ترانزیت منطقهای در پیچ سیاستگذاری؛ چرا ایران از فرصتهای ترانزیتی عقب مانده است؟
رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران مطرح کرد
ایران ازنظر جغرافیایی در یکی از طلاییترین موقعیتهای جهان قرار دارد و عملاً در چهارراه اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب واقع شده است. این مزیت استراتژیک میتوانست کشور را به هاب اصلی ترانزیت منطقه تبدیل کند، اما، فاصله قابلتوجهی میان ظرفیت بالقوه و عملکرد واقعی ایران وجود دارد.
تأکید میشود که با نگاه راهبردی منسجم، تکمیل زیرساختهای کلیدی و ثبات در سیاستگذاری، امکان ارتقای جایگاه منطقهای کشور بهصورت جدی فراهم خواهد شد.
احسان ملکزاده، رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران ضمن بیان مقدمه بالا گفت:
گلوگاههای شبکه حملونقل ایران تنها محدود به مسائل فیزیکی نیستند و ابعاد مدیریتی نیز اهمیت ویژهای دارند. شبکه ریلی کشور هنوز کامل و یکپارچه نشده و برخی اتصالهای حیاتی در کریدورهای بینالمللی نیمهتمام باقی ماندهاند.
ناوگان جادهای و ریلی نیز نیازمند نوسازی اساسی است. کمبود مراکز لجستیکی مدرن و سامانههای هوشمند مدیریت حملونقل، همراه با فرآیندهای گمرکی طولانی و هماهنگی ناکافی میان دستگاهها، زمان ترانزیت را افزایش میدهد و موجب از دست رفتن مزیت رقابتی میشود.
تحولات ژئوپلیتیکی اخیر نیز تأثیر دوگانهای بر موقعیت ترانزیتی ایران داشته است. از یکسو، تغییر مسیرهای تجاری در منطقه و بهویژه پس از جنگ اوکراین، اهمیت کریدورهای جایگزین را افزایش داده و فرصت بالقوهای برای ایران ایجاد کرده است. از سوی دیگر، محدودیتها و تحریمهای بینالمللی موجب شده است بسیاری از شرکتهای بزرگ در همکاری با ایران بااحتیاط عمل کنند. در این وضعیت، تصمیمگیری سریع و هوشمندانه برای بهرهبرداری از فرصتها، بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
با وجود مزیتهای بالقوه، برخی کریدورهای ترانزیتی کشور فعال نشدهاند. فعال شدن یک کریدور نیازمند زیرساخت کامل، تعرفه رقابتی، زمان حمل قابل پیشبینی، هماهنگی مرزی و اعتماد شرکای تجاری است. تأخیر در اجرای پروژههای زیرساختی، هماهنگی ناکافی بین دستگاهها و ضعف در بازاریابی بینالمللی سبب شده است ایران نتواند از ظرفیتهای خود بهطورکامل بهرهبرداری کند. در این میان، رقبایی مانند ترکیه و مسیرهای قفقاز با برنامهریزی دقیق و رویکرد تهاجمی جایگاه خود را تثبیت کردهاند.
افزایش هزینههای حملونقل نیز یکی دیگر از چالشهای جدی است. نوسانات ارزی، فرسودگی ناوگان، بهرهوری پایین، زمان طولانی در مرزها، عوارض متعدد و فقدان حملونقل ترکیبی گسترده، از عوامل اصلی افزایش هزینهها به شمار میروند. کارشناسان معتقدند با یکپارچهسازی فرآیندها و توسعه لجستیک هوشمند، بخش قابلتوجهی از این هزینهها قابل کاهش است.
علت دشواری جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی در حوزه لجستیک
همچنین جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی در حوزه لجستیک نیز دشوار است. تغییرات مکرر قوانین و مقررات، بازگشت سرمایه غیرقابلپیشبینی و محدودیتهای بانکی، اعتماد سرمایهگذاران را کاهش داده است. بااینحال، لجستیک ایران یکی از مستعدترین حوزهها برای سرمایهگذاری است و با طراحی چارچوبهای شفاف مشارکت عمومی–خصوصی، تضمینهای اجرایی و مشوقهای هدفمند، امکان تحول جدی در این بخش وجود دارد.
