کاهش بهرهوری صنعت روغن در سایه سوءمدیریت ارزی
دبیر انجمن روغن و چربیهای خوراکی مطرح کرد
پنل «زنجیره ارزش پایدار روغنهای خوراکی ایران» دومین نشست تخصصی در روز پایانی کنفرانس ایرانگرین بود که این پنل با مدیریت سیامک ربیعی، دبیر انجمن روغن و چربیهای خوراکی برگزار شد و به بررسی چالشها، فرصتها و ترسیمی از دورنمای این صنعت تا افق ۲۰۳۰ اختصاص داشت.
ربیعی در ابتدای این نشست، ضمن بررسی وضعیت تولید روغن در ایران و جهان گفت: در حال حاضر، در جهان حدود ۲۳۰ میلیون تن روغن گیاهی تولید میشود که سالانه با توجه به رشد جمعیت، این رقم ۳ تا ۵ درصد افزایش مییابد.
پرمصرفترین روغنهای خوراکی جهان به ترتیب شامل روغن پالم، سویا، کلزا، آفتابگردان هستند. حدود ۸۵ درصد این روغنها در مصارف خوراکی و ۱۵ درصد در صنایع غیرخوراکی مانند شویندهها وبیودیزل(سوخت) مورداستفاده قرار میگیرند.
وی با اشاره به اینکه نخستین کارخانه روغنکشی ایران، کارخانه اتکای ورامین بود که سال ۱۳۱۷ تأسیس شد، گفت: با وجود سابقه طولانی در این صنعت، بیش از ۹۵ درصد نیاز کشور به دانههای روغنی و روغن خام از طریق واردات تأمین میشود و تنها ۵ تا ۶ درصد آن تولید داخل کشور است.
دبیر انجمن روغن و چربیهای خوراکی ادامه داد: ایران بیش از5 میلیون تن ظرفیت پالایش (تصفیه) روغن و بیش از ۵ میلیون تن ظرفیت روغنکشی دارد. در حال حاضر نیز ۲۶ کارخانه روغنکشی در کشور فعالیت دارند که متأسفانه به دلیل ضعف در تأمین دانههای روغنی، این ظرفیتها کمتر از 50 درصد استفاده میشود.
توزیع یک میلیون و 121 هزار تن روغن در 6 ماه ابتدایی سال 1404
ربیعی در ادامه ضمن تشریح میزان مصرف و توزیع روغن در کشور اظهار کرد: در شش ماه ابتدایی سال، یک میلیون و 121 هزار تن روغن در کشور توزیع شده است؛ درحالیکه میزان مصرف سالانه کشور بر اساس جمعیت حدود یک میلیون و 700 هزار تن است. متأسفانه این وضعیت گواه آن است که روغن از کشور به دلیل اختلاف قیمت ارز قاچاق معکوس میشود.
وی با اشاره به اینکه در 6 ماه دوم سال مصرف روغن در کشور بین 15 تا 20 افزایش مییابد، گفت: با توجه به بازگشایی مدارس، ماه مبارک رمضان عید نوروز تا پایان سال پیشبینی میشود بیش از 2 میلیون و 300 هزار تن توزیع روغن داشته باشیم.
اختصاص یک میلیارد دلار برای واردات کنجاله در سال 1403
دبیر با اشاره به اینکه در سال ۱۴۰۳، بیش از ۳.۵ میلیون تن کنجاله سویا وارد کشور شده، درحالیکه نیاز کشور حدود ۴ میلیون تن میباشد که حدود 1200 تن تا 1500 تن واردات کنجاله و الباقی از محل استحصال دانه وارداتی تامین گردد، گفت: باوجوداین، اختصاص یک میلیارد دلار ارز مازاد برای واردات کنجاله بهجای دانههای روغنی، موجب شد شرکتهای روغنکشی نتوانند مواد اولیه لازم برای تولید داخلی را تأمین کنند؛ لذا این تصمیم موجب کاهش فعالیت و افت تولید در کارخانههای داخلی شد و ظرفیت بالقوه بیش از ۵ میلیون تنی با کمتر از 40 درصد تولید داشت.
بنابراین، بیتدبیری در تخصیص منابع ارزی و ضعف در برنامهریزی موجب شده است کارخانههای روغنکشی با افت تولید مستمر مواجه شوند و ظرفیت اسمی آنها سالبهسال کاهش یابد.
وی با اشاره به اینکه میزان مصرف روغن در کشور با توجه به جمعیت و سرانه مصرف، یک میلیون و 750 هزار تن است اما امسال توزیع ما به 2 میلیون و 300 هزار تن خواهد رسید که این موضوع حکایت از این دارد که روغن یا به شکل قاچاق معکوس یا در بخش شیرینی، شکلات، اسنک و … از کشور خارج میشود.
ربیعی با تاکید بر حذف ارز ترجیحی روغن و تبدیل ارز آن به تالار دوم گفت: این موضوع کمک میکند تا روغن قاچاق نشود و به صنعت نیز کمک شایانی خواهد کرد. از سوی دیگر این موضوع سبب میشود تا قیمت روغن خام در کشور واقعی گردد. در چنین شرایطی تولید دانههای روغنی مانند کلزا، سویا و آفتابگردان در داخل کشور اقتصادیتر شده و وابستگی به واردات کاهش مییابد. لذا در صورت حذف ارز ترجیحی روغن خام، کشت دانههای روغنی داخلی به صرفه بوده و کارخانجات روغنکشی مستقیم از کشاورزان خرید دانه داخلی را انجام و خرید تضمینی دانه روغنی از هزینه دولت حذف میگردد.
وی یادآور شد: از آنجایی که هدف از توزیع ارز ترجیحی، روغن خام پرداخت یارانه پنهان به دهکهای پایین جامعه میباشد، با توجه به آخرین آمار یارانهبگیران حدود 44 میلیون نفر یارانهبگیر 87 همت مابهالتفاوت ارز ترجیحی روغن خام اشاره شده را میتوان از طریق پرداخت یارانه نقدی به دهکهای یارانهبگیر اختصاص داده و هر ماه به ازا هر نفر یک میلیون و 600 هزار ریال در کارت ایشان یارانه نقدی لحاظ نمود.
در حال حاضر، یک بطری روغن 810 گرمی 692 هزار و 500 ریال و با آزادسازی کامل آن حدودا یک میلیون و 300 هزار ریال برآورد میگردد و میتوان به صورت کالابرگ از محل صرفهجویی ارزی که قبلا اشاره شد در اختیار هر فرد یارانهبگیر قرار بگیرد.
همچنین اگر یک ماه زوددتر مبلغ فوق در کارت ایشان شارژ گردد باعث جلوگیری از التهابات بازار و حساسیتهای اجتماعی میشود.
با عنایت به توضیحات فوقالذکر، دولت منایع آزاد شده از حذف ارز ترجیحی را میتواند با این شیوه در قالب یارانه نقدی یا کالابرگ الکترونیکی مستقیما به اقشار کمدرآمد تخصیص یابد.
