تصویری از تجارت ایران با افغانستان در سایه رژیم طالبان

در نگاه به  ساختار اقتصادی حاکم در افغانستان چند نکته مطرح است ؛ این کشور به آب‌های آزاد دسترسی ندارد و بخش مهمی از اقتصاد آن به مرزهاو روابط تجاری‌اش با همسایه‌ها و دیگر کشورها وابسته است و عایدات و درآمد دولت افغانستان بیشتر از محل تجارت و بخش خصوصی و تجار این کشور تأمین می‌شود.علاوه بر نکات مطرح شده، با توجه به شناختی که از طالبان در گذشته و در دهه هفتاد داریم، پیش‌بینی می‌شود در روابط تجاری با این کشور، خلل چندانی  رخ نداده است؛ چراکه هم ایران نیازمند توسعه روابط اقتصادی و حمل و نقلی خود است  و هم افغانستان به دنبال این است که بخش خصوصی و تجارت خود را تقویت کند.

محمود امتی، مسئول شوراى نظارت راهبردي امور کمیسیون‌های اتاق بازرگانی خراسان رضوی در گفت‌وگو با خبرنگار نگاشته ضمن بیان مقدمه بالا درباره آینده تجارت ایران و افغانستان گفت: با توجه به فساد گسترده اداری در دولت قبلي افغانستان و تمایل دولت جدید طالبان برای ایجاد سلامت اداری و کاهش فساد، در صورت عملیاتی شدن این موضوع، طرف‌های خارجی و تجار داخلی افغانستان تمایل بیشتری برای برقراری ارتباط تجاری خواهند داشت.

مراوده تجاری 3 میلیارد دلاری میان ایران و افغانستان

امتی با اشاره به این­که بخش زیادی از روابط اقتصادی و تراز تجاری ایران با افغانستان مربوط به صادرات است، گفت: تراز تجاری کشور ما با افغانستان در سال‌های گذشته مثبت و از 1.5 تا 3 میلیارد دلار یا بیشتر بوده است. اگر در این قسمت سرمایه‌گذاری شود و برای بهبود خدمات و محصولات صادراتی تلاش شود، به همان نسبت شاهد افزایش روابط تجاری خواهیم بود.

ذکر این نکته نیز مهم است که افغانستان صادرکننده محصولات خشکبار به دنیاست و اگر ما سازوکار و سیاست مناسبی  در این بخش اتخاذ کنیم،می توانیم  با ایجاد سهولت بیشتر و وضع تعرفه‌های مناسب‌تر، در جذب صادرات محصولات افغانستان موفق عمل کنیم.در این صورت رغبت بیشتری از سوی افغانستان در زمینه صادرات ما به این کشور و روابط تجاری به وجود خواهد آمد و به نسبت حمایتی که از محصولاتشان داشته باشیم، تاثیر مثبت دریافت می‌کنیم.

چه سرنوشتی در انتظار آینده اقتصاد ایران و افغانستان است؟

امتی در خصوص پیش‌بینی آینده اقتصادی ایران و افغانستان گفت: آينده اقتصادى ايران و افغانستان را نمی‌توان به راحتی قضاوت و پیش‌بینی کرد؛ چراکه بسیاری از مؤلفه‌ها و عوامل در آینده اقتصادی این کشور دخیل خواهد بود. افغانستان حدود 43 سال است که درگیر جنگ و ناامنی و مشکلات بزرگی است و هنوز به ثبات سیاسی و اجتماعی نرسیده و بسیاری از سرمایه‌های انسانی و مالی خود را به دلیل خروج از کشور از دست داده است. همچنین امید، رضایت و رغبت برای کار اقتصادی و سرمایه‎‌گذاری در این کشور بسیار اندک است.

حضور کشورهای خارجی و معادلاتی که برای افغانستان ترسیم می‌کنندو سیاست ها و تدابیر حکومتی که قرار است زمام این کشور را به دست بگیرد، در آینده اقتصادی افغانستان موثر خواهد بود.

وی درباره فرصت‌های ایران برای سرمایه‌گذاری در افغانستان اظهار کرد: ایران این قابلیت را دارد که در زمینه راه‌اندازی کارخانه‌ها و تأمین مواد اولیه، مباحث عمرانی و آبادانی مانند راه­سازی و ساختمان‌سازی و نیز در بحث ریلی با راه اندزای واقعی ریل خواف- هرات و فعال شدن آن ورود کند. همچنین در بحث خدمات ویزایی و مرزی،اخذ روادید باید شبانه روزی ،ارزان و راحت‌تر شود و هزینه‌های مرزی کاهش یابد. این مسائل در مراودات اقتصادی ما با این کشور مؤثر خواهد بود و مورد استقبال قرار خواهد گرفت.

امتی قابلیت انجام کشت‌های فراسرزمینی در افغانستان را یکی از امتیازهای مهم برای ایران دانست و افزود: افغانستان علاوه بر برخورداری از زمین‌های بکر، دست نخورده و آب فراوان، تمایل به پذیرش این امر نیز دارد. لذا با توجه به معضل آب در ایران و معضل انرژی در افغانستان، ایران نیاز دارد که برخی از کشت‌های خود را به این کشور بسپارد.

وی درباره وجود سیستم بانکی بین ایران و افغانستان اظهار کرد: در حال حاضر بين ايران و افغانستان سيستم بانكى رسمى وجود ندارد؛ اما از كانال صرافي‌ها، رابطه مالي و پولي قوى بين دو كشور برقرار است؛ به گونه‌ای که بازار مشهد و هرات رابطه بسيار نزديك و تنگاتنگى در مراودات تجارى و پولي دارند.

مزایای معافیت بندر چابهار از تحریم‌ها برای توسعه تجارت ایران و افغانستان

امتی در خصوص مزایای معافیت بندر چابهار از تحریم‌ها برای توسعه تجارت ایران و افغانستان گفت: با لغو برجام در سال ٩٧،  سفر تمام خطوط كشتيرانى به مقصد ايران قطع شد و صرفاً كشتيرانى جمهورى اسلامى فعال بود  و هزينه‌ها و زمان حمل محموله‌هاي ترانزيتى و وارداتي دريايي به مقصد بنادر ايران افزايش نامتعارفي داشت؛ به گونه‌ای كه بسيارى از محموله‌هاي ترانزيتى از ايران تغيير مسير داد. اما خوشبختانه معافيت بندر چابهار از تحريم‌ها باعث شد که روزنه اميدى براى شركت‌ها و كمپاني‌هاي خارجى باز شود تا از اين طريق بتوانند اسناد حمل به مقصد ايران صادر کنند  و با درهای كاملاً  بسته مواجه نباشند.

مهم­ترين ضعف بندر چابهار در قياس با بندرعباس چیست؟

مهم­ترين ضعف بندرچابهار در قياس با بندرعباس، نبودِ ساختار، تجهيزات و امكانات بندرى جهت ورود كشتی‌هاي بزرگ خطوط دريايي و  تأمين نبودن محموله‌هاي رفت و برگشتى در چابهار است كه سبب شده به‌رغم اعمال تخفيف در هزينه‌هاي بندرى و انبارداري از سوی سازمان بنادر، عملاً از بندر چابهار استقبال نشود.

یکی از موضوعاتی که همواره از آن صحبت می‌شود،این است که افغانستان معادن بسیار غنی و باارزش و زیادی دارد و همین مساله در طول تاریخ 200- 300 ساله باعث تهاجم و گزند دشمنان به این کشور شده است.

رابطه‌ای برد برد برای ایران و افغانستان در بخش مواد معدنی

اما ایران در بحث مواد معدنی و سنگ آهن دارای معدن مشترک با افغانستان در ناحیه سنگان خواف است؛البته بخش افغانستانی این معدن به دلایلی مانند ناامنی، نبودِ قوانین مدون و مشخص برای حضور سرمایه گذاران و تجار هنوز مورد بهره برداری قرار نگرفته است. از این رو، در صورتی که ایران بتواند در این قسمت حضور یابد، رابطه ای برد-برد برای دو کشور شکل خواهد گرفت.