چالش دوسویه جنگ و نقدینگی؛ تنگنای تأمین و تولید روغن‌های خوراکی

اثرات جنگ و محدودیت‌های نقدینگی در تأمین و تولید روغن‌های خوراکی به دو چالش اصلی در کشور بدل شده است. محاصره دریایی در بنادر جنوبی در جنگ تحمیلی آمریکایی- صهیونیستی و محدودیت شدید جریان واردات به کشور از یک‌سو و از سوی دیگر آزادسازی قیمت‌ها در صنعت روغن خوراکی و فشار حاصله از آن به نقدینگی جهت تأمین مواد اولیه به‌ویژه روغن خام این صنعت را به چالش کشانده است.

سیامک ربیعی، دبیر انجمن روغن و چربی‌های خوراکی از میزان تاب‌آوری کشور تحت تأثیر محدودیت‌های ایجادشده جهت تأمین و تولید انواع مختلف روغن خوراکی می‌گوید و به دلایل فوق نسبت به تولید محصولات باکیفیت پایین هشدار می‌دهد.

واردات در تنگنا؛ تأمین روغن در سایه محاصره دریایی

مهندس ربیعی در ابتدا در خصوص شرایط فعلی تأمین روغن در کشور به خبرنگار نگاشته گفت:

در وضعیت فعلی، روغن‌های آفتاب و تا حدودی سویا و کلزا و همچنین بخشی از دانه سویا از شمال کشور تأمین می‌گردد. در جنوب کشور نیز پیش از محاصره دریایی، روغن‌هایی مانند پالم را از بندر امام وارد کرده‌ایم، اما در حال حاضر، واردات از این مسیر به‌سختی امکان‌پذیر است.

البته در همان فاصله شرایط جنگی، دو کشتی توانستند یک محموله 45 هزار تنی و یک محموله 20 هزار تنی روغن پالم وارد کشور شوند.

وی در ادامه تصریح کرد: با عنایت به موضوع اشاره‌شده در حال حاضر به جهت شرایط ناشی از محدودیت‌های ایجادشده در منطقه جنوب کشور، امکان ورود روغن پالم به کشور وجود ندارد؛ مگر تعداد محدودی که به‌صورت فلکسی تانک از بندر مرسین ترکیه و سپس ازآنجا با کامیون وارد کشور شود.

البته این روش نسبت به روش قبلی نیز هزینه بالاتری در پی خواهد داشت. لذا در صورت استمرار این شرایط، بخش روغن‌های صنف و صنعت جهت تهیه انواع روغن‌های مختلف شیرینی شکلات و چیپس و اسنک، در تأمین روغن پالم با مشکل مواجه خواهد شد.

تبعات استمرار شرایط جنگ بر صنایع غذایی کشور؛ چه بخش‌هایی آسیب می‌بینند؟

دبیر انجمن روغن و چربی‌های خوراکی کشور در پاسخ به این پرسش که آسیب‌پذیرترین بخش‌های صنعت کدام هستند، اظهار کرد: در حوزه صنف و صنعت، بخش سس‌ها که از روغن سویا یا آفتابگردان استفاده می‌کنند، تحت تأثیر زیادی قرار نمی‌گیرد؛ اما صنایعی که از خانواده پالم برای بخش شورتنینگ‌ها یا روغن‌های خوراکی مربوط به بخش تهیه شیرینی و شکلات استفاده می‌کنند، بیشتر تحت تأثیر این شرایط قرار گرفته‌اند. در بخش روغن خام سویا نیز باید اشاره کنم این روغن از دانه سویا وارداتی تأمین می‌گردد. البته ناگفته نماند با تلاش‌های مستمر در بندر چابهار، واردات نهاده به شرایط فعلی کمک شایانی نموده است.

بنابراین با یک نگاه اجمالی در خصوص محدودیت تأمین روغن خام پالم، در دسته روغن‌های خانوار و دسته روغن‌های مورد مصرف بخش سس، کنسرو و گوشت تأثیر کمتر اما در دسته روغن‌های شیرینی، شکلات، چیپس و اسنک تأثیر بیشتری را شاهد خواهیم بود.

با عنایت به موارد اشاره‌شده، در حال حاضر در خصوص روغن‌های آفتاب، سویا، کلزا که تأمین آن از شمال کشور و کشورهای همسایه ترکیه صورت می‌گیرد، نگرانی کمتری وجود داشته اما روغن پالم که باید از جنوب وارد شود، با محدودیت مواجه شده است.

وی با اشاره به این‌که این فضای محاصره ایجادشده نگران‌کننده است، افزود: امیدواریم این شرایط ادامه‌دار نباشد و به‌زودی امکان حمل مجدد کشتی‌های حامل روغن پالم از مالزی و ورود به بنادر جنوب میسر گردد. چنین به نظر می‌رسد با 65 هزار تن روغنی که وارد شد، ما تا یک ماه آینده نیز مشکلی در این زمینه نداشته باشیم.

تجمیع تأمین روغن خام برای واحدهای کوچک؛ مدیریت محدودیت‌ها در صنعت روغن

دبیر انجمن روغن و چربی‌های خوراکی کشور در پاسخ به این‌ پرسش آیا تشکل‌های روغن برای حمایت از واحدهای کوچک‌تر اقدامی انجام داده‌اند، گفت: در حال حاضر واردکنندگان کالای اساسی خصوصاً روغن خام علاوه بر تأمین نیاز کارخانه‌های خود، امکان تأمین برای شرکت‌های دیگر به‌خصوص واحدهای کوچک‌تر را دارند؛ لذا این‌گونه کارخانه‌ها که توان تأمین آن را ندارند، قادر خواهند بود از ظرفیت‌های واردکنندگان اشاره‌شده استفاده کنند.

هشدار سلامت؛ افت کیفیت با بازگشت احتمالی ترانس بالا

دبیر انجمن روغن و چربی‌های کشور در پاسخ به این پرسش ‌که تداوم محاصره و محدودیت تأمین برخی روغن‌های خام نظیر پالم، بر کیفیت محصولات تولیدی چه تأثیری خواهد گذاشت، گفت:

در صورتی‌که بخواهیم برای تولید روغن‌های شورتنینگ مورداستفاده در صنف و صنعت، به جای روغن پالم از دیگر روغن‌ها نظیر آفتابگردان یا سویا استفاده نماییم، به منظور جامدسازی آن، نیاز به انجام فرآیند هیدروژناسیون خواهیم داشت که این اقدام موجب خواهد شد یکی از پارامترهای کیفی مهم نظیر ترانس روغن را بالاتر از حد مجاز داشته باشیم که عوارض نامطلوبی برای سلامت مردم ایجاد خواهد کرد. قطعاً در این شرایط، تمام هزینه‌ها و زحمتی که در این سال‌ها برای تأمین روغن‌های کم ترانس و بدون ترانس کشیده شده است، از بین خواهد رفت.

گفتنی است به‌طور متوسط، از حدود کل 150 هزار تن نیاز روغن خام کشور در ماه، حدود 45 هزار تن، یعنی 30 درصد از میزان مصرف روغن، از خانواده پالم است و اگر پالم به اندازه کافی وارد کشور نشود، این بخش از صنعت که به این نوع روغن وابسته است، لطمه می‌بیند. ضمن این‌که مقدار روغن پالمی که از ترکیه وارد می‌کنیم نیز میزان قابل‌ملاحظه‌ای نیست؛ بنابراین به‌ناچار و در صورت استمرار این کمبود، نگرانی کیفی اشاره شده برای سلامتی کشور ایجاد خواهد شد.

 تغییر رفتار بازار پیش از حذف ارز ترجیحی

ربیعی در توضیح این موضوع که حذف ارز از بازار هم‌زمان با شروع جنگ در کشور اتفاق افتاد و این‌که آیا وضعیت جدید ایجادشده در بازار جا افتاده است یا خیر، یادآور شد: نیاز کشور به‌طور متوسط 150 هزار تن در ماه است (که قبل آزادسازی نرخ متأسفانه تولید به بیش از 200 هزار تن نیز رسید که حاکی از قاچاق بی‌رویه کالای اساسی از کشور بود).

با متوسط تولید اشاره شده، میزان تولید و توزیع سالانه کشور به یک‌میلیون و 800 هزار تن می‌رسد. بر این اساس با آزادسازی نرخ ارز، در برابر قاچاق سالانه بالای 450 هزار تا 500 هزار تن که در این حوزه انجام می‌شد، مقابله شده است؛ موضوعی که پیش‌ازاین، رقمی نزدیک به 600 میلیون دلار ارز را از کشور خارج می‌کرد. لذا حذف ارز ترجیحی و آزادسازی نرخ آن، بحث قاچاق را به‌طورکلی منتفی نموده است.

جهش قیمت‌ها حاصل آزادسازی ارز؛ ایجاد بحران نقدینگی

دبیر انجمن روغن و چربی‌های کشور در بخش دوم صحبت‌های خود در خصوص چالش دوم نقدینگی به نوسان قیمت روغن در چند ماه اخیر نیز اشاره‌ای کرد و یادآور شد:

ما در دو مقطع قیمت‌ها را افزایش دادیم. مرحله اول شامل افزایش 12 درصدی در سال گذشته می‌شد و مرحله دوم در 12 فروردین، افزایش 16 درصدی بود. این اتفاق به دلیل تغییر هزینه‌های گمرکی روغن رقم خورد، مبدأ ارزی نیز از حدود 112 هزار تومان به 153 هزار تومان – در تاریخ گفت‌وگو با نگاشته- رسید. همه این‌ موارد روی قیمت نهایی روغن تأثیر گذاشت و البته اتفاق خوبی که افتاد، حذف ارز ترجیحی روغن و ورودش به تالار دوم بود.

شایان ذکر است؛ با توجه به افزایش اخیر قیمت‌های ملزومات بسته‌بندی ناشی از شرایط حاکم کنونی، درخواست افزایش حدود 10 تا 12 درصدی از ستاد تنظیم بازار و سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان کشور تقاضا شده است.

وی در ادامه تصریح کرد: در وضعیت فعلی، آنچه کارخانه‌ها و واردکنندگان را بیش از همیشه تحت تأثیر قرار می‌دهد، بحث هزینه‌ها و نقدینگی است. یک‌زمانی بر اساس مدل اعتبار اسنادی (LC) ما 10 تا 15 درصد یا حتی 20 درصد از هزینه‌ی مواد اولیه را پیش از تحویل آن به شرکت‌ها می‌دادیم و بقیه مبالغ پس از تخلیه کشتی و درنهایت با تحویل مدارک کشتی، تسویه می‌شد، اما در حال حاضر پیش از بارگیری کشتی باید 100 درصد مبلغ کالا را پرداخت کند، لذا امروز تأمین نقدینگی، بزرگ‌ترین مشکل در تأمین مواد اولیه وارداتی موردنیاز کالای اساسی کشور است.

افزایش قیمت ارز 28500 به حدود 153000 تومان یعنی نقدینگی شرکت‌ها به یک‌پنجم کاهش یافته است و به تبع آن، قدرت تأمین مواد اعم از خرید روغن خام و ملزومات بسته‌بندی نیز به‌شدت کاهش یافته و تأمین نقدینگی را با مشکل جدی مواجه نموده است.

ربیعی در پایان خاطرنشان کرد علاوه بر فشار حاصله از کمبود نقدینگی، متأسفانه بیش از 15 ماه است که مطالبات مابه‌التفاوت ارزی یک میلیارد یورویی واردکنندگان روغن که پرداخت آن مصوب نیز شده بود، پرداخت نشده است و فشار مضاعفی بر قدرت نقدینگی به بازرگانان و صنایع مرتبط وارد نموده است که می‌بایست هر چه سریع‌تر پرداخت گردد.