بازطراحی زنجیره تأمین غلات ایران پس از جنگ

پس از پشت سر گذاشتن یک دوره پرچالش و جنگ ۴۰ روزه، زنجیره تأمین و مسیرهای واردات کالاهای اساسی کشور با تغییرات قابل‌توجهی مواجه شد؛ تغییراتی که از جابه‌جایی مسیرهای حمل‌ونقل و افزایش هزینه‌های لجستیکی تا بازتعریف مدل‌های تجاری و مالی فعالان اقتصادی را دربر گرفت. اکنون پرسش اصلی این است که تجارت ایران چگونه می‌تواند با این شرایط جدید سازگار شود و چه راهکارهایی برای افزایش تاب‌آوری تأمین کالا وجود دارد.

بر این اساس، در گفت‌وگو با امیرحسین افراشته‌پور، مدیرعامل شرکت Acer Trading ، تغییرات ایجادشده در زنجیره تأمین، مسیرهای جدید حمل‌ونقل، نقش کریدورهای شمالی و جنوبی، چالش‌های بیمه و آینده لجستیک کشور را بررسی نمودیم.

به گفته افراشته‌پور، از ابتدای جنگ 40 روزه مسیرهای حمل‌ونقل و لجستیک در کشور با تغییراتی روبه‌رو شد؛ طبیعی بود که در مرحله نخست با افزایش هزینه‌های لجستیکی، طولانی‌تر شدن زمان ترانزیت و ایجاد برخی اختلالات عملیاتی مواجه شویم.

بااین‌حال، تجربه نشان داد  فعالان اقتصادی، شرکت‌های حمل‌ونقل و بازیگران زنجیره تأمین توانسته‌اند با توسعه مسیرهای جایگزین، انعطاف‌پذیری شبکه لجستیکی خود را افزایش دهند.

افزایش فشار نقدینگی با تغییر مدل واردات

مدیرعامل شرکت Acer Trading افزود: خوشبختانه در حال حاضر حمل‌ونقل و لجستیک از جنوب نیز شروع به فعالیت کرده است و مالکان کشتی، شرکت‌های بیمه و اپراتورهای حمل‌ونقل توانسته‌اند فرآیندهای عملیاتی خود را با هدف کاهش هزینه‌ها و استمرار جریان تأمین کالا برای بازار ایران بازطراحی کنند.

البته یکی از مهم‌ترین چالش‌های ایجادشده در این فرآیند، تغییر مدل‌های مالی و تجاری در واردات است. در گذشته بسیاری از بازرگانان امکان خرید کالا با شرایط اعتباری مانند CIF را داشتند و پرداخت هزینه‌ها در چارچوب زمان‌بندی خطوط حمل‌ونقل انجام می‌شد؛ اما در وضعیت فعلی، به دلیل نیاز به استفاده از مسیرهای جدید، بخش قابل‌توجهی از فعالان اقتصادی به تسویه‌حساب در مبدأ و پذیرش مسئولیت‌های بیشتری در حوزه حمل‌ونقل ناچار شده‌اند.

این موضوع فشار مضاعفی بر نقدینگی فعالان این حوزه وارد کرده است؛ به‌خصوص در شرایطی که بخش قابل‌توجهی از مطالبات ارزی واردکنندگان همچنان در فرآیندهای مرتبط با وزارتخانه‌ها و بانک مرکزی قرار دارد و هم‌زمان تأمین سرمایه در گردش برای خرید کالا به یکی از چالش‌های اصلی تبدیل شده است.

سهم 20 درصدی خزر از تأمین نیازهای وارداتی کشور

افراشته‌پور با اشاره به نقش کلیدی کریدور شمال اظهار کرد: در پنج سال گذشته، یکی از روندهای قابل‌توجه، توسعه ظرفیت بنادر شمالی کشور و افزایش نقش دریای خزر در تجارت منطقه‌ای بوده است. ظرفیت جابه‌جایی کالا در این منطقه از حدود دو میلیون تن در سال به حدود پنج میلیون تن افزایش یافته که نشان‌دهنده رشد قابل‌توجه زیرساخت‌های حمل‌ونقل در این حوزه است.

با وجود این رشد، سهم فعلی دریای خزر در تأمین نیازهای وارداتی کشور همچنان محدود است و حدود ۲۰ درصد از بازار را پوشش می‌دهد. با توجه به سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده از سوی ایران و روسیه، افزایش ظرفیت ناوگان دریایی و جذب کشتی‌های جدید برای این مسیر، انتظار داریم نقش دریای خزر در سال‌های آینده پررنگ‌تر شود.

تقویم برداشت جهانی، مسیر تأمین ایران را تغییر می‌دهد

بااین‌حال، باید توجه داشت که کالاهای اساسی، به‌ویژه محصولات کشاورزی و غلات، ماهیتی فصلی دارند و کشورهای واردکننده‌ای مانند ایران، بر اساس تقویم برداشت در مناطق مختلف جهان، منابع تأمین خود را متنوع‌سازی می‌کنند. ازاین‌رو، وابستگی صرف به یک مسیر جغرافیایی یا یک کشور خاص مانند روسیه، نمی‌تواند راهبردی پایدار برای تأمین کالا باشد؛ چراکه پس از پایان فصل برداشت در این کشور، در ماه‌های بعد ممکن است با کاهش کیفیت و محدودیت دسترسی به محصول مواجه شویم.

بنابراین، ضروری است هم‌زمان از ظرفیت کشورهایی که وارد فصل برداشت جدید می‌شوند، ازجمله کشورهای آمریکای لاتین نیز استفاده شود؛ چراکه این مناطق در زمان برداشت، علاوه بر عرضه محصولات با کیفیت مناسب، در بسیاری از موارد از مزیت قیمتی رقابتی‌تری نیز برخوردار هستند. تنوع‌بخشی به مبادی تأمین، یکی از الزامات افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین و تضمین امنیت غذایی کشور خواهد بود.

البته مسیر دریای خزر قطعاً یک محور استراتژیک خواهد بود، اما  در تکمیل زنجیره تأمین، فعال بودن هم‌زمان مسیرهای جنوبی کشور نیز ضروری به نظر می‌رسد.

بیمه جنگی؛ چالش جدید حمل‌ونقل فله در تجارت دریایی

مدیرعامل شرکت Acer Trading در ادامه با اشاره به این‌که یکی از موضوعات مهم روز، توسعه خطوط حمل‌ونقل کانتینری و کامیونی است که بخش زیادی از آن از قبل طراحی شده است، گفت: برای مثال مسیرهایی مانند بندر مرسین ترکیه تا مرز بازرگان، دارای ساختار عملیاتی مشخصی هستند. اما در حوزه حمل‌ونقل فله، موضوعات جدیدی مانند بیمه جنگی و پوشش ریسک‌های ژئوپلیتیکی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

وی افزود: بازار اصلی بیمه دریایی جهان عمدتاً در اروپا و به‌ویژه انگلستان متمرکز است و مالکان کشتی معمولاً پوشش‌های بیمه‌ای خود را از این بازار دریافت می‌کنند. هزینه این بیمه‌ها نیز بر اساس ارزش محموله و به‌صورت ارزی محاسبه می‌شود.

توسعه ناوگان فله‌بر ایرانی؛ گامی برای کاهش وابستگی

افراشته‌پور در خصوص  تقویت امنیت غذایی کشور تصریح کرد: برای تضمین امنیت غذایی کشور دو راهکار اساسی وجود دارد. نخست این‌که شرکت‌های بیمه داخلی بتوانند پوشش بیمه‌ای مناسب برای کشتی‌هایی که به مقصد ایران حرکت می‌کنند، ارائه دهند؛ چه با مدل‌های ریالی و چه با شرایط رقابتی‌تر نسبت به بازارهای بین‌المللی. چراکه ارزیابی ریسک در داخل کشور با نگاه متفاوتی نسبت به برخی بازارهای اروپایی انجام می‌شود.

راهکار دوم، توسعه ناوگان حمل‌ونقل فله‌بر با مالکیت ایرانی است. ما در حوزه نفت و گاز تجربه توسعه ناوگان دریایی را داشته‌ایم، اما در بخش حمل فله، سرمایه‌گذاری متناسب با اهمیت استراتژیک آن صورت نگرفته است.

لذا داشتن کشتی‌هایی با پرچم خارجی اما تحت مالکیت ایرانی، می‌تواند قدرت مانور کشور در مدیریت مسیرهای حمل‌ونقل، کاهش وابستگی و افزایش امنیت زنجیره تأمین کالاهای اساسی را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد. این موضوع صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه با امنیت غذایی کشور نیز ارتباط مستقیم دارد.

بازطراحی زیرساخت‌های تجاری ایران پس از تغییر نقش امارات

افراشته‌پور در بخش دیگری از این گفت‌وگو، ضمن تشریح پیامدهای تغییر در روابط تجاری و مالی میان ایران و امارات، اظهار کرد: امارات طی سال‌های گذشته نقش مهمی در ساختار تجارت خارجی ایران داشته است، اما این نقش عمدتاً به دلیل استقرار دفاتر تجاری و پایگاه‌های عملیاتی بسیاری از بازرگانان ایرانی در این کشور شکل گرفته بود.

در شرایط جدید، مهم‌ترین اثر این تغییرات، ضرورت انتقال تدریجی این زیرساخت‌ها به مقاصد جایگزین است. بسیاری از شرکت‌های ایرانی در حال بازطراحی ساختارهای تجاری خود و انتقال بخشی از فعالیت‌هایشان به کشورهایی مانند روسیه هستند؛ کشورهایی که علاوه بر فراهم کردن دسترسی مناسب‌تر به خدمات بانکی، از ظرفیت روابط مالی مستقیم‌تر با ایران نیز برخوردارند و در برخی موارد، هزینه‌های عملیاتی پایین‌تری دارند.

اگرچه این تغییرات در روزهای نخست یک شوک کوتاه‌مدت به فعالان اقتصادی وارد کرد، اما بخش خصوصی با سرعت قابل‌توجهی توانست خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و زیرساخت‌های تجاری و مالی چابک‌تری ایجاد کند؛ زیرساخت‌هایی که بتوانند فرآیند تأمین کالا، مدیریت زنجیره تأمین و تداوم فعالیت‌های بازرگانی را با کارایی بیشتری پشتیبانی کنند.

ایران‌گرین؛ سکوی تعامل فعالان زنجیره تأمین در شرایط جدید تجارت

مدیرعامل شرکت Acer Trading در پایان این گفت‌وگو درباره کنفرانس ایران‌گرین خاطرنشان کرد: ایران‌گرین همواره رویدادی با رویکرد تجاری بوده است که با هدف گرد هم آوردن خریداران و تأمین‌کنندگان در یک بستر مشترک، زمینه تعامل، توسعه همکاری‌ها و تسهیل معاملات میان این دو گروه را فراهم کرده است.

با توجه به تغییرات گسترده‌ای که در مسیرهای تأمین کالا، مدل‌های حمل‌ونقل و ساختارهای زنجیره تأمین ایجاد شده، نقش ایران‌گرین در سال جاری بیش از گذشته اهمیت پیدا می‌کند. یکی از مهم‌ترین کارکردهای این رویداد، ارائه اطلاعات دقیق و به‌روز درباره مسیرهای جدید تأمین و حمل‌ونقل، بررسی چالش‌های موجود ازجمله موضوع بیمه، حمل فله و سایر موانع لجستیکی است.

وی همچنین افزود: امیدواریم این کنفرانس بتواند با ایجاد ارتباط مؤثر میان فعالان اقتصادی، تأمین‌کنندگان، خریداران و سایر بازیگران زنجیره تأمین، به توسعه همکاری‌های تجاری کمک کند تا تجارت کشور با بهره‌گیری از زیرساخت‌های جدید، چارچوب‌های نوین همکاری و راهکارهای عملیاتی کارآمد، مسیر رشد و پایداری خود را ادامه دهد. از تمامی فعالان این حوزه دعوت می‌کنیم با حضور در این رویداد تخصصی، در شکل‌دهی آینده زنجیره تأمین کشور مشارکت کنند.