بازار قهوه ایران در ماههای اخیر تحت تأثیر اختلال در مسیرهای وارداتی، مشکلات ارزی، افزایش هزینههای حملونقل و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان با چالشهای جدی مواجه شده است؛ بهگونهای که تداوم این شرایط، ضرورت اصلاح فرآیندهای تأمین، ایجاد ثبات در سیاستهای اجرایی و حمایت از زنجیره قهوه را بیش از گذشته نمایان کرده است.
مهندس مهجوریان، عضو انجمن واردکنندگان قهوه در گفتوگو با نگاشته درباره چالشهای بازار قهوه اظهار کرد: در پی وقوع جنگ و اختلالهای ایجادشده در مسیرهای وارداتی، بازار قهوه کشور طی ماههای اخیر با مجموعهای از چالشهای جدی در حوزه تأمین، واردات، حملونقل، تخصیص ارز و کاهش مصرف مواجه شده است؛ بهگونهای که مجموعه این عوامل، فشار قابلتوجهی را بر زنجیره تأمین قهوه، از واردکنندگان تا کافهها و واحدهای مصرفکننده، وارد کرده است.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین مشکلات ایجادشده در ماههای اخیر، نبود نظم و برنامه مشخص در فرآیند ثبت سفارش از سوی وزارت جهاد کشاورزی بوده است؛ بهنحویکه سهمیه فصل بهار تازه در تیرماه در حال باز شدن است که این تأخیر، روند تأمین و برنامهریزی واردکنندگان را با اختلال روبهرو کرده است.
در کنار مسئله ثبت سفارش، تخصیص نیافتن ارز و نامشخص بودن چشمانداز آینده تأمین ارز، از دیگر چالشهای اساسی صنعت قهوه محسوب میشود. مشخص نبودن وضعیت تخصیص ارز در ماههای آینده، امکان برنامهریزی را از فعالان گرفته است؛ چراکه واردکنندگان نمیدانند در آینده ارز با چه شرایط و نرخی تأمین خواهد شد و بر چه مبنایی باید قیمت محصولات خود را تعیین کنند.
افزایش 600 تا 700 درصدی هزینه حمل قهوه در چند ماه اخیر
مهجوریان در ادامه افزود: یکی دیگر از مشکلات جدی این صنعت، چالشهای حوزه حملونقل است که هزینههای سنگینی را به زنجیره قهوه تحمیل کرده است. هزینه حمل در این مدت حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ درصد افزایش یافته و این موضوع تأثیر مستقیمی بر قیمت نهایی محصولات داشته است.
از سوی دیگر، تعطیلی تعداد قابلتوجهی از کافهها بهعنوان حلقه مهم زنجیره مصرف قهوه، موجب کاهش شدید مصرف، تعدیل نیرو و ایجاد مشکلات مالی برای فعالان این بخش شده است. کاهش قدرت خرید مردم و پیامدهای اقتصادی ناشی از شرایط جنگی، فشار مضاعفی را بر بخش مصرف وارد کرده و موجب شده است بسیاری از کسبوکارهای مرتبط با قهوه با محدودیتهای جدی مواجه شوند.
وی ادامه داد: یکی دیگر از چالشهای مطرحشده، مشکلات ایجادشده برای نظام بانکی و محدودیت در استفاده از منابع مالی موجود است. رسوب منابع مالی در حسابهای بانکی و عدم امکان استفاده از این منابع برای پرداخت حقوق و عوارض گمرکی، روند ترخیص کالا و ادامه فعالیت واردکنندگان را دشوار کرده است. این مسئله در وضعیتی رخ داده است که افزایش شدید هزینههای حملونقل، نیاز به منابع مالی بیشتری برای جبران هزینهها ایجاد کرده است.
واردات قهوه از امارات به بنبست رسید
این عضو انجمن واردکنندگان قهوه درباره وضعیت واردات قهوه از امارات تصریح کرد: در سالهای گذشته بخش عمده واردات قهوه ایران از مسیر امارات انجام میشد. این موضوع به دلیل شرایط تحریم و همچنین ساختار حملونقل بینالمللی شکل گرفته بود؛ بهگونهای که بسیاری از محمولههای قهوه، برای مثال محمولههایی که از کشورهایی مانند کلمبیا به مقصد ایران ارسال میشدند، ابتدا بهعنوان هاب منطقهای وارد جبلعلی شده و سپس با کشتیهای کوچکتر به مقصد نهایی منتقل میشدند.
بااینحال، در دوره اخیر، عدم همکاری امارات با ایران موجب شد تعداد قابلتوجهی از کالاها و کانتینرهای متعلق به فعالان مختلف اقتصادی و تجار در بنادر دبی و امارات دچار رسوب شوند. در حال حاضر نیز بخشی از این کالاها از طریق مسیرهای ملوانی و تهلنجی و با ریسک بالا، بدون پوشش بیمهای مناسب، بهصورت کند و محدود وارد کشور میشوند.
از سوی دیگر، به دلیل اعلام نشدن رسمی پایان شرایط جنگی، شرکتهای فورواردر و خطوط کشتیرانی همچنان حمل کالا به ایران را در زمره مسیرهای پرریسک ارزیابی میکنند. در شرایط فعلی، علاوه بر افزایش حدود۰۰ ۶ درصدی هزینه حمل، خطوط کشتیرانی بابت شرایط جنگی برای هر کانتینر حدود ۲,۰۰۰ دلار تحت عنوان War Risk Surcharge (هزینه ریسک جنگ) دریافت میکنند. این مبلغ، علاوه بر کرایه حمل (Freight) بوده و بهعنوان هزینه پوشش ریسک ناشی از شرایط جنگی و نااطمینانی منطقهای از صاحبان کالا اخذ میشود. همچنین بسیاری از فعالان صنعت حملونقل، وضعیت منطقه خلیج فارس را همچنان تحت تأثیر ریسکهای ناشی از شرایط جنگی ارزیابی میکنند.
25 درصد افزایش قیمت قهوه ناشی از رشد جهانی بوده است
مهجوریان در پایان درباره وضعیت افزایش قیمت قهوه گفت: از ابتدای جنگ تاکنون، قیمت قهوه حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد افزایش داشته که حدود ۲۵ درصد از این افزایش ناشی از رشد قیمت جهانی قهوه بوده و حدود ۱۵ درصد دیگر به افزایش هزینههای حملونقل، تغییر و چندمرحلهای شدن مسیرهای وارداتی، تحمیل هزینههای ناشی از ریسک جنگ، و همچنین مشکلات ناشی از مقررات و رویههای اداری بازمیگردد.
وی افزود: یکی از مهمترین چالشها، عدم هماهنگی میان دستگاههای اجرایی در شرایط بحرانی است. از یک سو، به دلیل تغییر مسیر کشتیها و مبادی حمل ناشی از شرایط جنگی، واردکنندگان ناچار به تغییر بندر مبدأ یا مسیر حمل میشوند؛ اما بانکها به استناد مغایرت اسناد حمل با اطلاعات ثبت سفارش، از پذیرش اسناد و انجام تشریفات ارزی خودداری میکنند. از سوی دیگر، سازمانهای مجوزدهنده از جمله وزارت جهاد کشاورزی نیز با دستورالعمل بدون پشتوانه منطقی اعلام مینماید ، پس از تأمین ارز امکان ویرایش ثبت سفارش و اصلاح مبدأ حمل را نمیدهند.
مهجوریان تصریح کرد: این تعارض میان مقررات بانکی و ضوابط دستگاههای مجوزدهنده، در عمل باعث ایجاد خودتحریمی و قفل شدن فرآیند واردات شده است؛ بهگونهای که واردکننده، بدون آنکه مرتکب تخلفی شده باشد، امکان تطبیق اسناد با شرایط واقعی حمل را از دست میدهد. متأسفانه تاکنون نه بانک مرکزی و نه دستگاههای مرتبط، راهکار مناسبی برای رفع این تعارض در شرایط اضطراری ارائه نکردهاند.
وی تأکید کرد: در شرایط جنگی و بروز فورسماژور، لازم است بخشی از مقررات سختگیرانهای که برای شرایط عادی تدوین شدهاند، بهصورت موقت تعلیق یا تسهیل شوند تا امکان تداوم تجارت، تأمین مواد اولیه و جلوگیری از ایجاد خسارتهای غیرضروری برای فعالان اقتصادی فراهم شود.
بنابراین، با توجه به کاهش درآمد مردم و پیامدهای اقتصادی ناشی از جنگ، چشمانداز روشنی برای بازار قهوه در کوتاهمدت پیشبینی نمیشود. از این رو، روند واردات و سرانه مصرف قهوه احتمالاً در آینده با کاهش مواجه خواهد شد و در بهترین حالت، امکان تثبیت سطح فعلی مصرف وجود خواهد داشت.
