امنیت غذایی از مسیر اقیانوس هند؛ مأموریت جدید بندر چابهار

در شرایطی که تأمین پایدار کالاهای اساسی و امنیت زنجیره تأمین از اهمیت راهبردی برخوردار است، بندر چابهار به دلیل موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی ویژه خود می‌تواند نقش مؤثری در تنوع‌بخشی به مسیرهای واردات، کاهش ریسک‌های تجاری و افزایش تاب‌آوری اقتصادی کشور ایفا کند. با توجه به حجم بالای تخلیه و انتقال کالاهای اساسی، به‌ویژه غلات، در شرایط حساس و بحرانی، این بندر ظرفیت آن را دارد که به‌عنوان یک مسیر جایگزین، امن و پایدار برای ورود کالاهای مورد نیاز کشور مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته قاسم عسکری نسب مدیرکل بنادر و دریانوردی سیستان و بلوچستان  یکی از مهم‌ترین مزیت‌های راهبردی بندر چابهار، دسترسی مستقیم آن به اقیانوس هند است. برخلاف بسیاری از بنادر کشور که در منطقه خلیج فارس قرار دارند و برای ورود و خروج کشتی‌ها به مسیرهای بین‌المللی به عبور از تنگه هرمز وابسته هستند، بندر چابهار ارتباط مستقیم با آب‌های آزاد دارد. این ویژگی، وابستگی به مسیرهای محدود دریایی را کاهش داده و در شرایط افزایش تنش‌های منطقه‌ای، امنیت و پایداری انتقال کالا را تقویت می‌کند.

 

وی افزود: از دیگر ظرفیت‌های مهم بندر چابهار، قابلیت پذیرش کشتی‌های بزرگ اقیانوس‌پیما و کشتی‌های کانتینری با ظرفیت بالا است. برخورداری از آبخور مناسب، امکان ورود حجم قابل توجهی از کالاهای اساسی و غلات را در یک مرحله فراهم می‌کند. استفاده از کشتی‌های بزرگ‌تر ضمن بهره‌گیری از صرفه اقتصادی در حمل‌ونقل دریایی، موجب کاهش هزینه جابه‌جایی هر واحد کالا و افزایش بهره‌وری در زنجیره تأمین خواهد بود.

امکانات بندر چابهار برای تبدیل به یک مرکز لجستیکی

مدیرکل بنادر و دریانوردی سیستان و بلوچستان با اشاره به اهمیت توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی در بندر چابهار تصریح کرد: ایجاد و توسعه سیلوهای غلات، انبارهای تخصصی و مراکز نگهداری کالا، یکی از الزامات تبدیل چابهار به یک مرکز لجستیکی (Hub) منطقه‌ای است. این زیرساخت‌ها علاوه بر تسهیل فرآیند تخلیه کالا، امکان ذخیره‌سازی، مدیریت موجودی و توزیع هدفمند کالاهای اساسی در داخل کشور را فراهم می‌کنند.

وی ادامه داد: بهبود فرآیندهای گمرکی، خدمات اسنادی، مدیریت عملیات بندری و افزایش بهره‌وری تجهیزات تخلیه و بارگیری، نقش مستقیمی در کاهش زمان توقف کشتی‌ها و تسریع جریان ورود کالا دارد. کاهش زمان تخلیه کالاهای فله‌ای مانند غلات، موجب کاهش هزینه‌های عملیاتی و در نهایت کاهش هزینه تمام‌شده کالا برای مصرف‌کننده داخلی خواهد شد.

بندر چابهار؛ فرصت طلایی ایران برای کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی تجارت

وی با اشاره به جایگاه بندر چابهار در کریدورهای بین‌المللی اظهار کرد: قرار گرفتن این بندر در مسیر کریدور شمال–جنوب (INSTC) و ارتباط آن با مسیرهای تجاری هند، اهمیت چابهار را در شبکه تجارت منطقه‌ای افزایش داده است. این ظرفیت می‌تواند زمینه توسعه همکاری‌های تجاری، افزایش دسترسی به بازارهای بین‌المللی و ایجاد یک مسیر مطمئن برای انتقال کالاهای اساسی را فراهم کند.

با وجود ظرفیت‌های قابل توجه، بندر چابهار برای ایفای کامل نقش خود در تأمین کالاهای اساسی کشور همچنان با برخی چالش‌های زیرساختی و لجستیکی مواجه است. این چالش‌ها عمدتاً در حوزه حمل‌ونقل، ذخیره‌سازی، تجهیزات بندری و خدمات پشتیبان لجستیکی متمرکز هستند.

وی در تشریح محدودیت‌های بخش حمل‌ونقل اظهار کرد: نبود اتصال کامل و پرظرفیت ریلی بندر چابهار به شبکه سراسری کشور، یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های موجود محسوب می‌شود. وابستگی بخش قابل توجهی از انتقال کالا به ناوگان جاده‌ای، موجب افزایش هزینه‌های حمل، کاهش ظرفیت جابه‌جایی و افزایش فشار بر زیرساخت‌های جاده‌ای شده است. کالاهایی مانند گندم و سایر محصولات فله‌ای به دلیل حجم بالا، نیازمند شبکه حمل‌ونقل ریلی قدرتمند هستند تا انتقال آن‌ها با سرعت و صرفه اقتصادی بیشتری انجام شود.

وی افزود: در کنار توسعه خطوط ریلی، ارتقای ظرفیت جاده‌های ارتباطی، استانداردسازی مسیرهای حمل‌ونقل و افزایش توان ناوگان زمینی نیز از الزامات توسعه نقش چابهار است. مسیرهای ارتباطی این منطقه باید توان پاسخگویی به حجم بالای تردد کامیون‌ها، کانتینرها و ناوگان حمل سنگین را داشته باشند تا از ایجاد تأخیر در زنجیره تأمین جلوگیری شود.

وی درباره اهمیت ارتقای عملیات بندری نیز گفت: توسعه تجهیزات تخصصی تخلیه و بارگیری کالاهای فله‌ای از اهمیت بالایی برخوردار است. استفاده از تجهیزات مدرن مانند سیستم‌های مکانیزه تخلیه غلات، کانوایرها و تجهیزات مکنده با ظرفیت بالا می‌تواند سرعت تخلیه کشتی‌ها را افزایش داده و از ایجاد گلوگاه در فرآیند ورود کالا جلوگیری کند.

عسکری نسب  با اشاره به ضرورت توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی ادامه داد: کالاهای اساسی مانند غلات نیازمند شرایط ویژه نگهداری شامل کنترل دما، رطوبت و جلوگیری از آسیب‌های ناشی از آفات هستند. همچنین توسعه سردخانه‌ها و زیرساخت‌های نگهداری دماکنترل‌شده برای کالاهای کشاورزی و پروتئینی، از الزامات تکمیل زنجیره لجستیکی در منطقه چابهار محسوب می‌شود.

وی تأکید کرد: علاوه بر زیرساخت‌های فیزیکی، توسعه خدمات لجستیکی مکمل مانند شرکت‌های تخصصی حمل‌ونقل، مدیریت انبار، بیمه کالا، خدمات بسته‌بندی و سایر خدمات پشتیبان، برای تبدیل چابهار به یک مرکز لجستیکی کامل ضروری است. تقویت این بخش‌ها می‌تواند موجب افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های عملیاتی در زنجیره تأمین شود.

توسعه حمل ریلی؛ کلیدی برای تقویت نقش بندر چابهار

وی در ادامه توسعه حمل‌ونقل ریلی را یکی از عوامل کلیدی در تقویت نقش بندر چابهار دانست و گفت: حمل ریلی در مقایسه با حمل جاده‌ای، برای جابه‌جایی حجم‌های بالای کالا از صرفه اقتصادی بیشتری برخوردار است و امکان انتقال هزاران تن کالای اساسی را با هزینه کمتر فراهم می‌کند. همچنین ظرفیت یک قطار باری معادل ده‌ها کامیون است که این موضوع موجب افزایش توان انتقال کالا بدون نیاز به توسعه گسترده ناوگان جاده‌ای خواهد شد.

وی افزود: حمل‌ونقل ریلی از قابلیت اطمینان بیشتری برخوردار است و تأثیرپذیری کمتری از شرایط جوی، ترافیک و محدودیت‌های مسیر دارد. این ویژگی باعث افزایش پیش‌بینی‌پذیری زمان انتقال کالا و کاهش ریسک اختلال در زنجیره تأمین می‌شود. همچنین انتقال بارهای سنگین از جاده به ریل، موجب کاهش استهلاک شبکه راه‌ها و کاهش هزینه‌های نگهداری زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشور خواهد شد.

عسکری نسب در پایان تصریح کرد: بندر چابهار با برخورداری از دسترسی مستقیم به اقیانوس هند، ظرفیت پذیرش کشتی‌های بزرگ، موقعیت مناسب در کریدورهای بین‌المللی و امکان توسعه زیرساخت‌های لجستیکی، می‌تواند به یکی از محورهای اصلی تأمین پایدار کالاهای اساسی کشور تبدیل شود. تحقق کامل این ظرفیت، نیازمند سرمایه‌گذاری هدفمند در توسعه شبکه ریلی، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی، ارتقای تجهیزات بندری و تکمیل خدمات لجستیکی است. توسعه همه‌جانبه چابهار علاوه بر کاهش هزینه‌های واردات و افزایش سرعت انتقال کالا، نقش مهمی در ارتقای امنیت غذایی و افزایش تاب‌آوری اقتصادی کشور خواهد داشت.