تجارت با پاکستان در ایستگاه ۱۰ میلیارد دلار

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان مطرح کرد

توسعه تجارت ایران و پاکستان در سال‌های اخیر با هدف افزایش مبادلات، تسهیل تجارت مرزی و ایجاد سازوکارهای جدید برای تسویه معاملات دنبال شده است. در این میان، هدف‌گذاری تجارت سالانه ۱۰ میلیارد دلاری میان دو کشور، در کنار ظرفیت‌های موجود، نیازمند رفع موانع بانکی، گمرکی و لجستیکی و حرکت به سمت تجارت رسمی و پایدار است. امان‌الله شهنوازی، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان، در گفت‌وگو با نگاشته، ابعاد این هدف‌گذاری و الزامات توسعه تجارت دو کشور را تشریح کرده است.

تجارت ۱۰ میلیارد دلاری؛ هدفی بلندپروازانه اما قابل‌پیگیری

شهنوازی با اشاره به هدف‌گذاری تجارت ۱۰ میلیارد دلاری میان ایران و پاکستان اظهار کرد: با توجه به ظرفیت‌های اقتصادی دو کشور، این هدف بلندپروازانه اما قابل‌پیگیری است؛ به‌ویژه آن‌که در مذاکرات رسمی نیز بر تحقق آن تأکید شده است.

وی افزود: در دهمین نشست کمیته مشترک تجارت ایران و پاکستان در مرداد ۱۴۰۵، دو طرف علاوه بر تأکید بر هدف تجارت ۱۰ میلیارد دلاری، بر توسعه تجارت تهاتری، تقویت روابط B2B، همکاری صنعتی و سرمایه‌گذاری، فعال‌سازی بازارچه‌های مرزی و بهبود حمل‌ونقل و زیرساخت‌های مرزی توافق کردند.

به گفته نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان، دستیابی به این رقم تنها با افزایش صادرات چند قلم کالای سنتی امکان‌پذیر نیست، بلکه مجموعه‌ای از موانع عملیاتی باید برطرف شود. رفع مشکلات بانکی و مالی و ایجاد روش‌های سریع، شفاف و کم‌هزینه برای تسویه معاملات، تکمیل توافق تجارت آزاد، کاهش موانع غیرتعرفه‌ای و مقررات متغیر، تسهیل تردد کامیون‌ها و توسعه زیرساخت‌های گمرکی و لجستیکی در مرزهای میرجاوه–تفتان و ریمدان–گبد ازجمله این الزامات است.

وی تأکید کرد: در کنار این اقدامات، کاهش زمان توقف کامیون‌ها، ایجاد امکانات مناسب برای رانندگان و تنوع‌بخشی به سبد کالاهای تجاری نیز اهمیت دارد.

به اعتقاد نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان، مسئله اصلی در مسیر توسعه تجارت، صرفاً افزایش حجم معاملات نیست، بلکه باید هزینه و ریسک تجارت میان دو کشور کاهش یابد. هرچه فرآیندهای تسویه، گمرک، حمل‌ونقل و عبور از مرز قابل پیش‌بینی‌تر باشد، زمینه حضور بخش خصوصی در تجارت رسمی نیز تقویت خواهد شد.

FTA؛ فرصتی برای تغییر ساختار تجارت

شهنوازی درباره توافق تجارت آزاد ایران و پاکستان نیز گفت: در حال حاضر میان دو کشور موافقت‌نامه تجارت ترجیحی وجود دارد که از سال ۲۰۰۶ اجرایی شده، اما مذاکرات برای حرکت به سمت یک توافق تجارت آزاد گسترده‌تر همچنان ادامه دارد.

به گفته وی، موضوعاتی ازجمله قواعد مبدأ، نحوه کاهش تعرفه‌ها و فهرست کالاهای مشمول در مذاکرات موردبررسی قرار گرفته و نهایی شدن توافق تجارت آزاد می‌تواند زمینه افزایش تجارت رسمی و کاهش هزینه ورود کالا به بازار دو کشور را فراهم کند.

وی ادامه داد: یکی از آثار مهم FTA می‌تواند تغییر ترکیب کالاهای تجاری باشد. در صورت رفع موانع تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای، امکان خروج تجارت ایران و پاکستان از تمرکز بر چند قلم کالای سنتی و حرکت به سمت سبد متنوع‌تری از محصولات فراهم می‌شود.

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان با اشاره به ظرفیت‌های دو طرف اظهار کرد: پاکستان در حوزه برنج، میوه، محصولات کشاورزی، گوشت و برخی کالاهای صنعتی ظرفیت صادراتی دارد و ایران نیز در حوزه انرژی، پتروشیمی، مواد معدنی، مصالح ساختمانی، صنایع غذایی و کالاهای صنعتی از ظرفیت قابل‌توجهی برخوردار است.

به گفته وی، اهمیت توافق تجارت آزاد تنها به کاهش تعرفه‌ها محدود نمی‌شود و این توافق می‌تواند چارچوب حقوقی لازم برای توسعه همکاری‌های صنعتی، سرمایه‌گذاری مشترک و شکل‌گیری زنجیره‌های تولید میان دو کشور را فراهم کند.

حرکت به سمت زنجیره‌های مشترک تولید؛ کلیدی برای افزایش تجارت با پاکستان

شهنوازی با بیان این‌که مرحله بعدی روابط تجاری ایران و پاکستان باید فراتر از مبادله مستقیم کالا تعریف شود، تصریح کرد: بخشی از فرآیند تولید می‌تواند میان دو کشور توزیع شود؛ به این معنا که مواد اولیه یا انرژی از ایران تأمین شود و فرآوری، بسته‌بندی یا دسترسی به بازارهای ثالث از طریق پاکستان صورت گیرد.

وی افزود: سرمایه‌گذاری مشترک در صنایع غذایی و کشاورزی و همچنین همکاری در حوزه‌های پتروشیمی، مواد معدنی و مصالح ساختمانی می‌تواند تجارت دو کشور را از مدل فروش کالا به یکدیگر به سمت تکمیل ظرفیت‌های تولیدی سوق دهد.

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان با اشاره به ظرفیت تجارت مرزی میان دو کشور گفت: تجارت مرزی نباید صرفاً به‌عنوان یک فعالیت حاشیه‌ای دیده شود، بلکه باید با رسمی‌سازی و ایجاد زیرساخت مناسب، به بخشی از شبکه پایدار تجارت دو کشور تبدیل شود.

به گفته وی، فعال‌سازی واقعی بازارچه‌های مرزی از مهم‌ترین اقدامات در این زمینه است. این بازارچه‌ها باید علاوه بر محل مبادله کالا، به زیرساخت‌هایی مانند انبار، سردخانه، باسکول و خدمات گمرکی، بانکی، بیمه‌ای و حمل‌ونقل مجهز شوند.

شهنوازی همچنین ساده‌سازی تشریفات گمرکی و تبادل الکترونیکی اطلاعات میان دو کشور را ضروری دانست و افزود: هرچه فرآیند ترخیص پیچیده‌تر و زمان توقف کامیون‌ها طولانی‌تر باشد، انگیزه استفاده از مسیرهای غیررسمی افزایش پیدا می‌کند.

وی استفاده گسترده‌تر از سازوکار TIR را نیز یکی از ابزارهای تسهیل تجارت دانست و گفت: استفاده از این سازوکار می‌تواند امنیت و قابلیت ردیابی محموله‌ها را افزایش دهد و زمان و هزینه عبور کامیون‌ها نیز کاهش یابد.

اتاق تسویه؛ حلقه مهم تجارت بدون وابستگی به مسیرهای بانکی

شهنوازی یکی از موضوعات مهم در توسعه تجارت ایران و پاکستان را ایجاد سازوکارهای جدید برای تسویه معاملات دانست و اظهار کرد: میان تهاتر B2B، اتاق تسویه و استفاده از ارزهای محلی باید تفکیک قائل شد، اما این ابزارها می‌توانند در کنار یکدیگر یک زنجیره کامل برای تسویه تجاری ایجاد کنند.

به گفته وی، سازوکار اتاق تسویه در تجارت ایران و پاکستان عملیاتی شده و می‌تواند بخشی از مشکلات انتقال وجوه را کاهش دهد. در این مدل، تعهدات تجاری صادرکنندگان و واردکنندگان دو طرف با یکدیگر تطبیق داده می‌شود و به جای آن‌که هر معامله الزاماً به انتقال مستقیم ارز از مسیرهای متعارف بانکی نیاز داشته باشد، امکان تسویه متقابل تعهدات تجاری فراهم می‌شود.

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان کاهش وابستگی به مسیرهای بانکی بین‌المللی، کاهش ریسک انتقال پول و پایین آمدن هزینه تسویه را از مزایای این سازوکار عنوان کرد و افزود: در برخی روش‌های غیرمستقیم، هزینه انتقال وجوه می‌تواند حدود ۳ تا ۵ درصد باشد، درحالی‌که در چارچوب اتاق تسویه این هزینه می‌تواند به کمتر از یک درصد کاهش پیدا کند.

وی ادامه داد: پاکستان نیز از سال ۲۰۲۳ چارچوب رسمی B2B Barter Trade Mechanism را ایجاد کرده و در سال ۲۰۲۵ اصلاحاتی در آن انجام داده است. این اصلاحات، ازجمله امکان استفاده از ساختارهای چندطرفه و کنسرسیومی، ظرفیت بیشتری برای مشارکت بخش خصوصی در معاملات ایجاد کرده است.

شهنوازی تأکید کرد: در مرحله کنونی، اتصال اتاق تسویه، سازوکار تهاتر B2B، اتاق‌های بازرگانی و شرکت‌های خصوصی دو کشور اهمیت زیادی دارد تا این ابزارها از سطح توافقات و سازوکارهای رسمی به معاملات واقعی بخش خصوصی منتقل شوند.

حمل‌ونقل؛ یکی از گلوگاه‌های تجارت ایران و پاکستان

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های حمل‌ونقل گفت: زیرساخت‌های موجود ظرفیت افزایش تجارت را دارند، اما برای دستیابی به حجم بالاتر مبادلات، رفع گلوگاه‌های عملیاتی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها ضروری است.

وی محور میرجاوه–تفتان را یکی از مسیرهای اصلی تجارت زمینی میان دو کشور دانست و افزود: در جنوب نیز مسیر ریمدان–گبد اهمیت بیشتری پیدا کرده است. این مسیر از ظرفیت تبدیل شدن به بخشی از یک شبکه مکمل میان چابهار، ریمدان، گبد و گوادر برخوردار است.

شهنوازی ادامه داد: توقف طولانی کامیون‌ها، محدودیت تردد ناوگان، تفاوت مقررات دو کشور، کمبود امکانات رفاهی رانندگان، ضعف برخی زیرساخت‌های مرزی و پیچیدگی فرآیندهای گمرکی همچنان از عواملی هستند که هزینه نهایی تجارت را افزایش می‌دهند.

به گفته وی، توسعه حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای، تقویت زیرساخت‌های گمرکی و استفاده از ظرفیت چابهار می‌تواند به ایجاد شبکه‌ای چندمسیره برای تجارت ایران و پاکستان کمک کند.

تنوع سبد تجاری؛ شرط عبور از تجارت چند قلمی

این فعال حوزه بازرگانی با تأکید بر ضرورت تنوع‌بخشی به تجارت دو کشور اظهار کرد: برای رسیدن به تجارت چند میلیارد دلاری، اتکا به چند قلم کالای سنتی کافی نیست و باید سبد جدیدی از کالا و خدمات تعریف شود.

وی در تشریح ظرفیت‌های صادراتی ایران، به محصولاتی مانند پتروشیمی و مواد اولیه صنایع، قیر و فرآورده‌های نفتی، مواد معدنی و محصولات فراوری‌شده معدنی، سیمان و مصالح ساختمانی، محصولات صنایع غذایی، تجهیزات و ماشین‌آلات صنعتی، محصولات دارویی و بهداشتی، خدمات فنی و مهندسی و فناوری اشاره کرد.

به گفته شهنوازی، در مقابل، پاکستان نیز در حوزه‌هایی مانند برنج، گوشت و دام، انبه و سایر میوه‌ها، محصولات کشاورزی و غذایی، منسوجات و پوشاک، محصولات چرمی و برخی کالاهای دارویی و صنعتی ظرفیت افزایش صادرات به ایران را دارد.

وی درعین‌حال بر اهمیت ایجاد تجارت دوطرفه و متوازن تأکید کرد و گفت: چنانچه یک کشور صرفاً صادرکننده و طرف مقابل صرفاً واردکننده باشد، تداوم تجارت دشوار خواهد شد؛ بنابراین باید کالاها در قالب سبدهای تجاری دوطرفه تعریف شوند تا صادرات هر طرف بتواند بخشی از نیاز وارداتی طرف مقابل را تأمین و زمینه تسویه معاملات را فراهم کند.

تحقق تجارت ۱۰ میلیارد دلاری در گرو تکمیل اکوسیستم تجاری

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان در جمع‌بندی گفت: دستیابی به تجارت ۱۰ میلیارد دلاری نیازمند ایجاد یک اکوسیستم کامل تجاری میان دو کشور است؛ اکوسیستمی که در آن توافق تجارت آزاد، تهاتر B2B، اتاق تسویه، روش‌های تسویه غیردلاری، TIR، گمرک الکترونیک، بازارچه‌های مرزی، توسعه ریمدان و گبد، ظرفیت چابهار و حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای در کنار سرمایه‌گذاری و تولید مشترک قرار گیرد.

به گفته شهنوازی، در این میان اتاق تسویه می‌تواند یکی از حلقه‌های مهم این زنجیره باشد؛ چراکه بخشی از مشکلات انتقال پول و تسویه معاملات را کاهش می‌دهد و امکان حضور گسترده‌تر بخش خصوصی را فراهم می‌کند.

وی همچنین تأکید کرد: بازارچه‌ها و مرزهای رسمی نباید صرفاً محل عبور کالا باشند، بلکه می‌توانند بخشی از زیرساخت تاب‌آوری اقتصادی و تأمین کالاهای ضروری دو کشور نیز باشند.

شهنوازی در پایان خاطرنشان کرد: برای رسیدن به تجارتی پایدار و چندمیلیارددلاری، رابطه اقتصادی ایران و پاکستان باید از تجارت مرزی و موردی به سمت یک زنجیره رسمی، قابل پیش‌بینی و بخش خصوصی‌محور حرکت کند.