ارتقای روابط تجاری ایران و پاکستان و نقش کریدور CPEC در توسعه واردات غلات

رئیس‌جمهور کشورمان 11 مردادماه به دعوت رسمی نخست‌وزیر پاکستان، راهی اسلام‌آباد و لاهور شد. هدف از این سفر دو روزه، ارتقای روابط تجاری میان دو کشور به سطح ۱۰ میلیارد دلار در سال، تقویت همکاری‌های امنیتی، اقتصادی و فرهنگی و بررسی امنیت مرزی و ثبات منطقه‌ای اعلام شد.

به دنبال این سفر تجاری رئیس‌جمهور به کشور همسایه، با امان‌الله شهنوازی، رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان درباره ماحصل این سفر و وضعیت تجارت دو کشور به گفت‌وگو نشستیم.

به گفته شهنوازی، سفر اخیر رئیس‌جمهور کشورمان، نویدبخش توسعه تجارت میان دو کشور با هدف‌گذاری 10 میلیارد دلاری از تبادلات فعلی در حدود 3 میلیارد و امضای 12 تفاهم‌نامه در زمینه‌های گوناگون ازجمله امور اقتصادی میان دو کشور بود.

توافق با این کشور در خصوص تجارت آزاد که هفته گذشته به امضای طرفین رسید، با توجه به اقتصاد کشاورزی‌محور آن، از اهمیت بسیاری برخوردار است و  می‌تواند در تأمین کالاهای اساسی ازجمله گندم، برنج و دانه‌های روغنی در شرایط خاص مانند جنگ تحمیلی 12 روزه، نقش مهمی ایفا کند . البته تاکنون فهرستی از کالاهای ذکر شده در این قرارداد منتشر نشده  است و ما بی‌صبرانه منتظر اعلام آن هستیم.

اتصال بندر گوادر به بندر چابهار؛ گشایش در تجارت تهاتری ایران و پاکستان

در پی ناامنی‌های احتمالی در بنادر ایران و شرایط اضطراری و با توجه به استقبال دو  کشور از تجارت تهاتری، توافقنامه اتصال بندر گوادر به بندر چابهار و توسعه بازارچه‌های مرزی در خلال این سفر می‌تواند در حفظ و تأمین کالاهای موردنیاز، بسیار برای کشورمان راهگشا باشد.

رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان درباره وضعیت زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک کالا میان دو کشور گفت: در بخش زمینی سه گذرگاه اصلی برای تجارت میرجاوه_تفتان که پرترددترین محور است و ریمدان_گبد و پیشین–مند فعال هستند و گمرک جمهوری اسلامی ایران اخیراً در گذرگاه ریمدان _گبد نیز مستقر شده است.

علاوه بر این، اتصال ریلی کویته–تفتان–میرجاوه–زاهدان برقرار است، اما به دلیل اختلاف عرض خط بین پاکستان (۱۶۷۶ میلی‌متر) و ایران (۱۴۳۵ میلی‌متر) در زاهدان نقطه «شکست عرض ریلی» وجود دارد و بار باید تخلیه_بارگیری مجدد شود؛ لذا هر محموله در زاهدان باید بین واگن‌های عریض پاکستانی و استاندارد ایران ترانشیپ شود. برای کانتینرها نیز ایجاد و تقویت پایانه کانتینری و تجهیزات تخلیه ‌و بارگیری در زاهدان حیاتی است. ازجمله چالش‌های دیگر این مسیر ریلی، خرابی‌های پی‌درپی خط ریلی فرسوده کویته به تفتان که سبب تأخیر گاهی تا دوهفته‌ای ارسال کالا می‌شود و عدم دسترسی راه‌آهن داخلی کشور به واگن‌های عریض جهت بهره‌برداری از خط ریلی فعلی میان زاهدان و میرجاوه است.

در این خصوص اتاق بازرگانی زاهدان به‌منظور تأسیس خط ریلی جدید، در سال 97 به‌صورت سه‌جانبه اقدام به عقد تفاهم‌نامه‌ای با راه‌آهن استان و استانداری سیستان و بلوچستان نمود که متأسفانه تاکنون این طرح  اجرایی نشده است.

در بخش جاده‌ای نیز کامیون‌ها و کشنده‌های ایرانی با محدودیتِ عمق نفوذ در پاکستان مواجه هستند.

وی افزود: پس از شیوع کرونا و از سال 2019 رویه غالب این است که ترخیص «مصرف داخلی» چنانچه در تفتان انجام شود، همان کامیون ایرانی می‌تواند بار را تا کویته حمل کند؛ اما چنانچه کالا بدون پرداخت حقوق و عوارض در تفتان صرفاً ترانشیپ به کویته شود، شرکت حمل ایرانی باید ضمانت‌نامه بانکی معادل عوارض و حقوق ورودی نزد گمرک/‏NLC پاکستان تودیع کند. این الزام  اواخر ۲۰۲۴ و اوایل ۲۰۲۵ سخت‌گیرانه‌تر شد و بارها موجب تجمع صدها کامیون ایرانی در تفتان شد. این موضوع بارها به طرف پاکستانی منعکس شده است و به‌دفعات درخواست کرده‌ایم رویه حمل کالا مانند پیش از دوره کرونا که کامیون‌های ایرانی بدون نیاز به تشریفات خاصی، امکان تردد تا شهر کویته در پاکستان را داشتند، صورت بگیرد؛ ولی تاکنون با آن موافقت نشده است.

شهنوازی در ادامه درباره نقش پروژه‌های بزرگ مانند CPEC در بهبود ترانزیت و همکاری‌های اقتصادی ایران و پاکستان گفت: یکی از انگیزه‌های چین از احداث کریدور CPEC ،کاهش وابستگی این کشور به تنگه مالاکا است که تحت کنترل و نظارت آمریکا قرار دارد و با تسلط آمریکا بر گذرگاه زنگزور، عملاً امکان اتصال چین خارج از نظارت آمریکا بر بازارهای کشورهای اروپایی تا حدود زیادی کاهش پیدا خواهد کرد، اما این تنها دلیل این کشور نیست و  چین انگیزه‌ دیگری نیز در این رابطه دارد؛ مانند ایجاد امکان واردات انرژی و نفت از ایران و کشورهای عربی و نفت‌خیز به‌صورت زمینی.

در صورت بستن تنگه مالاکا از سوی آمریکا، این انگیزه همچنان بر قوت خود باقی است و می‌تواند دلیل خوبی برای اتصال این کریدور به ایران از طریق بندر گوادر به چابهار و زاهدان به کویته باشد، برای ایران نیز اتصال به این کریدور می‌تواند سبب اتصال زمینی کشور از طریق ریلی و جاده‌ای به کشور چین گردد که در صورت بروز بحران پاکستان، به‌عنوان پل ارتباطی میان دو کشور نقشی ویژه خواهد داشت.

این اتفاق مهم نیازمند ایجاد امنیت در پاکستان و حفاظت از رفت‌وآمد قطار و حامل‌های جاده‌ای به‌خصوص در ایالت بلوچستان در این کشور خواهد بود که امیدواریم دولت محترم کشور پاکستان در تحقق آن تلاش بیشتری نماید.

مزیت‌های سازوکار اتاق تسویه برای تجارت ایران و پاکستان

رئیس اتاق بازرگانی ایران و پاکستان درباره چالش‌های تجارت میان دو کشور گفت: مهم‌ترین چالش میان ایران و کشور پاکستان جدا از مسائلی که عنوان شد، نبود کانال مستقیم بانکی برای انتقال پول بین دو کشور است و بانک‌های پاکستانی به دلیل هراس از تحریم‌ها به‌هیچ‌عنوان حاضر به همکاری نیستند و در این خصوص اتاق‌های مشترک بازرگانی زاهدان و اتاق مشترک بازرگانی ایران و پاکستان با همکاری بانک رفاه به ایجاد سازوکار اتاق تسویه مطابق با ساختار اداری و قانونی کشور اقدام نمودند که متأسفانه از سوی مسئولان با استقبال مواجه نشد. از مزیت‌های آن، کاهش هزینه انتقال پول از 5% به 2 هزارم درصد و امکان استفاده از ارزی های داخلی دو کشور به جای دلار و یورو بود و در صورت تحقق می‌توانست در تأمین ارز کشور کمک شایانی نماید که متأسفانه اجرایی نشد.

از سوی دیگر، راه‌اندازی سازوکار تجارت تهاتری و ایجاد صندوق‌های مشترک پولی با ارز های محلی از دیگر راهکارهای انتقال پول است که می‌تواند بسیار راهگشا باشد و امیدوارم مسئولان محترم در بانک مرکزی و سازمان توسعه تجارت با توجه به اصرار و استقبال دولت پاکستان، اقدامی در این جهت انجام دهند.

گروگان‌گیری کامیون‌های ایرانی در خاک پاکستان

همچنین گرو گیری کامیون‌های ایرانی در خاک پاکستان در صورت ایجاد اختلاف میان تجار دو کشور به دلیل نبود قرارداد و عدم تمایل تجار پاکستانی از انجام شکایت به‌صورت قانونی از دیگر چالش‌های موجود است که با آموزش به تجار کشور پاکستان و همکاری وزارت امور خارجه و قوه قضائیه امیدواریم دیگر شاهد چنین اقداماتی از سوی برادران پاکستانی خود نباشیم.