در پنل دام و طیور و آبزیان از سومین اجلاس بینالمللی غلات و دانههای روغنی ایرانگرین، مرتضی رضایی، مشاور هلدینگ توسعه غزال درباره بقایای تقطیری سخنرانی کرد که متن آن را در ادامه میخوانید.
امروزه تأمین فرآوردههای پروتئینی در سفره خانوادهها اهمیت بالایی دارد و در برخی کشورها بیش از ۶۰ درصد تولیدات زراعتشان مصرف دام میشود، بنابراین در برنامهریزیها و سیاستگذاریهای کلان پرورش حیوانات در این خصوص موردتوجه خاص قرار میگيرد و هرگونه نوسان در بخش دامی ممکن است امنیت غذایی و پروتئینی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
همانطور که میدانید، امروزه تولید اتانول در کشورهای پیشرفته بسیار متداول شده است و ایالاتمتحده در این حوزه در جایگاه نخست دنیا قرار دارد و بیش از یکسوم ذرت آن برای تولید بیواتانول مصرف میشود؛ بهخصوص زمانی که بهای نفت خام بالا میرود، این موضوع پررنگتر میشود. باقیمانده تفاله آنکه DDGS نام دارد که ارزش غذایی بالایی برای دام داشته است و سالانه تنها در آمریکا ۳۵ میلیون تن از آن تولید میشود و بقیه کشورها سهم کمتری در تولید آن دارند.
محصول اصلی تقطیر ذرت و سایر غلات اتانول است و تحقیقات زیادی در این خصوص انجام شده است. افزودن اتانول به بنزین و گازوئیل در حد ۱۰ درصد بدون اینکه بخواهند ساختار موتور را تغییر دهند، بهراحتی قابلاستفاده است و از همه مهمتر فشار روی منابع سوخت فسیلی را کاهش میدهد و همچنین دیاکسیدکربنی که در فضا آزاد میشود، چون به فرم recycle کربن است و از منشأ سوخت منابع فسیلی تولید نمیشود، ازنظر زیستمحیطی بسیار ارزشمند است. در اینجا بحث گرمایش زمین و اهمیت آن مطرح است. بقایای تقطیری غلات در واقع تفاله تخمیری غلات است که همزمان با تولید الکل استحصال میشود.
بهصورت خلاصه فرآیند تولید به این شکل است که دانه غلات ابتدا آسیاب میشود، سپس با استفاده از آب و آنزیم آمیلاز در تانکرهای مخصوص ریخته میشود و نشاسته غلات تبدیل به قند ساده گلوکز میشود. سپس این فرآیند به تانکهای تخمیری انتقال مییابد و مخمر ساکارومایسز سرویسیه یا مخمر الکلی به مخزن اضافه میشود. پسازاینکه تخمیر اتفاق افتاد و تولید الکل کامل شد، جداسازی الکل با روشهای مختلف صورت میگیرد. بهطور مثال سانتریفیوژ میشود و قسمت مایع آن را جدا میکنند و بخش جامد آنکه در اصطلاح STILLAGE (بقایا) گفته میشود، به بخش خوراک دام انتقال مییابد.
بخش محلول الکل آن به روش تقطیر جدا شده و آب آن گرفته میشود و درنهایت الکل 99.8 درصد خلوص تولید میشود، بقایای جامد وارد خشککن شده و پس از مرحله خشککنی بهصورت فله یا پلت انبار میشود. هنگامیکه نشاسته غلات از دانه جداسازی میشود، فیبر آن از غلات بیشتر میشود. بازدهی تبدیل نشاسته خالص به بیواتانول چیزی حدود ۷۲۰ لیتر اتانول (با خلوص ۹۹.۸ درصد) به ازای هر 1000 کیلو نشاسته است.
هر یک تن عصاره نیشکر 650 کیلوگرم اتانول میدهد. جو 399 لیتر اتانول میدهد. در کشورهایی که گندم دارند، بهویژه کشورهای شمالی ایران معمولاً از گندم و جو برای تولید اتانول استفاده میکنند. در ایالاتمتحده آمریکا چون ذرت بیشترین حجم تولید را دارد، از ذرت برای تولید اتانول استفاده میشود. از هر ۱۰۰۰ کیلوگرم ذرت ۴۰۸ لیتر اتانول استحصال میشود.
بقایای تخمیری دام و طیور منبع عالی از پروتئین، انرژی، فسفر و گوگرد است. در واقع یکی از چالشهای مصرف این ماده بهعنوان خوراک دام، تنوع تولید و گوناگونی کاربرد آن است. تنوع ارزش غذایی و ترکیبات شیمیایی DDGS به منبع غذایی برمیگردد که از آن استحصال شده است؛ بهطور مثال ذرتی که ۸ تا ۹ درصد پروتئین دارد، حدود ۴۰۰ لیتر الکل میدهد و تبدیل به مادهای میشود که حدود ۳۰ درصد پروتئین دارد و بسیار ارزشمند است. همچنین گندم که پروتئین اولیه آن بیشتر است تا ۴۵ درصد پروتئین آن افزایش مییابد. کشور ما متأسفانه واردکننده مواد پروتئینی خوراک دام است و در این خصوص، اقدامات لازم را انجام نداده است؛ بنابراین توجه سرمایهگذاران را برای افزایش توسعه این بخش، جلب میکنم که ارزشافزوده بالایی نیز برای آنها خواهد داشت.
