واردات نهادهها زیر سایه جنگ؛ بنادر شمالی چقدر آمادهاند؟
با تشدید محدودیتها در مسیرهای جنوبی و توقف فعالیت بنادر جنوب کشور، موضوع انتقال بخشی از واردات کالاهای اساسی، غلات و نهادههای دامی به بنادر شمالی بیش از گذشته موردتوجه قرار گرفته است. مجید ریاحی، معاون بازرگانی شرکت توسعه تجارت خاورمیانه آرمانی، در گفتوگویی اختصاصی با نگاشته، ظرفیت بنادر شمال، چالشهای لجستیکی، هزینههای حمل و بیمه و وضعیت تأمین کالاهای اساسی در شرایط فعلی را واکاوی و بررسی نمود.
آرمانی پیش از بحران، مسیر خزر را فعال کرده بود
ریاحی درباره برنامه شرکت خاورمیانه آرمانی برای تغییر مسیر واردات از جنوب به شمال کشور گفت: خوشبختانه شرکت آرمانی پیش از بحران فعلی نیز برنامه گستردهای برای فعالیت و استفاده از ظرفیت خزر در نظر گرفته بود، به همین دلیل سال ۱۴۰۴ واردات غلات بهصورت مستمر از طریق دریای خزر و از مسیر ریلی در جریان بود و این مسیر تأمین همچنان فعال است.
ظرفیت بنادر شمال پاسخگوی تأمین حداکثری نیست
ریاحی، معاون بازرگانی شرکت توسعه تجارت خاورمیانه آرمانی درباره زیرساختهای بنادر شمالی اظهار کرد: واقعیت این است که روسیه بهعنوان تأمینکننده اصلی در دریای خزر برای تأمین غلات ایران، زیرساختهای مناسبی را در بنادر خود در حال گسترش دارد.
برای مثال پایانه جدید غلات در بندر ماخاچکالا دارای ظرفیت ۱.۵ میلیون تن است و تا سال ۲۰۲۸ مورد بهرهبرداری قرار خواهد گرفت. در حال حاضر دو بندر در آستاراخان و یک بندر صادراتی در ماخاچکالا با مجموع ظرفیت ۳ میلیون تن در حال فعالیت هستند.
وی افزود: اما واقعیت اینجاست که بهرغم تلاش بخش خصوصی در احداث زیرساختهای مناسب در شمال کشور ازجمله سیلو، ظرفیت بنادر شمال به سختی پاسخگوی همین حجم نسبی تأمین حداکثری از کشور روسیه است.
واردات از شمال؛ مسیری پیچیده و پرچالش
ریاحی درباره تغییر مسیر واردات از جنوب به شمال ایران گفت: تغییر مسیر واردات از جنوب به شمال موضوع پیچیده و دشواری است، زیرا مصرف محصولات کشاورزی و نهادههای دامی (دانه، کنجاله، روغن، ذرت، جو و گندم) بر اساس ورود و تأمین با کیفیت بنادر جنوبی تعریف شده، بهطور مثال میزان پروتئین موجود در کنجالهها از مسیرهای شمالی با مسیرهای جنوبی (برزیل) متفاوت و ازلحاظ قیمتی بالطبع بیشتر است.
وی ادامه داد: همچنین سطح تولید و میزان مصرف در تعریف تجارت از مسیرهای شمالی با تراز مصرفی کشور مطابقت ندارد. همچنین برای گسترش عملیات و تجارت، در زمینه زیرساختی نیز با چالشهای عمیق و اساسی مواجه است.
معاون بازرگانی شرکت توسعه تجارت خاورمیانه آرمانی تأکید کرد: نبود زیرساخت تخلیه و انبارش به میزان کافی، محدودیتهای جغرافیایی (سطح عمق و آبخور کشتیها) و نبود بسترسازی لجستیکی مناسب حمل، موجب میشود مقایسه میزان واردات کالاها از مسیر شمال با جنوب سخت و دشوار جلوه کند.
اختلال در مسیر جنوب، زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار داده است
ریاحی درباره ریسکهای فعلی زنجیره تأمین اظهار کرد: شکی نیست که اختلال فعلی در مسیر دریای جنوب، زنجیره تأمین در صادرات و واردات را کاملاً تحت تأثیر قرار داده و تا حد زیادی موجب توقف آن حتی در کوتاهمدت خواهد شد و اثرات جدی بر اقتصاد خواهد گذاشت.
او تصریح کرد: حتی در مسیرهای غیرمرتبط مانند دریای خزر نیز افزایش تقاضا از سوی تمامی واردکنندگان موجب افزایش نرخ حملونقل شده است. برای مثال در حال حاضر واردکنندگان ورق فولادی دستبهکار شده و کسری ناشی از عدم تولید واحدهای آسیبدیده فولادی را سفارشگذاری میکنند که همین مسئله یکی از علل افزایش نرخ حمل در خزر شده است.
هزینههای بیمه جنگی، فشار تازه بر واردکنندگان
معاون بازرگانی شرکت توسعه تجارت خاورمیانه آرمانی درباره هزینههای حمل و بیمه توضیح داد: افزایش نرخ حمل در چنین وضعیتی با توجه به ریسکهای موجود، طبیعی جلوه میکند؛ اما هزینههای بیمه و عدم پوشش بسیاری از بیمهها در شرایط جنگی ازیکسو و نبود شرکتهای بیمه بینالمللی در ایران و بالطبع عدم قبول مسئولیت پوشش بیمهای شرایط جنگ، هزینههای بسیار نامتعارفی به واردکنندگان تحمیل میکند.
وی ادامه داد: برای مثال در بحث بار فله، صاحبان کشتی با توجه به عدم دسترسی صاحبان کالا به پوشش مناسب بیمهای، هزینهای معادل ۵ تا ۷ دلار در هر تن را مازاد بر نرخ حمل، فقط برای حمل به بنادر خلیجفارس پیشنهاد میکنند که عدد قابلتوجهی است.
تغییر مبدأ تأمین، روابط با تأمینکنندگان را تغییر نداده است
ریاحی درباره تأمینکنندگان غلات و دانههای روغنی گفت: ارتباط آرمانی همواره با قویترین تأمینکنندگان کالاهای اساسی برقرار بوده است که همین موضوع موجب شده است تغییر مبدأ محصول تفاوت چندانی بر روابط و مشارکت با تأمینکنندگان بزرگ نداشته باشد.
حتی در بهترین سناریو باید برای دوره مهمی از اقتصاد مقاومتی آماده شد
ریاحی درباره آینده تأمین کالاهای اساسی و نهادههای دامی در سناریوهای مختلف اظهار کرد: هرچند تمامی فعالان اقتصادی بهعنوان سربازان کشور در این سنگر همیشه و در همه حال آماده تطابقپذیری با شرایط و هموارسازی مسیرها برای خدمت به کشور هستند، اما بههرحال، واژه جنگ بهتنهایی و به اندازه کافی بدبینی را به اقتصاد یک کشور تحمیل میکند و گستره این بدبینی و عواقب آن، در هیچ جنگی قابل پیشبینی نبوده است.
وی تأکید کرد: اما در خوشبینانهترین شرایط نیز تمامی اقشار کشور از فعالان اقتصادی تا آحاد مردم میبایست کمربند خود را محکم ببندند، الگوهای مصرف را اصلاح کنند و برای یک دوره مهم از اقتصاد مقاومتی آماده شوند. هرچند ممکن است در دورهای با دشواریهایی برای تأمین کالا مواجه باشیم اما به خاطر داشته باشیم که کالاهای اساسی و استراتژیک اولویت هر دولتی است و کنترل آن امکانپذیر است.
مطالبه بخش خصوصی از دولت؛ حذف فوری مقررات دستوپاگیر
ریاحی در پایان با اشاره به ضرورت حمایت از فعالان اقتصادی گفت: واقعیت اینجاست که در شرایط فعلی و حتی پیش از جنگ، به دلیل بحرانهای ناشی از تحریم و فشارهای خارجی، بار تجارت خارجی بر عهده بخش خصوصی بوده و خواهد بود؛ لذا از دولت و وزارت جهاد کشاورزی انتظار میرود با تشکیل کمیته ویژه سریعاً نسبت به حذف فرآیندهای طولانی و قوانین دستوپاگیر که بخش اعظمی از آن مربوط به نظارت بر توزیع ارز ترجیحی بوده اما همچنان در فرآیندها باقی است، اقدام کند؛ در غیر این صورت، نقش کنترلی دولت در این صنعت نمیتواند کمکی به حل بحرانهای خطرناک سال جاری کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: به یاد داشته باشیم در وضعیت بسیار حساس فعلی، بخش خصوصی همچنان فعال است و تجار این صنعت با وجود تمام مطالبات و ناملایمات ناشی از قوانین دستوپاگیر و کمبود ارز، دست از کار و تلاش بر نداشتهاند و ثابت کردهاند سربازان اقتصادی، میهنپرستانی واقعی هستند.
