زنگ خطر دامپینگ در بازار نهاده‌های دامی

دریای سیاه در میان کشورهای ترکیه، بلغارستان، رومانی، اوکراین، روسیه و گرجستان قرار گرفته است و جنگ روسیه و اوکراین و عدم تمدید قرارداد غلات دریای سیاه از سوی روسیه، تنش‌های این منطقه را وارد مرحله جدیدی کرده و موجب شده است شاهد ناامنی در بازار جهانی باشیم.

با توجه به افزایش تنش‌ها در حوزه دریاى سیاه و بروز نگرانی‌ها در خصوص مسائل و تنش‌های نظامى بر مسیر دریای سرخ که تا حدودى بر صادرات غلات، به‌ویژه بر مقاصد آسیایی تأثیر دارد، نگاشته میزبان فرهاد بوذری، تحلیلگر بازار غلات شده است تا ضمن تشریح ریسک‌های تجارت غلات، وضعیت ایران در بخش واردات را موردبررسی قرار دهد.

به گفته بوذری، مسائل ارزی یکی از چالش‌های مهم در واردات غلات به ایران است؛ زیرا زمانی که یک کالا وارد کشور می‌شود، باید بابت آن قبض انبار داده شود، سپس در صف تخصیص ارز قرار بگیرد که این فرآیند حدود دو ماه طول می‌کشد. از سوی دیگر جابه‌جایی پول، دومین مشکل تجار است، خریداران غلات باید از طریق دبی یا ترکیه وجه فروشنده را منتقل کنند که این فرآیند معمولاً یک تا سه درصد برای تجار ایرانی هزینه‌زایی می‌کند.

وی با انتقاد از هزینه‌های سرسام‌آور انبارداری در کشور گفت: از آبان سال گذشته، هزینه‌های انبارداری غلات فوق‌العاده افزایشی شد؛ به‌گونه‌ای که در دو ماه ابتدایی امسال به‌صورت میانگین برای یک کالای سه هزار تنی تقریباً 800 میلیون هزینه انبارداری پرداخت شده است.

علاوه بر این، فارغ از هزینه‌های انبارداری غلات، در بنادر جنوبی با مشکل قرنطینه در انبارها روبه‌رو هستیم که مدت‌زمان قرنطینه کالا بسیار به طول می‌انجامد. در بنادر شمالی کشور نیز فرآیند قرنطینه معمولاً در دو مرحله یکی به‌صورت نمونه‌برداری از کالا در کشتی پیش از تخلیه کالا و دیگری نمونه‌برداری پس از تخلیه کالا در انبارها صورت می‌گیرد.

بوذری ادامه داد: با توجه به مشکلات یادشده در بخش واردات غلات، معمولاً کسانی که تازه‌ وارد این حوزه شده‌اند، از ادامه فعالیت امتناع می‌ورزند؛ به‌گونه‌ای که انصراف تجار را بیشتر در بنادر جنوبی شاهد هستیم؛ چراکه ریسک تجارت غلات در بنادر جنوبی کشور بسیار بالا است و حجم قابل‌توجهی از سرمایه‌گذاری را می‌طلبد.

وی در ادامه درباره مدیریت و کنترل ریسک‌های تجارت غلات در ایران اظهار کرد: متأسفانه سیاست‌های دولت در بخش برنامه‌ریزی برای واردات و تجارت غلات، برآورد میزان تقاضا و آمار واردات، تعیین سقف واردات، بودجه‌بندی صحیح در تخصیص ارز و یکپارچگی اداره‌جات دولتی به‌ویژه استاندارد، بهداشت، گمرک و قرنطینه برای اتخاذ تصمیم‌گیری‌های واحد از سمت این سازمان‌ها با مشکلات و کاستی‌هایی روبه‌رو است.

فروش بیش از 2 میلیون تن نهاده خارج از سامانه بازارگاه

بوذری با تأکید بر این‌که تصمیم‌گیری‌های فوری و آنی زیان‌های بسیار بزرگی به تجارت غلات کشور تحمیل کرده است، گفت: فارغ از مشکلات بخش واردات غلات، در بخش توزیع غلات در سامانه بازارگاه، برخی اصلاحات ساختاری، ضروری به نظر می‌رسد تا از این طریق بتوانیم میزان نیاز به نهاده‌ها را در کشور واقعی کنیم؛ چراکه آمار درستی درباره میزان تقاضا و حجم متناسب با آن برای واردات وجود ندارد؛ به‌گونه‌ای که در حال حاضر سالانه فروش بیش از 2 میلیون تن نهاده را در خارج از سامانه بازارگاه شاهد هستیم.

در این وضعیت با دامپینگ (بازارشکنی) در فروش روبه‌رو هستیم که باید به‌صورت جدی با آن مقابله شود؛ چراکه این قیمت‌شکنی‌ها باقی فروشندگان را از عرصه رقابت حذف می‌کند. از سوی دیگر، باید قیمت‌گذاری‌ها عادلانه باشد و دستگاه‌های خریدوفروش بانکی مرسوم مانند ال‌سی، ضمانت‌نامه بانکی و … راه‌اندازی شود تا از این طریق بتوان خریدوفروش‌ها را به‌صورت درست انجام داد. همچنین نیاز است تا در بخش واردات، توزیع و فروش سیاست‌های ثابت و قانون‌های خوب داشته باشیم تا تجارت غلات را ایمن نماییم.

وی در ادامه درباره تأثیرات جنگ دریای سرخ بر امنیت کریدورهای حمل غلات اظهار کرد: با شروع جنگ روسیه و اوکراین، تجارت غلات اوکراین تقریباً به صفر رسید که پس‌ازآن سازمان ملل و ترکیه توانستند با میانجی‌گری توافق‌نامه‌ای را مبنی بر انجام تجارت غلات اوکراین تا ماه‌های میانی سال 2023 به ثمر برسانند که بر اساس این توافق‌نامه تقریباً سقف صادرات غلات اوکراین به پیش از جنگ رسید؛ اما مدتی بعد، روسیه از این توافق‌نامه خارج شد و جنگ اقتصادی به راه انداخت. برای مثال بندر اودسا را تعطیل کرد که با تعطیلی این بندر، صادرات غلات اوکراین متوقف شد و در نیمه دوم 2023 روند صادرات غلات روسیه سیر صعودی گرفت به گونه‌ای که روسیه بیشترین صادرات گندم خود حجمی بالغ بر ۵۳ میلیون تن را به دست آورد. با توقف صادرات غلات اوکراین، بسیاری از کشورهای اروپایی به کمک اوکراین آمدند و با استفاده از کامیون، مرزهای تجاری خود را برای اوکراین بازگشایی کردند و اوکراین توانست غلات خود را به مجارستان و رومانی برساند و از طریق این کشور به دیگر نقاط جهان صادر کند. البته آمریکا نیز برای تحقق این فرآیند، بسیار به اوکراین کمک کرد.

اوکراین فارغ از مسیرهای زمینی و ریلی توانست یک مسیر دریایی را نیز بازگشایی کند که روسیه هیچ‌گونه تسلطی بر آن نداشت؛ زیرا جزء مرزهای آبی کشورهای اروپایی محسوب می‌شد.

وی ادامه داد: در حال حاضر نیز غلات روسیه از طریق کریدور زمینی به چین و ایران ارسال می‌شود. همچنین در حال حاضر شاهد افزایش ترافیک تعداد کشتی‌های غلات روسیه در دریای خزر هستیم؛ به‌گونه‌ای که در زمستان گذشته کرایه‌ها به بیش از 100 دلار رسید.

آسیب 2 میلیون و 800 هزار هکتار از مزارع گندم اوکراین در جریان جنگ

بوذری با اشاره به این‌که 150 میلیون نفر مشتری غلات اوکراین هستند، گفت: براثر جنگ روسیه و اوکراین 2 میلیون و 800 هزار هکتار از زمین‌های زیر کشت گندم در اوکراین آسیب دیده‌اند و این موضوع زیان بسیاری به اقتصاد اوکراین وارد کرده که بر قیمت جهانی گندم نیز تأثیر بسزایی گذاشت. در حال حاضر 150 نفر در آفریقا مشتری غلات اوکراین هستند و ذرت و جو نیز از طریق مسیرهای بازگشایی‌شده برای اوکراین به ایران نیز صادر می‌شود.

افزایش 40 درصدی قیمت گندم با جنگ روسیه و اوکراین

این فعال حوزه تجارت غلات درباره تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیک بر قیمت گندم گفت: تنش‌های ژئوپلیتیک، وضعیت آب‌وهوایی، مصرف جهانی گندم، رشد اقتصادی کشورها، قیمت انرژی و قوانین دولت از شاخص‌های مهم در تعیین قیمت گندم است. در چند دهه اخیر، مسائل ژئوپلیتیک مهمی همچون برگزیت (خروج انگلیس از اتحادیه اروپا)، شیوع کووید 19 و جنگ روسیه و اوکراین از اتفاقات مهمی بود که در حوزه مواد غذایی و گندم رخ داد و با پیامدهای متعددی همراه بود. برای مثال بر اساس اطلاعات بانک جهانی در سال 2022، جنگ روسیه و اوکراین قیمت زغال‌سنگ را تا 60 درصد افزایش داد و گاز طبیعی اروپا نیز 60 درصد با رشد قیمتی همراه شد. همچنین در بخش مواد غذایی شاهد رشد 40 درصدی قیمت گندم بودیم.

در حال حاضر وضعیت پیش‌بینی قیمت کالاها به‌ویژه گندم به‌شدت نگران‌کننده است؛ چراکه جنگ روسیه و اوکراین آسیب قابل‌توجهی به مزارع گندم اوکراین وارد کرده است که در عرضه گندم جهانی تأثیرگذار خواهد بود. لذا در این وضعیت، ثبات سیاست‌گذاری و تقویت بنیان‌های اقتصادی کشور در بخش کشاورزی مهم‌ترین عاملی است که می‌توان از طریق آن به مسائل ژئوپلیتیک غلبه کرد.

همچنین برخی از کارشناسان معتقدند که قیمت گندم افزایش بسیاری خواهد داشت اما به نظر بنده در آینده به علت کمبود تقاضای جهانی که فقط در آمریکا ۲۲درصد کاهش تقاضا داریم، قیمت گندم افزایش چندانی نخواهد داشت .

بوذری با اشاره به این‌که امسال واردات گندم به کشور بسیار محدود خواهد بود، گفت: با توجه به کاهش قیمت جهانی گندم، باید شاخص‌های دخیل در واردات گندم و پیش‌بینی‌ها را دقیق پیش ببریم و مصرف گندم در کشور را عقلانی کنیم تا کشور متحمل زیان نشود؛ زیرا عوامل ریسک در دنیای امروز بسیار است و موضوعاتی مانند جنگ اسرائیل و هرگونه جنگ دیگر می‌تواند بر آینده این محصول استراتژیک تأثیر بگذارد.