ریسک ژئوانرژتیک تسلط آمریکا بر نفت ونزوئلا و سناریوی از دست رفتن جذابیت بازار نفت ایران
مهدی خورسند، اقتصاددان و تحلیلگر مسائل اوراسیا
یکی از موضوعات مهم این روزهای اقتصاد ایران و جهان حذف ارز ترجیحی از کالاهای اساسی و حمله آمریکا به ونزوئلا و تاثیر آن بر بازار نفت و درآمدهای ارزی کشور میباشد. نگاشته در این شماره با مهدی خورسند، اقتصاددان و تحلیلگر مسائل اوراسیا به گفتوگو پرداخته است تا تبعات این موضوعات بر اقتصاد کشور را ارزیابی کند.
خورسند، فعال اقتصادی در خصوص حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی و انتقال آن به حلقه آخر زنجیره مصرف اظهار کرد: در شرایطی که دولت هیچگونه مقدمات لازم برای اجرای این تصمیم فراهم نکرده و توضیح شفافی نیز به مردم ارائه نداده است، عملاً به سمت سیاست شوکدرمانی حرکت کرده که به نظر میرسد به نتیجه مدنظر دولت منجر نخواهد شد.
وی افزود: در مقطعی که موضوع هدفمندسازی یارانهها در دولت نهم مطرح شد، دولت ساعتها از طریق رسانه ملی با مردم گفتوگو کرد تا جامعه را از تبعات این تصمیم آگاه کند و از وارد شدن شوک به فضای اجتماعی جلوگیری شود. اما متأسفانه در وضعیت فعلی، این خبر بهصورت ناگهانی و شوکآور و در زمانی که جامعه با التهابات خاصی مواجه بود، منتشر شد.
خورسند با اشاره به شتابزدگی در اجرای این سیاست تصریح کرد: شتابزدگی در این تصمیم کاملاً مشهود است و این نگرانی وجود دارد که آن شرایط مطلوبی که قرار بود از محل مدیریت صحیح یارانهها و جلوگیری از هدررفت منابع ایجاد شود، تحقق نیابد.
اختصاص بخش قابلتوجهی از یارانهها به غیرایرانیها
وی ادامه داد: متأسفانه بخش قابلتوجهی از یارانهها درگذشته عملاً به غیرایرانیها اختصاص پیدا میکرد و در فضایی غیرهدفمند هدر میرفت. به همین دلیل، حذف ارز ترجیحی میتوانست در قالب یک فرآیند تدریجی، با اطلاعرسانی گستردهتر، بدون ایجاد شوک و در بستری اجتماعی و مناسب دنبال شود.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: عجله و شتابزدگی در اجرای این سیاست، بدون آنکه مردم بهطور دقیق از ابعاد، پیامدها و آثار آن مطلع شوند، میتواند از حسن اجرای این تصمیم بکاهد.
سنگاندازی رانت بر سر بازگشت ارزهای صادراتی
خورسند در پاسخ به این پرسش که حذف ارز ترجیحی تا چه میزان میتواند صرفهجویی ارزی برای کشور به همراه داشته باشد، گفت: یکی از مشکلاتی که در سالهای اخیر رخ داده و بازگشت ارز صادراتی را با اختلال مواجه کرده است، وجود رانتهایی بوده که از محل تخصیص ارز ترجیحی به برخی افراد منتسب به جریانهای سیاسی یا برخی مسئولان شکل گرفته است.
وی توضیح داد: درگذشته، هرچه ارتباطات افراد بیشتر بود، زمان انتظار آنها برای تخصیص ارز کمتر میشد و حتی در برخی موارد، بازگشت ارز صادراتی نیز با تأخیر انجام میگرفت. در این شرایط، عدم بازگشت ارز صادراتی موجب بینظمی در مدیریت بازار ارز کشور شد. لذا چنانچه فرآیند حذف ارز ترجیحی بهدرستی مدیریت شود، میتواند اتفاق مثبتی باشد و جلوی رانتها گرفته خواهد شد.
حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی بدون آمادهسازی، به شوکدرمانی منجر شده است
این فعال اقتصادی با طرح این پرسش که آیا قرار است هزینههای ناشی از حذف یارانه واردات دارو و کالاهای اساسی تنها با پرداخت ماهانه یک میلیون تومان جبران شود، گفت: به نظر میرسد این موضوع تقریباً غیرممکن است و احتمالاً نتوان هزینههای تحمیلشده به سبد خانوار ناشی از حذف ارز ترجیحی را بهطور کامل جبران کرد.
خورسند در پایان این بخش ابراز امیدواری کرد که دولت بتواند با کمترین میزان شوک، این فرآیند را بهدرستی مدیریت کند و به سرانجام برساند.
تأثیر دسترسی آمریکا به نفت ونزوئلا بر بازار فروش نفت ایران
خورسند در ادامه، در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر دسترسی آمریکا به نفت ونزوئلا بر بازار فروش نفت ایران اظهار کرد: پس از آنکه آمریکا در ایجاد تنشهای ژئوپلیتیکی برای درگیر کردن قدرتهای نوظهور جهانی موفق عمل نکرد، سراغ سناریویی رفت که هدف آن، تسلط بر منابع نفت و گاز جهان است. از این مسیر، ایالاتمتحده تلاش میکند قدرتهای نوظهور، چه در جایگاه تولیدکننده و چه مصرفکننده انرژی را تحت کنترل خود درآورد.
وی افزود: ایران و روسیه از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان و چین بهعنوان بزرگترین مصرفکننده انرژی، قطعاً از این سیاست آمریکا متأثر خواهند شد. تسلط آمریکا بر منابع عظیم نفت و گاز ونزوئلا میتواند در آینده، زمینه فشارهای بیشتر بر ایران را در حوزه مدیریت انرژی فراهم کند.
خطر نابودی جذابیت بازار نفت ایران برای چینیها
خورسند ادامه داد: حتی اگر آمریکا بتواند فضای جنگ روسیه و اوکراین را مدیریت کند و نفت روسیه و همچنین نفت ونزوئلا به بازارهای جهانی بازگردد، این احتمال وجود دارد که نفت ایران جذابیت خود را در بازار جهانی، بهویژه برای چین، از دست بدهد. اظهارات صریح ترامپ خطاب به چین مبنی بر اینکه «ازاینپس نفت موردنیاز شما را ما تأمین میکنیم» نیز نشاندهنده تلاش آمریکا برای تأمین کامل نیاز انرژی چین، حتی بیش از گذشته است.
وی تصریح کرد: در چنین وضعیتی، نفت ایران که زمانی برای چین از اهمیت بالایی برخوردار بود، ممکن است جایگاه خود را از دست بدهد. البته وابستگی بیشازحد چین به نفت ونزوئلا که تحت نفوذ و سیطره آمریکا قرار دارد، میتواند درنهایت به منافع ملی چین نیز آسیب وارد کند.
خورسند در پایان اضافه کرد: چنانچه نفت ونزوئلا بهطور کامل در اختیار آمریکا قرار بگیرد، یکی از سناریوهای مهم واشنگتن برای کنترل رفتار چین میتواند تشدید فشارها و اقدامات تند و خصمانه علیه ایران باشد.
