نوسانات نرخ ارز و کمبود منابع آبی؛ چالشهای واردات حبوبات در ایران
رئیس انجمن حبوبات مطرح کرد
حبوبات، یکی از منابع اصلی پروتئین گیاهی و جزء جداییناپذیر از سبد غذایی خانوار ایرانی است که همواره نقش مهمی در امنیت غذایی کشور ایفا کرده است. ایران با داشتن اقلیم متنوع، ظرفیتهای بالقوهای در تولید انواع حبوبات ازجمله نخود، لوبیا و ماش دارد. کشت حبوبات علاوه بر تأمین نیاز داخلی، میتواند به توسعه کشاورزی پایدار و ایجاد اشتغال در مناطق روستایی کمک شایانی برساند.
بااینحال، در سالهای اخیر، بخش تولید حبوبات در ایران با چالشهایی نظیر کمبود منابع آبی، تغییرات اقلیمی، نبود مکانیزاسیون کافی و نوسانات قیمت روبهرو بوده است. این عوامل به کاهش نسبی تولید و افزایش نیاز به واردات برای جبران کسری بازار منجر شدهاند.
به همین بهانه، با مهندس داوود لپهچی، رئیس انجمن حبوبات به گفتوگو نشستیم تا چالشهای این صنعت را واکاوی کنیم.
به گفته مهندس لپهچی تا اواخر سال 1403، حبوبات مشمول ارز 28500 تومانی یا همان ارز ترجیحی میشد، اما از اوایل 1403 ارز ترجیحی حبوبات حذف شد و ارز نیمایی 50 هزارتومانی جایگزین آن شد. همین موضوع سبب شد یک جهش 100 درصدی را در قیمت حبوبات شاهد باشیم. علاوه بر این، اوایل سال 1404 سامانه نیما نیز برچیده شد و ارز حبوبات بر اساس سامانه طلا و مبادلات ارزی، 70 هزار تومان تعیین شد و این مسئله نیز منجر به افزایش 40 درصدی مجدد قیمت حبوبات شد. درنهایت در یک سال اخیر، نرخ حبوبات با افزایش 120 درصدی همراه بود.
نیاز به واردات سالانه 250 هزار تن حبوبات
لپهچی با اشاره به اینکه 60 تا 70 درصد نیاز کشور به حبوبات از طریق تولید داخل تأمین میشود، گفت: حدود 30 تا 40 درصد نیاز به حبوبات از طریق واردات تأمین میشود. از سوی دیگر، سرانه مصرف حبوبات در کشور 9 تا 10 تا کیلوگرم است که درمجموع مصرف کشور در بخش حبوبات 800 هزار تن است که از این میزان با توجه به سال آبی، سالانه به واردات 200 تا 250 هزار تن حبوبات نیاز داریم.
علت گرانی لوبیاچیتی در کشور
رئیس انجمن حبوبات در ادامه درباره دلیل گرانی قیمت لوبیاچیتی در بازار گفت: استان فارس بزرگترین تولیدکننده لوبیا در کشور است که بار تولیدی آن به دلیل خشکسالی و آفتزدگی دچار افت و کاهش تولید شد و این کاهش نیز سبب کمبود لوبیاچیتی در بازار شد. از سوی دیگر، سیاستهای انقباضی دولت و سهمیهبندی در بحث ثبت سفارش حبوبات نیز به کمبود این محصول در بازار دامن زد؛ بهگونهای که سال گذشته 10 هزارتن لوبیاچیتی وارد کشور شد، درحالیکه به واردات 40 تا 50 هزار تن لوبیاچیتی نیاز داریم. درنتیجه افت تولید و کاهش واردات موجب افزایش قیمت این محصول در بازار و کمبود آن شد. البته تا دو ماه آینده که فصل برداشت لوبیاچیتی شروع شود، قیمتها رو به کاهش خواهد رفت.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا حبوبات امکان ورود به محصولات تنظیم بازار را دارد، گفت: کالایی میتواند وارد تنظیم بازار شود که ارز آن ثابت باشد و با قیمت مصوب به فروش برسد؛ اما با توجه به اینکه ارز پرداختشده برای حبوبات، قیمت ثابتی ندارد، امکان فروش آن در گروه کالاهای تنظیم بازار وجود ندارد.
امکان خودکفایی در تولید عدس وجود ندارد
لپهچی همچنین درباره خودکفایی در تولید حبوبات گفت: با توجه به تولید 70 درصدی حبوبات در کشور، خوشبختانه به واردات این محصول وابسته نیستیم؛ اما در خصوص عدس تقریباً 200 هزار تن مصرف داریم که از این مقدار 110 هزار تن آن وارد میشود؛ بنابراین در محصولی مانند عدس با توجه به شرایط آبوهوایی، امکان خودکفایی وجود ندارد.
وی درباره چالشهای واردات حبوبات به کشور اظهار کرد: در حال حاضر تخصیص ارز یکی از چالشهای مهم واردات حبوبات کشور است؛ بهگونهای که واردکننده باید سه ماه در صف تخصیص ارز بماند تا ارز خود را دریافت کند. درصورتیکه ارز واردکننده تأمین نشود، واردکننده قادر به ترخیص کالا نیست و همین موضوع سبب میشود عرضه و تقاضا در بازار تعادل خود را از دست بدهد.
از سوی دیگر، با توجه به تحریم ایران، خریداران قادر به پرداخت مستقیم پول به حساب فروشنده نیستند و وجه خریدار باید از طریق کشور واسط واریز گردد که این مسئله حدود 6 تا 7 درصد هزینه مازاد را به واردکننده تحمیل میکند.
