نقش بنادر خشک در فرماندهی اقتصادی در بحرانهای منطقهای
محمد عیقرلو، دبیر فدراسیون حملونقل و لجستیک
با تشدید تنشهای منطقهای و افزایش احتمال وقوع بحرانهای فراگیر مانند جنگ یا تحریمهای شدیدتر، امنیت غذایی کشور بیش از هر زمان دیگری به توانمندی لجستیکی و زیرساختهای حملونقل وابسته شده است. در این میان، حمل کالاهای اساسی بهعنوان خط مقدم تأمین معیشت مردم، با چالشهای متعددی ازجمله ضعف زیرساختها، ناوگان فرسوده، تهدیدات امنیتی و ناکارآمدی سیاستهای پشتیبان مواجه است.
بررسی دقیق این مشکلات و ارائه راهکارهای اجرایی برای تقویت ظرفیت حملونقل داخلی و منطقهای، ضرورتی راهبردی برای عبور ایمن از بحرانهای پیش روست.
محمد عیقرلو، دبیر فدراسیون حملونقل و لجستیک در گفتوگو با نگاشته گفت: در شرایط فوقالعاده نظیر جنگ یا بحرانهای گسترده، تأمین پایدار کالاهای اساسی به یکی از مهمترین چالشهای کشور تبدیل میشود. بررسیها نشان میدهد که ایران در زمینه لجستیک و حملونقل، با چندین گلوگاه مهم مواجه است که بیتوجهی به آنها میتواند زنجیره تأمین را با اختلال جدی مواجه کند.
محدودیت زیرساختی و تهدیدات امنیتی
دبیر فدراسیون حملونقل و لجستیک ادامه داد: یکی از چالشهای اساسی، محدودیت زیرساختی کشور در بنادر خشک نظیر اصفهان و کرمان است. این بنادر میتوانند در شرایط بحرانی، بار ترافیکی بنادر دریایی را کاهش دهند، اما در حال حاضر از ظرفیت کافی برای تخلیه بهموقع کالاهای اساسی برخوردار نیستند. همچنین حملات نظامی و جنگی میتواند تا ۵۰ درصد فرآیند ارسال کالا را با مشکل مواجه کند. نبود آمادگی زیرساختی برای چنین شرایطی، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی به شمار میرود.
نقش حیاتی حملونقل جادهای در زمان جنگ
عیقرلو با اشاره به اینکه در مواقع بحران، حملونقل جادهای نقش شریان اصلی در توزیع کالاهای اساسی را ایفا میکند، گفت: این بخش به دلیل انعطافپذیری عملیاتی بالا، توانایی توزیع سریع به مناطق دورافتاده و آسیبدیده حتی در صورت تخریب بخشی از زیرساختها را دارد.
از سوی دیگر، بیش از ۹۰ درصد حمل جادهای در کشور توسط بخش خصوصی انجام میشود؛ رانندگان و مالکان کامیونها در خط مقدم این زنجیره قرار دارند. در صورت افزایش ظرفیت این ناوگان تا ۴۰ درصد، میتوان توزیع کالا را با سرعت بیشتری انجام داد. این ناوگان توانایی تحویل کالا به مراکز بحرانزده را در کمتر از ۷۲ ساعت دارد.
لزوم فرماندهی اقتصادی در بحران
وی ادامه داد: در شرایط جنگی یا بحرانهای فراگیر، فرماندهی واحد در حوزه اقتصاد ضرورتی انکارناپذیر است. پیشنهاد تشکیل یک «قرارگاه اقتصادی» برای مدیریت هماهنگ لجستیک، حملونقل، تأمین کالا و امنیت غذایی، ازجمله اقدامات کلیدی در این زمینه خواهد بود.
کریدورهای منطقهای و کاهش ریسک زنجیره تأمین
عیقرلو درباره نقش کریدورها در کاهش ریسک زنجیره تأمین خاطرنشان کرد: در کنار ارتقای زیرساخت داخلی، همکاریهای منطقهای میتواند در زمان بحران، شکافهای لجستیک را پوشش دهد. کریدور شمال–جنوب که ایران، روسیه و هند را متصل میکند، نمونهای موفق از این همکاریها است که توانسته زمان حمل اروپا به هند را تا ۴۰ درصد کاهش دهد.
همچنین توافقهای دوجانبه با کشورهایی نظیر قزاقستان و برزیل میتواند وابستگی ایران به یک مسیر وارداتی را کاهش دهد، بهویژه اگر بنادر شمالی مانند امیرآباد ارتقا یابند. همچنین توسعه راهآهن به استانهای شمالی و ایجاد پارکهای لجستیکی مشترک با کشورهای همسایه، میتواند انبارش و توزیع کالاهای اساسی را تسهیل بخشد؛ الگویی که در بنادر خشک اروپا مانند بارسلونا نیز اجرا شده و تا ۳۰ درصد زمان ترانزیت را کاهش داده است.
وی در پایان درباره افزایش نرخ کرایه حمل جادهای و پیامدهای آن اظهار کرد: افزایش ۲۴ درصدی نرخ حملونقل جادهای در کنار رشد ۴۰ درصدی قیمت لاستیک، اگرچه بهمنظور جبران هزینههای عملیاتی اجرا شده، اما اثرات چندگانهای به همراه داشته است. از یکسو، درآمد رانندگان تا ۲۰ درصد بهبود یافته که انگیزه آنها را برای حضور در مسیرهای پرخطر افزایش داده است. از سوی دیگر، هزینه حمل هر تُن گندم از بندرعباس به تهران تا ۳۰ درصد افزایش یافته که این موضوع میتواند بر قیمت نهایی نان و فشار معیشتی خانوارها تأثیرگذار باشد. همچنین عدم تطبیق این افزایش با پرداخت بهموقع حق بیمه، رانندگان را در معرض ریسکهای مختلف قرار میدهد.
