نقش کلیدی شرکت بازرسی نورآزما در مدیریت ریسک آلودگی غلات وارداتی در بنادر امام خمینی و امیرآباد

شرکت‌های بازرسی نقش مهمی در مدیریت ریسک‌های واردکنندگان غلات ایفا می‌کنند که با توجه به اهمیت غلات در تامین امنیت غذایی و اقتصاد کشورها، نقش شرکت‌های بازرسی در مدیریت ریسک‌ها بسیار حیاتی است. هومن علایی، مدیرعامل شرکت بازرسی نورآزما بین‌الملل درباره مهم‌ترین ریسک‌های واردکنندگان کالاهای اساسی و غلات در زنجیره واردات و نقش شرکت‌های بازرسی در مدیریت این ریسک‌ها گفت: در بازار جهانی غلات، عواملی نظیر نوسانات قیمت جهانی، تغییرات اقلیمی، محدودیت‌های لجستیکی، تحریم‌ها یا قوانین گمرکی سخت‌گیرانه باعث شکل‌گیری ریسک‌های گوناگونی می‌شوند.

برای واردکنندگان ایرانی، افزایش هزینه نهایی از جهت نوسان قیمت و عرضه، دشواری‌های حمل‌ونقل و کمبود کشتی‌های فله‌بر، تأخیر در بنادر مبدأ یا مقصد، و همچنین احتمال افت کمّی و کیفی محموله (مثل افزایش رطوبت، کپک‌زدگی، یا وجود آفات) از جمله مهم‌ترین چالش‌ها هستند. علاوه بر این، قوانین بهداشتی، گمرکی و قرنطینه‌ای نیز به پیچیدگی‌های فرآیند واردات افزوده است.

اقدامات شرکت‌های بازرسی برای کاهش این ریسک‌ها شامل:

• بازرسی حین بارگیری و قبل از حمل (Pre-Shipment Inspection): ارزیابی کمّی و کیفی محموله در مبدأ جهت حصول اطمینان از انطباق آن با استانداردهای مورد نظر خریدار یا مقررات بین‌المللی.
• آزمایش‌های تخصصی: نمونه‌برداری علمی و آزمایشگاهی برای بررسی آلودگی‌های میکروبی، آفلاتوکسین، سموم، فلزات سنگین و میزان رطوبت.
• نظارت بر لجستیک و انبارداری: کنترل شرایط انبارش و حمل‌ونقل به‌منظور پیشگیری از آسیب یا افت کیفیت غلات.

علایی درباره وضعیت فساد نهاده در بنادر و میزان تخلیه و بارگیری کالا در بنادر کشور گفت: کالاهایی نظیر ذرت، سویا و جو که عمدتاً خوراک دام و طیور هستند، به‌دلیل حساسیت بالا در برابر رطوبت و آلودگی قارچی بیشتر در معرض فسادند. از سوی دیگر، وجود مقررات قرنطینه‌ای و بهداشتی موجب می‌شود در صورت عدم رعایت استانداردها، ترخیص کالا با مشکلاتی مواجه شود.

در حال حاضر، بنادر جنوبی (مانند بندر امام خمینی (ره) و شهید رجایی) ظرفیت بالایی در تخلیه و انبارش غلات دارند و حجم قابل توجهی از واردات در این بنادر انجام می‌شود. بنادر شمالی (مانند بندر انزلی یا امیرآباد) نیز به‌واسطه محدودیت ظرفیت کشتی در دریای خزر، تناژ کمتری را پوشش می‌دهند ولی ریسک‌های لجستیکی و ضرورت بازرسی دقیق همچنان وجود دارد.

وی در ادامه با تاکید بر شناسایی مخاطرات جدی در کیفیت غلات (افت وزن و آلودگی) در فرآیند بازرسی اظهار کرد: پیشگیری از کاهش وزن و آلودگی مستلزم نمونه‌برداری مستمر و علمی در جریان حمل‌ونقل و انبارداری است که این اقدامات عبارتند از:

• نمونه‌برداری استاندارد حین بارگیری در مبدأ از بخش‌های مختلف محموله.
• آزمایش‌های کیفی شامل سنجش رطوبت، آلودگی قارچی و میکروبی، بررسی حضور آفلاتوکسین یا فلزات سنگین.
• مقایسه با استانداردهای مرجع داخلی (استاندارد ملی ایران) یا بین‌المللی (FOSFA، GAFTA و غیره).
• بازرسی کامل کشتی و انبارهای آن (در صورت حمل فله) جهت اطمینان از پاکیزگی و عاری بودن از آلودگی.
• بررسی اسناد فروشنده پیش از بارگیری (مانند گواهی آنالیز آزمایشگاهی، گواهی بهداشتی).
• استفاده از بازرسین مجرب و آشنا به انواع کشتی‌ها و تکنیک‌های درفت‌سروی برای محاسبهٔ دقیق وزن بار.

در نهایت اگر در هر مرحله کاهش وزن یا آلودگی آشکار شود، ثبت گزارش و مستندات، به تعیین نقطه بروز مشکل (مبدأ، حین حمل یا در مقصد) و مشخص‌شدن مسئولیت طرف‌های درگیر کمک شایانی می‌کند.

جزئیات مقوله فرآیند ممیزی و بازرسی غلات براساس استانداردهای FOSFA و GAFTA

مدیرعامل شرکت بازرسی نورآزما درباره مقوله فرآیند ممیزی و بازرسی غلات براساس استانداردهای FOSFA و GAFTA و اطمینان از دقت آن‌ها گفت: سازمان‌های FOSFA و GAFTA با تدوین قراردادها، استانداردها و رویه‌های داوری بین‌المللی، مبنای قانونی و کیفی تجارت جهانی غلات و دانه‌های روغنی را فراهم می‌کنند. در همین راستا شرکت‌های بازرسی موظف‌اند:

• آشنایی کامل با مفاد قرارداد: بررسی دقیق شروط قرارداد بین فروشنده و خریدار بر اساس استانداردهای FOSFA و GAFTA.
• بازرسی کمی و کیفی: نمونه‌برداری براساس دستورالعمل‌های استاندارد و انجام آزمایش در آزمایشگاه‌های معتبر.
• گزارش‌دهی بی‌طرفانه: صدور گواهی رسمی دال بر مطابقت یا عدم مطابقت محموله با مشخصات قراردادی.
• شفافیت و قابلیت ردیابی: مستند کردن کل فرآیند (عکس، ویدئو، اسناد امضا‌شده) تا در صورت بروز اختلاف یا طرح خسارت، مستندات قانونی و فنی کافی موجود باشد.

چالش‌های واردات مواد خام دامی به کشور

وی در ادامه به مقوله چالش‌های واردات مواد خام دامی و مدیریت ریسک‌های این حوزه پرداخت و گفت: مواد خام دامی (ذرت، سویا، جو) به‌علت تأثیر مستقیم بر سلامت دام و محصولات پروتئینی، نظارت ویژه‌ای را می‌طلبند. در همین رابطه مهمترین چالش‌های مرتبط با مواد خام دامی به شرح ذیل می‌باشد:

• آلودگی قارچی و آفلاتوکسین: عدم رعایت شرایط نگهداری و حمل می‌تواند به رشد کپک‌ها و افزایش آفلاتوکسین منجر شود.
• کیفیت متغیر تأمین‌کنندگان: نبود یکپارچگی در استانداردها میان کشورهای مبدأ موجب تفاوت سطح کیفی محصول می‌شود.
• اثر شرایط آب‌وهوایی: گرما و رطوبت بالای بنادر جنوبی یا رطوبت مداوم در سایر مناطق، سرعت فساد غلات را بالا می‌برد.

بنابراین توصیه‌های ذیل جهت مدیریت این ریسک‌ها پیشنهاد می‌گردد:

• استفاده از شرکت‌های بازرسی معتبر که سابقهٔ فعالیت در حوزه خوراک دام و طیور دارند.
• بررسی اسناد از جمله گواهی بهداشتی و آنالیز آزمایشگاهی، پیش از بارگیری.
• نظارت مداوم بر انبارها در طول حمل و پس از تخلیه.
• اجرای برنامه بازرسی چندمرحله‌ای (پیش از بارگیری، در حین حمل، و پس از تحویل در مقصد).

هوشمندسازی بازرسی غلات

وی در پایان ضمن اشاره به ترکیب هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته در شرکت نورا آزما خاطرنشان کرد: شرکت بازرسی نورا آزما به پشتوانه تیم بین‌المللی بازرسین مجرب و گروهی جوان و پویا در داخل کشور، در حال راه‌اندازی یک سامانه هوشمند برای درفت‌سروی است. این سیستم با تکیه بر بینایی کامپیوتری و پردازش تصویر، قرائت آبخور را به‌صورت خودکار انجام داده و با تحلیل داده‌های محیطی توسط الگوریتم‌های یادگیری ماشین، وزن بار را دقیق‌تر و سریع‌تر تخمین می‌زند.

همچنین با توسعه سامانه ثبت کانستنت در سفرهای مختلف، امکان تشخیص فوری مغایرت‌ها یا روندهای غیرعادی فراهم می‌شود که دقت درفت‌سروی را ارتقا می‌دهد. در کنار آن، نورا آزما در حال کار روی به‌کارگیری حسگرهای اینترنت اشیا (IoT) برای پایش آنی دما، رطوبت و فشار داخل انبار کشتی است تا سامانه هوش مصنوعی بتواند با تحلیل این اطلاعات، ریسک فساد یا افزایش رطوبت را به‌موقع برآورد کرده و اقدامات پیشگیرانه توصیه کند.

مزیت نهایی این رویکرد آن است که با ترکیب هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین ردیابی، ضمن افزایش چشمگیر دقت فرآیند درفت‌سروی، سلامت و کیفیت محموله‌ها از مبدأ تا مقصد با حداقل ریسک حفظ شده و گزارش‌های جامع و قابل اعتمادی به ذی‌نفعان عرضه می‌شود.