کمبود ارزی و بحران نهاده‌های دام و طیور

اعلام تزریق ۳۰۰ میلیون یورو ارز ترجیحی برای واردات نهاده‌های دامی، در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از تلاش دولت برای کاهش فشار بر زنجیره تولید گوشت، مرغ و لبنیات باشد؛ اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این رقم می‌تواند واقعاً گره‌گشا باشد یا تنها تسکینی موقت بر زخمی عمیق‌تر است؟

برآوردها نشان می‌دهد نیاز ماهانه صنعت دام و طیور کشور به نهاده‌هایی چون ذرت، سویا و کنجاله، چند برابر این میزان تزریق ارزی است و در خوش‌بینانه‌ترین حالت، این رقم می‌تواند فقط برای چند هفته تعادل نسبی در بازار خوراک دام ایجاد کند. از سوی دیگر، تأخیرهای طولانی در تخصیص ارز، بدهی چندمیلیارددلاری بانک مرکزی به واردکنندگان و مشکلات ترخیص نهاده‌ها از گمرکات، مانع از آن می‌شود که این گشایش ارزی به‌سرعت به سفره تولیدکنندگان برسد.

فرزاد طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور در گفت‌وگو با نگاشته درباره گشایش ارزی صورت‌گرفته برای واردات نهاده در هفته‌های اخیر گفت: تزریق 300 میلیون یورو برای نهاده‌های دامی وارداتی تنها به‌صورت قطره‌چکانی می‌تواند تسکینی موقت برای درد مرغداران و دامداران باشد، زیرا در حال حاضر، نیاز ماهانه صنعت کشور حدود ۹۰۰ هزار تن ذرت و ۴۰۰ هزار تن سویا است، درحالی‌که با ۳۰۰ میلیون یورو نمی‌توان این نیاز را برطرف کرد. تنها برای تأمین سهم صنعت طیور، دست‌کم باید ماهانه ۵۰۰ میلیون یورو اختصاص یابد.

بدهی ۶ میلیارد دلاری بانک مرکزی به واردکنندگان

دبیرکل فدراسیون طیور با اشاره به این‌که یکی از معضلات اساسی، بدهی حدود ۶ میلیارد دلاری بانک مرکزی به واردکنندگان نهاده‌هاست، گفت: حتی اگر گشایش ارزی رخ دهد، این منابع عمدتاً در اختیار کسانی قرار می‌گیرد که در سامانه بازارگاه ثبت‌نام کرده‌اند. درنتیجه، مرغدارانی که موفق به ثبت سهمیه ماهانه خود نشده‌اند یا نقدینگی کافی برای ثبت‌نام نداشته‌اند، از این گشایش بی‌نصیب خواهند ماند.

پیشنهاد فدراسیون طیور به دولت

دبیرکل فدراسیون طیور ادامه داد: پیشنهاد فعالان صنعت طیور این است که وزارت جهاد کشاورزی وضعیت موجود را به‌ نوعی شرایط جنگی و بحرانی تلقی کند و از چارچوب‌های معمول خارج شود. همچنین بخشی از سهمیه نهاده‌ها باید به واحدهایی اختصاص یابد که قبلاً در سامانه بازارگاه ثبت‌نام کرده و فعالیت دارند.
در مقابل، واحدهایی که هنوز فعال نشده‌اند، بهتر است تخصیص نهاده‌هایشان به تعویق بیفتد تا در زمان شروع جوجه‌ریزی تأمین شوند.

بر اساس این رویکرد، واحدهایی که قبلاً نهاده را گران خریده و مرغ خود را به بازار داده‌اند اما هنوز جوجه‌ریزی نکرده‌اند، باید نسبت به واحدهایی که هم‌اکنون مرغ در سالن دارند و با کمبود خوراک مواجه‌اند، با تأخیر بیشتری نهاده دریافت کنند.
این مدیریت باید خارج از سامانه بازارگاه و از طریق تشکل‌های استانی و پشتیبانی امور دام در استان‌ها صورت گیرد.

فقط 400 هزار تن از یک‌میلیون و ۳۰۰ هزار تن نهاده بازارگاه تحویل شد!

طلاکش درباره چرایی کمبود نهاده در بازار با وجود آمار مبنی بر افزایش میزان واردات نهاده اظهار کرد: آمارهای رسمی تنها روی کاغذ تحقق یافته‌اند. آنچه به‌عنوان نهاده به مرغدار و دامدار تحویل داده شده، با ارقام ثبت‌شده در سامانه بازارگاه همخوانی ندارد.
درحالی‌که بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار تن نهاده در سامانه بازارگاه فروخته شده، طی دو ماه گذشته بیش از ۴۰۰ هزار تن از آن تحویل داده نشده است.
به‌این‌ترتیب، حدود یک میلیون تن نهاده وجه نقد آن از صنعت خارج شده، اما هنوز در اختیار تولیدکنندگان قرار نگرفته است.

دلیل اصلی این ناترازی، تخصیص نیافتن ارز و ترخیص نشدن نهاده‌ها از گمرک است. بخش زیادی از نهاده‌ها در کشتی‌ها یا انبارهای بندری مانده و هنوز ترخیص نشده‌اند.

وی در ادامه درباره کیفیت نهاده‌های وارداتی اظهار کرد: بخشی از نهاده‌های واردشده به کشور، دارای رطوبت بالا هستند و به دلیل نبود امکانات مناسب برای انبارداری بهداشتی در بنادر، در معرض آلودگی‌های میکروبی و محیطی قرار گرفته‌اند.
بنابراین نهاده‌هایی که در مبدأ به‌عنوان درجه‌یک وارد کشور می‌شوند، درنهایت به‌صورت درجه‌دو به دست مرغدار می‌رسند.

درنتیجه نباید انتظار داشت بهره‌وری و ضریب تبدیل خوراک در واحدهای مرغداری مطابق استانداردهای نژادهای پرورشی باشد. برخی نهاده‌ها بیش از یک سال در انبارها مانده‌اند و با گذشت زمان، کیفیت خود را از دست داده‌اند؛ موضوعی که زیان مستقیم برای کشور به همراه دارد.

بازارگاه؛ تابلویی قرمز که کسی به آن نگاه نکرد

دبیرکل فدراسیون طیور در پایان با انتقاد از عملکرد سامانه بازارگاه گفت: سامانه بازارگاه قرار بود مانند تابلوی بورس عمل کند؛ تابلویی راهنما که هرگاه وضعیت قرمز شد، نشان دهد مشکلی در تأمین نهاده‌ها وجود دارد تا دستگاه‌های ناظر به‌موقع مداخله کنند.
اما مدت‌هاست این تابلو قرمز است و کسی واکنشی نشان نداده است. در واقع نظام رصد و پایش سامانه بازارگاه به‌درستی انجام نشده و بی‌توجهی به این هشدارها، کشور را در مسیر بحران امنیت غذایی قرار داده است.