هزینه بالای حمل بار هوایی در ایران؛ ضرورت توسعه ناوگان باری و هاب کارگویی تخصصی
مهندس کاظمی، مشاور عالی شرکت خدمات هوایی سامان
ایران دارای ظرفیت بالقوه قابلتوجهی در حوزه حملونقل هوایی بار است، اما این ظرفیت به دلیل ساختار مسافریمحور ناوگان فعلی، بهطور کامل بهرهبرداری نشده است. تمرکز بیشتر بر پروازهای مسافری موجب شده بخش باری، بهویژه حمل مواد غذایی، به شکل جدی توسعه نیابد. ناوگان تخصصی بار محدود است و زنجیره لجستیکی از گمرک تا فرودگاه هنوز یکپارچهسازی کامل نشده است. درنتیجه، ظرفیت بالقوه کشور بالاتر از عملکرد واقعی است و این فاصله میتواند با اصلاح زیرساختها و فرآیندها کاهش یابد.
به گفته مهندس کاظمی، مشاور عالی شرکت خدمات هوایی سامان بزرگترین مزیت حملونقل هوایی سرعت بالای آن است. محصولاتی که با کشتی یا کامیون روزها در مسیر هستند، میتوانند در چند ساعت با هواپیما به مقصد برسند. این ویژگی برای کالاهای حساس به زمان و دما، مانند مواد غذایی، اهمیت حیاتی دارد و به حفظ کیفیت و ارزش محصول کمک میکند. علاوه بر این، دسترسی به بازارهای دوردست مانند شرق آسیا یا اروپا، بدون حملونقل هوایی قابلرقابت نیست؛ بنابراین، سرعت، اطمینان و رعایت استانداردها از مزایای کلیدی این روش است.
کمبود هواپیمای باری اختصاصی و سن بالای ناوگان موجود
کاظمی با اشاره به اینکه بزرگترین محدودیت فعلی، کمبود هواپیمای باری اختصاصی و سن بالای ناوگان موجود است، گفت: بخش قابلتوجهی از بارها هنوز با فضای زیر بدنه پروازهای مسافری جابهجا میشود که ظرفیت عملیاتی و برنامهریزی را محدود میکند. تأمین قطعات یدکی دشوار شده و مسیرهای پروازی نیز محدود هستند. این عوامل، برنامهریزی پایدار و قابلاطمینان برای حمل بار را با چالشهای بسیار همراه میسازد.
وی درباره هزینههای بالای حملونقل هوایی در ایران تصریح کرد: هزینه حمل بار هوایی در ایران نسبت به کشورهای منطقه بالاتر است. دلیل این موضوع بیشتر مربوط به ناکارآمدی زنجیره لجستیک است تا خود پرواز. توقفهای طولانی، تجمیع ناکافی بار، فرآیندهای طولانی گمرکی و فقدان هابهای تخصصی سبب افزایش قیمت نهایی میشود.
مشاور عالی شرکت خدمات هوایی سامان ادامه داد: تحریمها بهصورت مستقیم بر حمل مواد غذایی تأثیر نمیگذارند، اما اثرات غیرمستقیم آن فشار قابلتوجهی بر عملیات وارد کرده است. امکان واردات ناوگان جدید محدود شده، تأمین قطعات هواپیما دشوار و گران است، برخی مسیرهای پروازی محدود شده و هزینه بیمه افزایش یافته است. این شرایط موجب گرانی و ناپایداری عملیات هوایی میشود.
راهکارها و اقدامات پیشنهادی جهت تبدیل ایران به قطب لجستیک منطقهای
برای بهرهبرداری حداکثری از ظرفیت موجود و توسعه حملونقل هوایی بار، اقدامات زیر ضروری است:
- ایجاد یک هاب کارگویی واقعی که ۲۴ ساعته و بدون وقفه فعالیت کند.
- توسعه ناوگان باری یا تبدیل هواپیماهای موجود به مدلهای باربری تخصصی.
- استانداردسازی زنجیره سرد فرودگاهی برای حفظ کیفیت کالاهای حساس به دما.
- دیجیتالسازی کامل فرآیند بار و سادهسازی تشریفات گمرکی.
- اصلاح تعرفهها و ارائه مشوقهای صادراتی برای ارتقای رقابتپذیری.
با اجرای این اقدامات، ایران میتواند به یک قطب لجستیک منطقهای در حملونقل هوایی بار تبدیل شود و سهم خود را در بازارهای بینالمللی افزایش دهد.
