زیر پوست بازار پروتئین چه می‌گذرد؟
بازار نهاده در مسیر انقباض؛ کاهش واردات چه سرنوشتی برای شبکه توزیع رقم می‌زند؟
درحالی‌که تأمین نهاده‌های دامی همچنان با اتکا به ظرفیت بخش خصوصی ادامه دارد، مشکلات ارزی و افزایش هزینه‌های واردات، چشم‌انداز تأمین پایدار نهاده و استمرار تولید محصولات پروتئینی را با نگرانی‌هایی مواجه کرده است.
محسن حافظ، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی تخصصی توزیع‌کنندگان عمده نهاده‌های دام، طیور و آبزیان، در گفت‌وگو با نگاشته، ضمن تشریح آخرین وضعیت واردات و توزیع نهاده، نسبت به تبعات تداوم مشکلات ارزی، افزایش هزینه‌های تولید و کاهش احتمالی عرضه محصولات پروتئینی هشدار داد.
- تأمین نهاده‌های دامی با اتکا به ظرفیت بخش خصوصی و از مسیرهای شمالی و جنوبی کشور ادامه دارد.
- بازار ذرت و جو در مقطع فعلی با محدودیت‌هایی مواجه شده که انتظار می‌رود در آینده نزدیک برطرف شود.
- افزایش هزینه بیمه کشتی‌ها، حمل‌ونقل دریایی و تحریم‌ها می‌تواند قیمت تمام‌شده واردات نهاده را افزایش دهد.
- به گفته محسن حافظ، بیش از ۴ میلیارد دلار از تعهدات ارزی دولت به واردکنندگان پرداخت نشده است.
- تأخیر در پرداخت مطالبات، توان مالی شرکت‌های کوچک و متوسط و امکان ادامه واردات نهاده را کاهش داده است.
- قیمت برخی اسیدهای آمینه و مواد معدنی طی چند هفته حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد افزایش یافته است.
- به اعتقاد حافظ، تداوم افزایش هزینه‌ها می‌تواند طی ماه‌های آینده به کاهش تولید و افزایش قیمت محصولات پروتئینی منجر شود.
- افزایش فاصله نرخ ارز تالار دوم با بازار آزاد، بار دیگر نگرانی‌هایی درباره واردات و قیمت نهاده ایجاد کرده است.
- شبکه تخصصی توزیع نهاده خواستار محاسبه مالیات بر مبنای حاشیه سود واقعی و مشارکت بیشتر در تصمیم‌سازی‌هاست.
به گفته حافظ، در حال حاضر وضعیت تأمین نهاده با اتکا به ظرفیت بخش خصوصی همچنان پابرجاست و در ماه‌های گذشته واردات نهاده از مسیرهای شمالی و جنوبی کشور انجام شده و درمجموع در تأمین نهاده با مشکل جدی روبه‌رو نبوده‌ایم، اما در مقطع فعلی در حوزه ذرت و جو محدودیت‌هایی وجود داشته است.
وی ادامه داد: اواخر سال گذشته، حجم قابل‌توجهی از ذرت و جو وارد کشور شد و همین موضوع، در کنار کاهش قیمت‌ها، موجب شد واردکنندگان با احتیاط بیشتری وارد این حوزه شوند و سرعت واردات کاهش پیدا کند. هم‌زمانی این شرایط با پایان فصل کشت در برزیل و روسیه نیز موجب شد در مقطع کوتاهی با مشکل واردات ذرت و جو مواجه شویم، اما انتظار می‌رود این مشکل در آینده نزدیک برطرف شود.
رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی تخصصی توزیع‌کنندگان عمده نهاده‌های دام، طیور و آبزیان افزود: یکی از نگرانی‌های جدی صنعت در وضعیت فعلی، آثار تحریم‌ها بر هزینه واردات است. افزایش هزینه بیمه کشتی‌ها، حمل‌ونقل دریایی و سایر هزینه‌های مرتبط با واردات می‌تواند قیمت تمام‌شده نهاده را افزایش دهد و درنتیجه فشار بیشتری به زنجیره تولید وارد کند.
بیش از ۴ میلیارد دلار مطالبات ارزی واردکنندگان پرداخت نشده است
حافظ یکی از مهم‌ترین چالش‌های موجود در حوزه نهاده را پرداخت نشدن مطالبات ارزی واردکنندگان دانست و اظهار کرد: بسیاری از فعالان بخش واردات نهاده از حدود دو سال گذشته، درگیر دریافت ارزهای خود هستند و بیش از ۴ میلیارد دلار تعهد ارزی دولت به این بخش همچنان پرداخت نشده است.
وی تصریح کرد: این وضعیت موجب شده است بسیاری از واردکنندگان، به‌خصوص شرکت‌های کوچک و متوسط، توان ادامه فعالیت خود را از دست بدهند و نتوانند مانند گذشته در فرآیند واردات نهاده حضور داشته باشند. فعالان این حوزه به‌طور مستمر در حال رایزنی با مجلس و دولت هستند تا بانک مرکزی امکان پرداخت این مطالبات را فراهم کند.
حافظ گفت: امیدواریم وعده‌هایی که در این زمینه داده شده، در آینده نزدیک عملیاتی شود تا واردکنندگانی که به دلیل مشکلات ارزی از چرخه فعالیت خارج شده‌اند، بتوانند دوباره به گردونه واردات نهاده بازگردند؛ چراکه کاهش تعداد واردکنندگان به‌طور مستقیم بر امنیت تأمین نهاده کشور اثرگذار خواهد بود.
وی درباره آینده تأمین ارز نیز اظهار کرد: با توجه به شرایط تحریمی، منابع ارزی کشور با چالش مواجه است. تا امروز پرداخت‌های ارزی با حدود یک ماه تأخیر انجام شده، اما چنانچه این تأخیرها ادامه پیدا کند، نگرانی درباره استمرار تأمین ارز افزایش خواهد یافت.
رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی تخصصی توزیع‌کنندگان عمده نهاده‌های دام، طیور و آبزیان هشدار داد: اگر ارز موردنیاز نهاده به‌موقع تأمین نشود، قطعاً تولید محصولات پروتئینی، چالش‌برانگیز خواهد شد.
افزایش ۷۰ تا ۸۰ درصدی قیمت برخی مواد اولیه خوراک دام
حافظ با اشاره به آثار افزایش نرخ ارز بر هزینه‌های تولید گفت: طی سه تا چهار هفته اخیر، قیمت برخی اسیدهای آمینه و مواد معدنی مورداستفاده در صنعت حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد افزایش پیدا کرده است و این افزایش هزینه قطعاً بر قیمت تمام‌شده تولید گوشت، تخم‌مرغ و شیر اثر خواهد گذاشت.
وی افزود: بااین‌حال، تاکنون این افزایش هزینه به‌طور کامل در بازار محصولات پروتئینی منعکس نشده است؛ چراکه تقاضای مصرف‌کنندگان افزایش پیدا نکرده و حتی در برخی موارد کاهش یافته است. درنتیجه، تولیدکننده در شرایط فعلی با زیان مواجه است.
حافظ ادامه داد: در حال حاضر افزایش محسوسی در قیمت مرغ و تخم‌مرغ در بازار مشاهده نمی‌شود، اما ادامه این روند به کاهش تولید و عرضه منجر خواهد شد و در دو تا سه ماه آینده، بازار محصولات پروتئینی را با چالش افزایش قیمت مواجه کرد.
شکاف نرخ ارز دوباره در حال افزایش است
رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی توزیع نهاده‌ها همچنین درباره وضعیت سامانه بازارگاه گفت: انتظار این بود که با آزاد شدن نرخ ارز، نقش سامانه بازارگاه محدودتر شود و عرضه و تقاضا با آزادی بیشتری شکل بگیرد، اما بار دیگر شاهد افزایش فاصله میان نرخ ارز تالار دو و نرخ بازار آزاد هستیم.
وی افزود: در حال حاضر (20 شهریورماه)، نرخ دلار در تالار دوم؛ محل تعیین نرخ ارز نهاده، حدود ۱۶۱ هزار تومان است، درحالی‌که نرخ ارز در بازار آزاد به حدود ۲۳۵ هزار تومان رسیده است. این فاصله مجدداً یک شکاف قابل‌توجه ایجاد کرده و طبیعتاً بر روند واردات و قیمت تمام‌شده نهاده اثرگذار خواهد بود.
حافظ تأکید کرد: مسیر فعالیت سامانه بازارگاه و دقت در عرضه نهاده همچنان ادامه خواهد داشت و مسئولان وزارت جهاد کشاورزی نیز با تعامل با بخش خصوصی در حال به‌روزرسانی فرآیندها و حل مشکلات موجود هستند.
وی در ادامه با اشاره به عرضه سبوس گندم در سامانه بازارگاه یادآور شد: اخیراً عرضه سبوس گندم در این سامانه انجام شده است و باید دید این اقدام در ادامه چه تأثیری بر بازار خواهد داشت، اما قطعاً هر اقدامی که موجب ساماندهی عرضه شود، می‌تواند بر روند تأمین نهاده اثرگذار باشد.
کاهش تعداد واردکنندگان، شبکه توزیع را نیز تضعیف می‌کند
حافظ با اشاره به نقش واردکنندگان و شبکه توزیع در تأمین نهاده اظهار کرد: بسیاری از واردکنندگان در سال‌های گذشته با استفاده از توان مالی، اعتبارات و منابع نقدی خود، اقدام به واردات کرده‌اند و کالا در کشور رسوب و سپس عرضه شده است، اما پرداخت نشدن مطالبات ارزی بیش از ۴ میلیارد دلاری موجب شده است بخشی از واردکنندگان، به‌ویژه شرکت‌های کوچک و متوسط، تضعیف شوند.
وی افزود: چنانچه تعداد واردکنندگان کاهش پیدا کند، طبیعتاً تأمین نهاده نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. زمانی که واردات نهاده در حجم مناسب انجام شود، شبکه توزیع نیز می‌تواند در فضای رقابتی، نقش خود را در تسهیل فروش و رساندن نهاده به تولیدکننده ایفا کند.
رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی تخصصی توزیع‌کنندگان عمده نهاده‌های دام، طیور و آبزیان ادامه داد: به محض این‌که واردات نهاده کاهش پیدا کند و رقابت در بازار از بین برود، واردکنندگان نیز ترجیح می‌دهند کالا را به‌صورت نقدی عرضه کنند. در این شرایط، نقش شبکه توزیع کمرنگ می‌شود و تولیدکنندگان مرغ و تخم‌مرغ نیز امکان کمتری برای دریافت اعتبار از بازار خواهند داشت.
وی تصریح کرد: نتیجه چنین شرایطی می‌تواند کاهش تولید، افزایش هزینه‌ها و فشار بیشتر بر واحدهای کوچک مرغداری و دامداری باشد. با افزایش تورم و هزینه‌های نیروی انسانی نیز قیمت تمام‌شده در زنجیره تولید افزایش پیدا خواهد کرد.
ضرورت اصلاح نحوه محاسبه مالیات توزیع‌کنندگان نهاده
حافظ یکی دیگر از مشکلات این بخش را نحوه محاسبه مالیات عنوان کرد و گفت: سازمان امور مالیاتی باید توجه بیشتری به جایگاه حلقه توزیع در زنجیره تولید محصولات پروتئینی و کالاهای اساسی داشته باشد.
به گفته وی، در حال حاضر در برخی موارد، ملاک محاسبه مالیات بیشتر میزان فروش شرکت‌هاست، درحالی‌که حاشیه سود واقعی در حوزه توزیع نهاده بسیار کمتر از رقم فروش است. همین موضوع فشار مالیاتی زیادی را بر فعالان این بخش وارد می‌کند.
وی ادامه داد: انجمن توزیع نهاده از سال گذشته رایزنی‌هایی را در این زمینه آغاز کرده و با استفاده از ظرفیت سازمان حمایت و وزارت جهاد کشاورزی تلاش شده است ضرایب مالیاتی این صنف بر مبنای حاشیه سود واقعی محاسبه شود.
این فعال حوزه صنعت اظهار امیدواری کرد: ضریب مالیاتی توزیع‌کنندگان نهاده نه‌تنها افزایش پیدا نکند، بلکه با ادامه رایزنی‌ها امکان کاهش آن نیز فراهم شود؛ چراکه هر هزینه‌ای که به شبکه توزیع تحمیل شود، درنهایت به قیمت تمام‌شده محصولات پروتئینی منتقل خواهد شد و فشار بیشتری بر مصرف‌کنندگان، به‌ویژه دهک‌های پایین جامعه، وارد می‌کند.
تصمیم‌سازی درباره نهاده باید با مشارکت شبکه توزیع انجام شود
رئیس هیئت‌مدیره انجمن توزیع نهاده مهم‌ترین مطالبه این انجمن از دولت و وزارت جهاد کشاورزی را استفاده بیشتر از نظرات و دیدگاه‌های تخصصی فعالان این بخش در فرآیند تصمیم‌سازی عنوان کرد و گفت: در گذشته، به‌ویژه در دوره تخصیص ارز ترجیحی، برخی مجموعه‌ها با استفاده از شرایط موجود تلاش کردند در حوزه توزیع نیز وارد شوند و این موضوع در مقاطعی موجب کمرنگ شدن نقش توزیع‌کنندگان تخصصی نهاده شد.
حافظ افزود: توزیع‌کنندگان نهاده سال‌هاست در این صنعت حضور دارند و از ابتدای شکل‌گیری صنعت مرغداری صنعتی در کشور، در تأمین و رساندن نهاده به مرغداران و دامداران نقش داشته‌اند. این نقش را نمی‌توان در تصمیم‌گیری‌های مربوط به زنجیره تولید نادیده گرفت.
وی با اشاره به پرونده‌های مختلف مطرح‌شده در مراجع قضایی درباره تخلفات حوزه نهاده گفت: امروز اهمیت و نقش واقعی شبکه توزیع بیش از گذشته برای مسئولان مشخص شده است و انتظار داریم مشارکت این حلقه در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با تأمین و توزیع نهاده افزایش پیدا کند.
توزیع؛ حلقه جدایی‌ناپذیر زنجیره تولید
حافظ در ادامه تأکید کرد: در شرایط فعلی عوامل توزیع نهاده می‌توانند در عبور از بحران اقتصادی سهم بسزایی داشته باشند. فعالان این بخش طی سال‌های گذشته، علاوه بر سرمایه‌گذاری و تأمین منابع مالی، در رساندن نهاده به مصرف‌کنندگان نهایی؛ یعنی مرغداران و دامداران، در سراسر کشور نقش مؤثری داشته‌اند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: از مسئولان دولتی، فعالان بخش تولید و واردکنندگان انتظار داریم به نقش تک‌تک حلقه‌های زنجیره تولید، ازجمله شبکه توزیع، در تصمیم‌سازی‌ها توجه و عنایت لازم داشته باشند تا از ظرفیت این بخش برای عبور از چالش‌های موجود استفاده شود.
