهه‌ای که گندم یارانه‌ای در اختیار صنعت ماکارونی قرار می‌گیرد، مقرر شده است سازمان حمایت مابه‌التفاوت مربوط به صادرات ماکارونی را تعیین کند.
به‌این‌ترتیب، دو اتفاق هم‌زمان رخ خواهد داد؛ از یک‌سو قیمت داخلی ماکارونی افزایش پیدا می‌کند و از سوی دیگر، صادرکنندگان باید مابه‌التفاوت مربوط به گندم یارانه‌ای را برای صادرات پرداخت کنند. این مسئله، قدرت رقابت‌پذیری تولیدکنندگان ایرانی را در بازارهای منطقه‌ای و به‌ویژه در رقابت با کشورهایی مانند ترکیه به‌شدت کاهش می‌دهد.
بر همین اساس، لازم است درباره قیمت پایه صادراتی ماکارونی، مذاکرات و بررسی‌های کارشناسی میان صنعت، گمرک و سازمان توسعه تجارت انجام شود.
در حال حاضر، تعهد بازگشت ارز برای صنعت ماکارونی حدود ۵۳۰ دلار به ازای هر تن می‌باشد. چنانچه این قیمت تعدیل شود و به کمتر از ۵۰۰ دلار برسد، با توجه به افزایش قیمت تولید داخلی و افزایش نرخ ارز، امکان تداوم صادرات همچنان وجود خواهد داشت. در غیر این صورت، صادرات ماکارونی با شرایط موجود عملاً امکان‌پذیر نخواهد بود.
افزایش مابه‌التفاوت صادراتی؛ فشار مضاعف بر قیمت تمام‌شده
شدت این مسئله زمانی بیشتر مشخص می‌شود که وضعیت مابه‌التفاوت مربوط به تعهدات سال‌های گذشته بررسی شود. در حال حاضر، برای تولیدکنندگانی که تعهدات مربوط به سال ۱۴۰۰ را دارند، با احتساب گندم ۱۷ هزار تومانی، حدود ۶ هزار و ۸۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم مابه‌التفاوت اعلام شده است.
اکنون‌که قیمت گندم به حدود ۲۴ هزار تومان افزایش یافته، طبیعی است که این مابه‌التفاوت نیز افزایش قابل‌توجهی داشته باشد و احتمالاً به حدود ۱۵ هزار تومان برسد. درنتیجه، این رقم مستقیماً به قیمت تمام‌شده ماکارونی صادراتی اضافه شده و هزینه نهایی صادرات را به میزان قابل‌توجهی افزایش خواهد داد.
فعالان صنعت امیدوارند در مذاکرات کارشناسی با گمرک و سازمان توسعه تجارت، راهکاری برای تعدیل این شرایط و حفظ امکان رقابت محصولات ایرانی در بازارهای منطقه‌ای پیدا شود.
ضرورت تصمیم‌گیری با مشارکت صنعت
فعالان صنعت ماکارونی بر ضرورت مشارکت تشکل‌ها و فعالان اقتصادی در فرآیند تصمیم‌گیری تأکید دارند و معتقدند تصمیم‌گیری درباره مسائل این صنعت نباید صرفاً پشت درهای بسته و با نگاه‌های یک‌سویه انجام شود.
به اعتقاد آن‌ها، تصمیماتی که بدون در نظر گرفتن شرایط واقعی تولید و تجارت اتخاذ شود، در مرحله اجرا با مشکلات جدی مواجه خواهد شد؛ بنابراین، لازم است پیش از اجرای مصوبات، آثار آن بر تولید، قیمت تمام‌شده، صادرات، رقابت‌پذیری و تأمین مواد اولیه به‌صورت کارشناسی بررسی شود.
یکی دیگر از مطالبات مطرح‌شده از سوی صنعت ماکارونی، حذف مالیات بر ارزش‌افزوده این محصول است. فعالان این صنعت معتقدند ماکارونی به دلیل جایگاه مهمی که در سبد غذایی خانوار دارد، باید از این منظر موردتوجه قرار گیرد.
از نگاه فعالان صنعت، ایجاد فضای رقابت سالم می‌تواند به تولید بهتر، فروش بیشتر و افزایش سودآوری واحدهای تولیدی منجر شود و درنهایت دولت نیز می‌تواند سهم خود را از محل مالیات بر سود کارخانه‌ها دریافت کند. بر این اساس، حمایت از تولید و صادرات باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن حفظ دسترسی مصرف‌کنندگان به محصولات غذایی، امکان رقابت سالم و فعالیت اقتصادی پایدار برای تولیدکنندگان نیز فراهم شود.
