بازار حبوبات ایران در سالهای اخیر با چالشهایی جدی از جمله وابستگی بالا به واردات، مشکلات و نوسانات ارزی، محدودیتهای ثبت سفارش و ضعف در برنامهریزی تولید داخلی روبهرو بوده است. نوسانات قیمت جهانی، مشکلات ثبت سفارش و تخصیص ارز و نبود تعادل میان عرضه و تقاضا، شرایط این بازار را بیثبات کرده و بر تصمیمگیری فعالان اقتصادی تأثیر مستقیم گذاشته است. بررسی دقیق این مسائل، برای حفظ ثبات بازار و تأمین پایدار حبوبات در کشور ضروری به نظر میرسد.
مهندس اسلامی، کارشناس حوزه مواد غذایی در گفتوگو با نگاشته درباره چالشهای بازار حبوبات اظهار کرد: بازار حبوبات کشور در ماههای اخیر با چالشهای متعددی مواجه شده که بخش عمدهای از آن به نوسانات متعدد ارز تخصیصی و عوارض و تعرفههای قانونی، محدودیت ثبت سفارش، نبود توازن در واردات همچنین مشکلات اقلیمی و نبود برنامهریزی تولید داخلی بازمیگردد. از سوی دیگر، فاصله زیاد میان درخواست و تایید ثبت سفارش و تخصیص ارز یکی از مهمترین موانع در مسیر برنامه ریزی واردات و تأمین بهموقع حبوبات محسوب میشود.
وی با اشاره به اینکه در سالیان گذشته واردات بدون نظارت و هماهنگی ارگانهای مربوطه، این صنف را دچار مشکلات عدیده نموده بود، مشکلات برنامه ریزی و ناهماهنگی میان عرضه و تقاضا که بیشتر شرکتهای کوچک واردکننده در این حوزه را درگیر مسایل مالی و خسارت می نموده. دولت برای مدیریت این مسایل با ورود، محدودیت و نظارت در این حوزه سیاست سهمیه بندی در ثبت سفارش را در هماهنگی ارگانهای مربوط بالا دستی را اعمال نمود. اما حال محدودیتهای ایجادشده در فرآیند ثبت سفارش موانع جدیدی را در واردات حبوبات به وجود آورده است. همچینن متأسفانه این موضوع سبب شده است شرکتها امکان برنامهریزی میان مدت یا حتی کوتاه مدت را نداشته و نتوانند کالا را با حجمی که برای آن برنامهریزی کردهاند را تأمین و در شبکه توزیع وارد کنند. در واقع این سیاست هر گونه برنامه ریزی و انخاذ سیاست بلند مدت را در سرمایه گذاری را ناممکن نموده است.
بنابراین در حال حاضر، نظام جدید نظارتی تلاش میکند با اختصاص مجوزهای محدود، واردات را با نیاز کشور همسو کند. بااینحال، شرکتهایی که سابقه واردات گسترده داشتهاند نیز به نوعی به دلیل همین محدودیتها، امکان تأمین کالا متناسب با تقاضای بازار را ندارند و این موضوع باعث شده شرکتهای بزرگ واردکننده هم چالشهای جدی داشته باشند و هم امتیازات ویژه ای را دریافت کنند.
عدس و نخود؛ مهمترین کالاهای وارداتی بازار حبوبات
اسلامی درباره میزان واردات حبوبات به کشور گفت: عدس و نخود با واردات سالانه حدود 6000 کانتینر، بیشترین سهم را در میان اقلام حبوباتی وارداتی به خود اختصاص داده اند و قیمت این کالاها طی ۴۵ روز گذشته روندی کاهشی داشته و به گفته فعالان بازار، در حال حاضر واردات این کالاها ازنظر اقتصادی توجیهپذیر نیست؛ چراکه قیمت موجود در بازار پایینتر از قیمت تمامشده وارداتی است.
متغیرهای مؤثر بر قیمت حبوبات در ایران
این فعال اقتصادی در ادامه درباره قیمتگذاری حبوبات گفت: قیمت حبوبات در کشور عمدتاً تابع قیمتهای جهانی و شرایط عرضهوتقاضا است. افزایش اخیر قیمت لوبیاچیتی نیز از همین عوامل ناشی میشود و ابدا بحرانی در بخش حبوبات محسوب نمیشود. در مقابل، سایر اقلام حبوبات افزایش قیمتی نداشتهاند و ثبات نسبی در بازار حاکم است.
وی با اشاره به اینکه بخش قابلتوجهی از حبوبات موردنیاز کشور از طریق واردات تأمین میشود، یادآور شد: در همین حال، تولید داخلی نیز با مشکلات ساختاری روبهرو است. به غیر از مسایل خارج از کنترل اقلیمی، نبود نظارت کافی بر تولید، سهمیهبندی و برنامهریزی موجب شده است در برخی سالها یک نوع حبوبه (نظیر لوبیا سفید و نخود) بیشازحد نیاز تولید شود و همین موضوع به نوسانات قیمتی در بازار دامن زده است.
از سوی دیگر، اغلب کشت حبوبات در کشور بهصورت دیم انجام میشود و در سالهایی که بارندگی کاهش مییابد، میزان برداشت نیز بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد.
موجودی حبوبات در انبارهای بخش خصوصی مطلوب است
اسلامی درباره وضعیت تأمین حبوبات در زمان جنگ 12 روزه گفت: درحالیکه برخی گمانهزنیهای اولیه از تأثیر جنگ بر تأمین کالاهای اساسی حکایت داشت، بررسیها نشان میدهد کشور در این حوزه با کمبود مواجه نشد، زیرا به اندازه نیاز چند ماه کشور، ذخایر کافی از حبوبات در انبارها وجود داشت و نگرانیها بیشتر جنبه روانی داشته است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: درمجموع، طی دو ماه گذشته قیمت حبوبات کاهش یافته و وضعیت بازار به سمت ثبات نسبی حرکت کرده است. فعالان این حوزه بر این باورند که در صورت تداوم مدیریت صحیح واردات و تخصیص ارز و همچنین نظارت مؤثر بر تولید داخلی، میتوان از بروز مشکلات احتمالی در آینده پیشگیری کرد.
