فرصتسوزی ایران در اتحاد اقتصادی اوراسیا
با گذشت چند سال از امضای موافقتنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU)، جایگاه کشورمان در این بلوک منطقهای همچنان در حد یک شریک بالقوه اما غیرفعال باقی مانده است. درحالیکه کشورهای عضو اتحادیه باسرعت درحالتوسعه همکاریهای اقتصادی، سرمایهگذاری مشترک و ایجاد زیرساختهای حملونقل و مالی هستند، ایران هنوز نتوانسته از ظرفیتهای این پیمان بهصورت مؤثر بهرهبرداری کند.
علی رضوانیزاده، رئیس کمیسیون کشاورزی دوره دهم اتاق بازرگانی ایران و کارشناس حوزه اوراسیا در گفتوگو با نگاشته، نقش ایران در این اتحادیه و دستاوردهای اوراسیا را واکاوی نموده است.
به گفته رضوانیزاده، این اتحادیه در ابتدا با عنوان اتحادیه گمرکی آغاز به کار کرد و پس از دستیابی به اهداف اولیه، به اتحادیه اقتصادی تبدیل شد. روند موفق اجرای مقررات گمرکی و تسهیل تجارت میان اعضا سبب شد تا کشورهای عضو، گام بعدی را در مسیر سرمایهگذاری مشترک و ظرفیتسازی اقتصادی در کشورهای ثالث بردارند.
وی با اشاره به اینکه آنچه امروز تحت عنوان اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) شناخته میشود، نتیجه عملکرد موفق کشورهای عضو در حوزه گمرکی است، گفت: زمانی که در اتحادیه گمرکی، تجارت میان کشورها تسهیل شد و نتایج ملموس به دست آمد، اعضا تصمیم گرفتند همکاریها را از سطح تجارت کالا به حوزه سرمایهگذاریهای مشترک، تولید و استانداردسازی کالاها و خدمات گسترش دهند.
رئیس انجمن کشت فراسرزمینی ادامه داد: بخش عمدهای از تعاملات اقتصادی در چارچوب اوراسیا هماکنون با پیمانهای منطقهای نظیر آسهآن، سازمان همکاری شانگهای و حتی کشورهای جنوب شرق آسیا و هند در حال پیگیری است. این همگرایی اقتصادی درنهایت به نفع تمامی اعضا خواهد بود.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: اگرچه در رفع موانع تجاری، گامهای مثبتی برداشته شده، اما رسیدن به استانداردهای مشترک تولید و خدمات همچنان از چالشهای اساسی اتحادیه است. نبود هماهنگی کامل در این زمینه، یکی از مهمترین نواقص ساختاری اتحادیه اقتصادی اوراسیا محسوب میشود.
رضوانیزاده در پاسخ به پرسشی درباره آینده دلار و احتمال جایگزینی آن با ارزهایی مانند یوآن دیجیتال گفت: حاکمیت دلار بهتدریج در حال تضعیف است. کشورهای مختلف تلاش میکنند مبادلات خود را با پولهای ملی انجام دهند و در برخی موارد نیز موفق بودهاند. بااینحال نباید فراموش کرد که سلطه دلار از دهه ۱۹۵۰ میلادی شکل گرفته و طبیعی است که تغییر این نظم مالی بهسرعت اتفاق نیفتد.
وی ادامه داد: چین امروز با بهرهگیری از فناوریهای نوین، ازجمله رمزارزها و یوآن دیجیتال، تسویهحسابهای بینالمللی خود را از پلتفرمهایی انجام میدهد که کنترل و نفوذ آمریکا در آنها کمتر است. بااینحال، همانطور که دلار یک شبه به ارز جهانی تبدیل نشد، جایگزینی آن نیز یک شبه ممکن نیست.
این فعال اقتصادی حوزه اوراسیا با اشاره به تحولات ژئواکونومیک اخیر در منطقه اوراسیا اظهار کرد: کشورهای عضو اتحادیه، در عین عضویت، تلاش دارند تنوع تجاری خود با سایر کشورها را حفظ کنند. برای نمونه، قزاقستان و ارمنستان با وجود روابط گسترده با روسیه، در حال توسعه تجارت با گرجستان و حتی ایالاتمتحده هستند تا استقلال خود را در تصمیمگیریهای اقتصادی حفظ کنند.
وی همچنین تأکید کرد: اقتصاد روسیه همچنان محور اصلی اتحادیه اوراسیا است و روبل روسیه در بیش از ۶۰ کشور قابلیت مبادله با ارزهای ملی را دارد. این وضعیت امکان تسلط اقتصادی مسکو را افزایش داده، اما کشورهای عضو نیز با هوشمندی در پی حفظ استقلال و منافع متقابل خود هستند.
پروژه «یک کمربند، یک راه»؛ فرصت یا تهدید برای اوراسیا؟
در بخش دیگری از گفتوگو، رضوانیزاده به پروژه چینی یک کمربند، یک راه اشاره کرد و گفت: چین از سالها پیش، اجرای این پروژه را آغاز کرده است. پس از شروع جنگ اوکراین، مسیر جنوبی آن از چین به قزاقستان، دریای خزر، آذربایجان و گرجستان فعالتر شد و اکنون دسترسی مستقیم به اروپا را فراهم کرده است. در این میان، قزاقستان بیشترین بهره را از این مسیر میبرد، درحالیکه روسیه عملاً از آن بینصیب مانده است .
امید واریم که در مسیر جدید یک کمربند یک راه که از چین وارد افغانستان می شود ، ایران نیز علاوه بر پاکستان از مسیر یاد شده بهره برداری مناسب را حاصل کند
بیش از 70 درصد ناوگان دریایی خزر در اختیار کشور آذربایجان است
کارشناس حوزه اوراسیا ادامه داد: چین مسیر جدیدی را از قرقیزستان، ازبکستان و ترکمنستان به سمت آذربایجان را توسعه داده است. آذربایجان اگرچه عضو اتحادیه اوراسیا نیست، اما با در اختیار داشتن بیش از ۷۰ درصد از ناوگان دریایی دریای خزر، نقش مهمی در مسیر ترانزیتی منطقه دارد. این موضوع نشان میدهد که چین در حال تبدیلشدن به بازیگر اصلی مسیرهای ترانزیتی اوراسیاست.
راهآهن رشت–آستارا؛ وعدهای که تا سه دهه آینده نیز عملی نمیشود!
رضوانیزاده در ادامه با ابراز نگرانی از عقبماندگی ایران در بهرهگیری از این فرصتها گفت: متأسفانه هنوز تصور میکنیم با راهاندازی راهآهن رشت–آستارا میتوانیم در کریدورهای منطقهای نقش جدی ایفا کنیم؛ درحالیکه این پروژه حتی در خوشبینانهترین حالت تا ۳۰ سال آینده تکمیل نخواهد شد. تجربه راهآهن رشت–قزوین نیز نشان داد که چنین پروژههایی با کندی پیش میروند.
وی افزود: بهجای دلخوشی به این پروژهها، میتوانستیم با سرمایهگذاری مشترک با روسیه در حوزه ناوگان دریایی خزر و توسعه کشتیهای کانتینری و رو-رو، وابستگی خود به مسیرهای زمینی از طریق ترکمنستان و آذربایجان را کاهش دهیم.
حملونقل و لجستیک، ستون فقرات اتحادیه اقتصادی اوراسیاست
رضوانیزاده در پایان تصریح کرد: حملونقل و لجستیک، ستون فقرات اتحادیه اقتصادی اوراسیاست، اما ایران تاکنون جایگاه مؤثری در این ساختار پیدا نکرده است. چنانچه در این مسیر بازنگری نکنیم، سهم کشور از تحولات اقتصادی منطقه روزبهروز کمتر خواهد شد.
