صنعت آرد و چالش‌های امنیت غذایی در شرایط نوسانات نرخ ارز

صنعت آرد، حلقه‌ای حیاتی در زنجیره امنیت غذایی کشورها به‌شمار می‌آید؛ صنعتی که اگرچه در پس‌زمینه‌ اقتصاد قرار گرفته، اما نقش آن در پایداری اجتماعی، ثبات سیاسی و سلامت عمومی انکارناپذیر است. در ایران، جایی که نان قوت غالب سفره مردم محسوب می‌شود، پایداری این صنعت نه‌تنها مسئله‌ای اقتصادی، بلکه دغدغه‌ای راهبردی در حوزه حکمرانی و رفاه اجتماعی است.

با این حال، صنعت آرد کشور طی سال‌های اخیر با چالش‌هایی مزمن و گاه پیچیده مواجه بوده است؛ از قیمت‌گذاری‌های غیرواقعی و فرسودگی زیرساخت‌ها گرفته تا نوسانات کیفیت گندم، بحران‌های انرژی، نبود مشوق‌های سرمایه‌گذاری و سیاست‌های حمایتی مقطعی. هم‌زمان، نقش این صنعت در مواجهه با بحران‌هایی چون جنگ، تحریم و نوسانات بازار جهانی، بیش از پیش اهمیت آن را نمایان ساخته است.

در گفت‌وگو با مهندس علی کتابی، مدیرعامل آرد فخر زنجان به تحلیل وضعیت کنونی صنعت آرد در ایران و نقش این صنعت در حفظ امنیت غذایی کشور پرداختیم.

به گفته مهندس کتابی، در ایام جنگ، شرایط اقتصادی، اجتماعی و روانی کشور به شدت تحت تأثیر قرار گرفت. بسیاری از اصناف و بخش‌های اقتصادی به اجبار تعطیل شدند، اما با وجود تمام دشواری‌ها، کارخانه‌های آرد فعالیت خود را حفظ کردند تا امنیت غذایی مردم مختل نشود.

همچنین در این میان، تلاش‌های مستمر مسئولان کشوری و استانی به‌ویژه در حوزه زیرساخت، موجب شد که ناترازی برق در سطح کارخانه‌های آرد به حداقل برسد. به گونه‌ای که رئیس اداره غله زنجان با پیگیری‌های جدی، مانع از بروز اختلال گسترده در تأمین انرژی واحدهای تولیدی استان شد.

وی ادامه داد: در شرایطی که برنامه حذف گندم نوع یک و یکسان‌سازی قیمت‌ها در آستانه اجرا بود، آغاز جنگ باعث توقف موقت این طرح شد؛ اما با این حال کارخانجات آرد برای حفظ تامین غذای مردم قدرتمند به تولید خود ادامه دادند تا خللی در تامین آرد در کشور ایجاد نگردد و شرکت بازرگانی دولتی ایران اجرای این برنامه را به شهریورماه موکول کرد.

کتابی با اشاره به اینکه یکی از چالش‌های بزرگ آردسازان در زمان جنگ، مشکلات زیرساختی و نرم‌افزاری بانک سپه بود که همچنان به‌صورت کامل حل‌وفصل نشده‌است، گفت: مغایرت‌های واریزی، نبود دسترسی به تاریخ‌های دقیق تراکنش‌ها و عدم امکان دریافت صورت‌حساب‌های جامع، مانع از مدیریت مالی دقیق کارخانه‌ها شده و همچنان نیز ادامه دارد.

با وجود تمام این مشکلات، دولت در آن زمان اقدامات حمایتی قابل توجهی را برای کارخانجات آرد انجام داد. واگذاری گندم به کارخانه‌های آرد بدون دریافت وجه و در قالب تنخواه گردان یکی از این اقدامات بود که باعث شد زنجیره تولید و توزیع آرد و نان دچار اختلال نشود. در همین راستا کارخانجات آرد نیز جهت تامین قوت قالب مردم، وجوه فروش آرد را از نانوایان تحویل نگرفتند.

وی تاکید کرد: جنگ، اگرچه تلخ و ناگوار بود، اما تلنگری مهم برای مسئولان و بخش خصوصی بود تا ضرورت تقویت حمایت‌ها، همدلی و توجه به کالاهای استراتژیک را بیش از پیش درک کنند. تحلیل دقیق موانع و تلاش برای رفع آن‌ها با کمترین هزینه، درسی بود که از آن دوران برای آینده باید گرفت.

 کتابی در ادامه با بیان اینکه با وجود عبور از دوران جنگ، آینده‌ای روشن برای صنعت آرد متصور نیستیم، گفت: عدم به‌روزرسانی قیمت آرد، افزایش هزینه‌ها، و نبود امکان پیش‌بینی اقتصادی، کارخانه‌ها را در شرایطی قرار داده که از اجرای طرح‌های توسعه‌ای و هزینه‌های خارج از برنامه بازمانده‌اند چراکه اجرای این طرح‌ها برای کارخانجات آرد غیراقتصادی است و با وجود نیت مثبت مسئولان استانی، هزینه‌های سنگین و موانع اجرایی مانع از تحقق کامل طرح‌های توسعه‌ای شده است.

4 مطالبه مهم کارخانجات آرد از مسئولان

کتابی با تاکید بر اینکه صنعت آردسازی، صنعتی مادر و حیاتی در تأمین امنیت غذایی کشور است، گفت: اختلال حتی یک‌روزه در تولید نان، می‌تواند تبعات گسترده‌ای داشته باشد. صنعت آرد در حال حاضر با ظرفیت پایین‌تر از توان اسمی فعالیت می‌کند و عدم اصلاح قیمت‌ها، انگیزه تولیدکنندگان را کاهش داده است. لذا تولیدکنندگان آرد خواستار بازنگری در سیاست‌های حمایتی هستند. از جمله درخواست‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• به‌روزرسانی قیمت آرد یا حذف بخشی از هزینه‌های تحمیلی بر کارخانه‌ها
• تأمین کیسه‌های آرد مانند گذشته از سوی شرکت بازرگانی دولتی ایران
• تعدیل کرایه حمل گندم
• تعیین تکلیف قیمت حامل‌های انرژی برای جلوگیری از افزایش هزینه‌های تولید

در گذشته، هزینه حامل‌های انرژی چندان چشمگیر نبود، اما امروز قبض‌های برق به‌صورت علی‌الحساب و با مبالغ بالا محاسبه می‌شوند که بار مالی سنگینی بر دوش کارخانه‌ها گذاشته است.

لزوم اختصاص منظم گندم وارداتی به کارخانجات آرد

وی در بخش پایانی مصاحبه درباره وضعیت کیفیت گندم در استان زنجان اظهار کرد: به‌دلیل خشکسالی اخیر، تولید گندم داخلی کاهش یافته و کیفیت آن نیز به شدت افت کرده است. درصد گلوتن پایین، سن‌زدگی و سایر مشکلات کیفی باعث شده است که کارخانه‌ها با چالش‌هایی در تولید آرد با استاندارد مناسب مواجه شوند. در همین راستا، تخصیص درصدی از گندم وارداتی به کارخانه‌ها، تصمیمی ضروری برای حفظ کیفیت آرد تولیدی است.

پیشنهاد می‌شود که روند واردات و تحویل گندم وارداتی با نظم بیشتر و مستمر ادامه یابد تا از آسیب به کیفیت نهایی آرد جلوگیری شود.

از سوی دیگر، صنعت آرد کشور، با وجود نقش بی‌بدیل خود در امنیت غذایی، طی سال‌های اخیر تنها با حمایت‌هایی مقطعی و مسکنی ادامه مسیر داده است. اکنون، در دوران پسا‌جنگ و با توجه به پیچیدگی‌های اقتصادی و زیربنایی، زمان آن فرا رسیده تا نگاه کارشناسانه، منسجم و بلندمدت به این صنعت حیاتی داشته باشیم. حمایت هدفمند، اصلاح قیمت‌گذاری و تأمین زیرساخت‌های اساسی می‌تواند آینده‌ای روشن‌تر برای صنعت آرد ایران رقم بزند.