تابآوری بنادر ایران؛ ضرورت توسعه بنادر اقیانوسی و تقویت پدافند غیرعامل
فرداد فیروزپور، عضو هیئتمدیره انجمن کشتیرانی
در شرایطی که سایه جنگ و بیثباتی منطقهای بر خاورمیانه گسترده شده، زیرساختهای حیاتی کشور بهویژه در بخش لجستیک و حملونقل دریایی در معرض آسیبهای گسترده و جدی قرار گرفتهاند. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران، بهعنوان حلقه اتصال شرق و غرب آسیا، اهمیت بنادر کشور را در تأمین کالاهای اساسی و پایداری اقتصادی دوچندان کرده است. کوچکترین اختلال در کارکرد بنادر، میتواند اقتصاد ملی، امنیت غذایی و تابآوری کشور در برابر بحرانها را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
تهدیدات واقعی علیه بنادر استراتژیک جنوبی کشور
فرداد فیروزپور، عضو هیئتمدیره انجمن کشتیرانی در گفتوگو با نگاشته گفت: در روزهای بحرانی اخیر، ضعفهای پنهان سیستم لجستیکی کشور و آسیبپذیری بنادر جنوبی از جمله امام خمینی، شهید رجایی و خرمشهر بهوضوح نمایان شد. تهدید حملات موشکی، انسداد احتمالی تنگه هرمز، مینگذاری دریایی، اختلال در ارتباطات سایبری و کاهش نیروی انسانی فعال در بنادر، کشور را در آستانه یک بحران تمامعیار قرار داد. این بنادر به دلیل تراکم عملیات و تمرکز تأسیسات و تجهیزات بندری، بیشترین آسیبپذیری را دارند.
پدافند غیرعامل ناکارآمد؛ چالش اصلی مدیریت بحران لجستیکی
فیروزپور با اشاره به عملکرد ضعیف پدافند غیرعامل در بخش لجستیک دریایی گفت: متأسفانه با وجود تصویب بودجه و برنامههای متعدد، اقدامات پدافند غیرعامل در حوزه بنادر و حملونقل، در حد شعار باقی مانده و به هنگام بحران، آمادگی و برنامهریزی منسجمی مشاهده نشد. نبود مانورهای منظم، نبود هماهنگی میان نهادها، ضعف زیرساختهای سایبری و لجستیکی، و فرافکنی مسئولیتها، موجب بروز اختلالات گسترده شد.
ریسک بیمهای و امتناع کشتیها از ورود به بنادر ایران
وی با تأکید بر افزایش ریسک بیمهای برای کشتیها در شرایط جنگی خاطرنشان کرد: با اعمال بیمههای جنگی و افزایش نرخ پوشش ریسک، بسیاری از شرکتهای کشتیرانی خارجی حاضر به ورود به آبهای ایران نشدند که این موضوع تهدیدی جدی برای واردات کالاهای اساسی است. در چنین شرایطی، ضرورت دارد بیمههای داخلی و صندوقهای حمایتی از حملونقل دریایی شکل گیرد تا خلأ ناشی از انصراف شرکتهای خارجی جبران شود.
ضعف زیرساختهای زمینی؛ گلوگاه پنهان لجستیک کشور
فیروزپور افزود: زیرساختهای حملونقل زمینی کشور نیز آمادگی لازم برای شرایط بحران را ندارند. خطوط ریلی ضعیف، ناوگان جادهای فرسوده، و نبود شبکه لجستیکی یکپارچه موجب شد که اختلال در بنادر بلافاصله به بحران در زنجیره تأمین کالا در سراسر کشور تبدیل شود.
توسعه بنادر اقیانوسی؛ یک ضرورت راهبردی
فیروزپور مهمترین راهبرد نجات لجستیک کشور را توسعه بنادر اقیانوسی همچون چابهار و جاسک دانست و گفت: این بنادر به دلیل فاصله از خطوط مستقیم تهدید، قابلیت تبدیل شدن به هابهای دریایی امن را دارند. متأسفانه بنادر یادشده به دلیل تحریمها و واگذاریهای غیرکارشناسی، از ظرفیت کامل خود بهرهمند نیستند. برای مثال، بهرهبرداری از بندر چابهار بهطور ناقص به شرکای خارجی سپرده شده که فاقد تجربه لازم در مدیریت بنادر بینالمللیاند. همچنین بنادر شمالی کشور نیز با رفع نواقص زیرساختی میتوانند بخشی از بار لجستیکی کشور را از جنوب به شمال منتقل کرده و تنوع راهبردی ایجاد کنند.
پیشنهاد تشکیل «ستاد ملی لجستیک» برای مدیریت بحرانهای آینده
وی با تأکید بر لزوم تشکیل «ستاد ملی لجستیک» اظهار کرد: کشور به نهادی فراگیر با حضور نهادهای دولتی، نظامی، امدادی و بخش خصوصی نیاز دارد که وظیفه تدوین سناریوهای پاسخ اضطراری، توزیع ریسک، ذخیرهسازی کالاهای اساسی، و بهرهگیری از ظرفیتهای داخلی و منطقهای را بر عهده بگیرد. بر اساس آمار سازمان ملل، 70 درصد تلفات حوادث طبیعی به دلیل نبود لجستیک بهموقع رخ میدهد؛ این آمار بهروشنی اهمیت لجستیک در حفظ جان و امنیت اقتصادی مردم را نشان میدهد.
شناورهای سبک و سریع؛ راهکاری برای حفظ جریان کالا
در شرایطی که اسکلههای بنادر اصلی آسیبپذیرند، فیروزپور پیشنهاد کرد: استفاده از شناورهای سبک و سریع با تعداد بالا بهجای کشتیهای غولپیکر در دستور کار قرار گیرد. این شناورها میتوانند کالاهای حیاتی را از بنادری همچون دبی یا فجیره در امارات به بنادر کوچکتر ایران منتقل کنند و فشار را از روی بنادر اصلی بردارند.
نتیجهگیری: نیاز فوری به بازنگری در سیاستهای لجستیکی کشور
وی در پایان تأکید کرد: تجربه بحران اخیر به ما نشان داد که تمرکز لجستیکی در چند بندر محدود، یک ریسک بزرگ برای امنیت اقتصادی کشور است. باید سرمایهگذاری در توسعه بنادر اقیانوسی، بازسازی ناوگان جادهای و ریلی، و ارتقاء تجهیزات بندری در دستور کار فوری دولت قرار گیرد. همچنین ایجاد شبکه ذخیرهسازی منطقهای برای کالاهای اساسی، بهویژه در استانهای مرزی، از اولویتهای حیاتی است.
