نان، اصلیترین و قدیمیترین بخش سفره ایرانی است؛ غذایی که نهفقط یک محصول خوراکی، بلکه بخشی از فرهنگ، هویت و اقتصاد خانوادهها محسوب میشود؛ اما امروز، صنعت نان سنتی ایران درگیر مجموعهای از چالشهای ساختاری، اقتصادی و مدیریتی است که بقای آن را بهطورجدی تهدید میکند.
از کیفیت ناپایدار آرد و گرانی مواد اولیه تا افزایش بیرویه هزینههای تولید، مهاجرت نیروی انسانی ماهر و قیمتگذاری دستوری، همه و همه زنجیرهای از مشکلاتی را شکل دادهاند که نانوایان را بین وظیفه تأمین نان ارزان و فشار اقتصادی طاقتفرسا گرفتار کردهاند. در این میان، اجرای طرحهای کنترلمحور بدون آمادهسازی زیرساخت و بدون نظرخواهی از بدنه صنف، مانند طرح «نانیو»، شرایط را پیچیدهتر و نارضایتیها را گستردهتر کرده است.
زارع، فعال صنعت آرد و نان و عضو اتحادیه نانوایان استان فارس در گفتوگو با نگاشته درباره چالشهای این صنعت اظهار کرد: در وضعیتی که تورم و گرانی سایه سنگینی بر سر سفره مردم انداخته، صنعت نان کشور نیز با چالشهایی عمیق و گسترده روبهرو شده است. اجرای شتابزده و بدون زیرساخت طرح «نانیو» یکی از عوامل اصلی نابسامانی در این حوزه شناخته میشود؛ طرحی که نهتنها قاچاق آرد را متوقف نکرد، بلکه کیفیت نان را نیز قربانی کرد.
وی افزود: طرح نانیو فاقد زیرساختهای فنی و اقتصادی لازم است و این طرح چیزی جز «شمردن نان مردم» به همراه ندارد. از سوی دیگر، مسئولان بهجای پاسخگویی به ایرادات، صرفاً نانوا را مقصر جلوه میدهند. حال آنکه بحران در کیفیت آرد، هزینههای تصاعدی کارگری و قطع کمکهزینهها، عامل اصلی وضعیت فعلی است.
از سوی دیگر، متاسفانه قطعیهای برق از دو ساعت به پنج ساعت در استان فارس افزایش یافته است که قطعی اینترنت را نیز به دنبال دارد. همچنین فارغ از قطعی برق، از 25 مرداد قیمت آرد از کیلویی 820 تومان به کیلویی 1200 تومان افزایش یافته که منجر به تحمیل هزینه مازاد به نانوایان شده است.
افزایش 52 درصدی نرخ نان در مراکز استانها
زارع با گلایه از قیمتگذاری نامناسب نان در شهرستانها گفت: فروردینماه، بسیاری از استانداران وعده افزایش ۱۲۰ تا ۱۵۰ درصدی قیمت نان متناسب با تورم را دادند؛ اما پس از ۵ ماه، تنها ۵۲ درصد افزایش در مراکز استانها و ۴۲ درصد در شهرستانها اعمال شده که این اختلاف موجب نارضایتی شدید در میان نانوایان شده است.
از سوی دیگر، کمکهزینهای که قرار بود معادل فروش روزانه نانوا پرداخت شود، دو ماه است که بهطور کامل قطع شده و در شرایط گرانی و افزایش دستمزدها، فشار مضاعفی بر نانوایان وارد کرده است. همچنین بیمه کارگران نسبت به سال گذشته ۴ برابر شده و دستمزد کارگر نیز رشد چشمگیری داشته است. درنتیجه، بسیاری از کارگران ماهر حاضر به ادامه کار در این حرفه نیستند و نانوایان ناچار شدهاند شغل دوم مانند رانندگی (در تاکسیهای اینترنتی) را برای تأمین هزینهها انتخاب کنند.
وی با اشاره به اینکه با خروج نیروهای ماهر و کاهش کیفیت آرد، نان نیز از کیفیت مطلوب فاصله گرفته است، گفت: نانیو نهتنها قاچاق را مهار نکرد، بلکه با تشدید فشار بر نانوا، کیفیت را نیز فدای کنترلهای سطحی کرد.
از سوی دیگر، درحالیکه هدف اولیه طرح، مقابله با قاچاق آرد و نان بود، امروز پدیده قاچاق نان خشک نیز در برخی مناطق مشاهده میشود؛ موضوعی که پیش از نانیو به این شدت وجود نداشت.
بنابراین نمیتوان با «یک تجویز برای کل کشور» نسخه واحد پیچید. شرایط اقلیمی، مصرفی و اقتصادی در شهرها و استانها متفاوت است و نیاز به نگاه منطقهای و انعطافپذیر دارد.
نصف شدن میزان فروش نان به افغانها در استان فارس
زارع در پایان درباره تأثیر خروج افغانها از ایران بر میزان مصرفی نان کشور گفت: با توجه به خروج ناقص تبعههای افغان از کشور میزان فروش نان در استان فارس به افغانها نصف شده است. فقط امیدواریم سامانه نانینو این میزان از کاهش مصرف نان در کشور را به نام خود ثبت نکند.
