کاهش صادرات غلات روسیه و چالشهای تازه در واردات غلات به ایران
امیرحسین افراشتهپور، مدیر بازرگانی هلدینگ یکپارچه زنجیرههای ارزش غذایی افرا
واردات غلات به ایران، از مسائل مهم و پیچیدهای است که تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد. با توجه به نیاز روزافزون کشور به تأمین امنیت غذایی و تأمین مواد اولیه برای صنایع مختلف، چالشهای مرتبط با واردات غلات بهشدت محسوس است. در این خصوص بررسی دقیق این چالشها و راهکارهای ممکن برای بهبود وضعیت واردات غلات میتواند گرهگشای این مشکلات باشد.
در این مطلب طی گفتوگو با امیرحسین افراشتهپور، مدیر بازرگانی هلدینگ یکپارچه زنجیرههای ارزش غذایی افرا، ریسکهای تأمینکنندگان غلات ایران را تشریح نمودهایم. ریسکهایی که هرکدام در صورت عدم مدیریت آن، زنجیره تأمین امنیت غذایی کشور به خطر خواهد افتاد.
به گفته افراشتهپور، تریدر یا معاملهگر (Trader) یک شغل بینالمللی است که در جریان آن، تریدر از کشورهای origin مختلف انواع بار را خریداری و به سمت مقصدهای مختلف حمل میکند و در این فرآیند فقط به دنبال حاشیه سود است؛ اما در ایران تریدر فقط یک تأمینکننده تلقی میشود که سود بازرگانی برای او در اولویت نیست؛ بلکه اولویت، امنیت تأمین کالا است.
بنابراین ریسکهای تریدرهای ایرانی بهعنوان تأمینکننده با ریسکهای تریدرهای کشورهای دیگر متفاوت است. برای مثال تریدرها صرفاً ریسکهای اقتصادی شامل نوسانات قیمت، اتفاقات شوکدهنده به بازار و حاشیه سود را بررسی میکنند. درصورتیکه تأمینکنندگان ایران علاوه بر توجه به این مسائل باید ریسکهای قیمتگذاری را نیز لحاظ کنند و با سازوکارهای مدیریت ریسک همچون هجینگ درصدد رفع آن برآیند. البته در حال حاضر، بانک مرکزی ایران با اعمال سقف ارزش دلاری، عملاً یک سازوکار هجینگ برای واردکننده و مصرفکننده ایجاد کرده است.
وی با اشاره به ریسک ثانویه تأمینکنندگان در ایران گفت: گاهی کشورهای مبدأ و صادرکننده غلات به دلایل سیاسی، محدودیتهایی را برای بخش صادرات اعمال میکنند که این کار به کوچک شدن زنجیره واردات، ریسک امنیت بار و درنهایت کاهش عرضه منجر خواهد شد. برای مثال با شروع جنگ روسیه و اوکراین، روسیه سیاستهای فروش غلات خود به کشورهای دیگر را موردبازنگری قرار داد و تغییراتی را اعمال کرد. بر همین اساس، روسیه در آخرین محدودیتهای صادراتی خود از 15 فوریه ممنوعیت صادرات جو و ذرت را اعلام کرد که این محدودیت بیسابقه است. این در حالی است که در این فصل و برهه زمانی، زنجیره تولید ایران همیشه به واردات جو و ذرت از روسیه متکی بوده و روی آن حساب باز کرده است و اینک تأمینکننده گان بازار قادر به مدیریت این ریسک سیاسی و بینالمللی نخواهند بود.
این فعال عرصه تجارت غلات در ادامه به سایر ریسکهای موجود برای تأمینکنندگان غلات در ایران اشاره کرد و گفت: تعرفهگذاری آمریکا بر صادرات غلات، یکی از ریسکهایی است که در ماه های اخیر با آن روبهرو شده ایم؛ چراکه ترامپ پیش از ورود به کاخ سفید، بسیاری از کشورها از جمله چین را تهدید به تعرفهگذاری کرده بود و بالاخره شاهد هستیم که ترامپ بر روی کالاهای چین، کانادا، برزیل و همچنین اتحادیه اروپا تعرفه هایی لحاظ کرد.
چین؛ رقیب جدید ایران در بازار غلات برزیل
چین بزرگترین مصرفکننده کالاهای کشاورزی آمریکا است و اکنون که تعرفه های زیادی توسط چین و آمریکا بر روی کالاهای دو طرف لحاظ شده است، چین مجبور به تأمین کالای موردنیاز خود از سایر کشورها شده است در این میان فشار مضاعفی بر تأمینکنندگان ایران به وجود خواهد آمد. برای مثال بیشتر محمولههای بزرگ غلات و دانههای روغنی که از برزیل بارگیری میشود و سهم یزرگی از محصولات دانه های روغنی ایران از مبدا برزیل تامین می شود، اما اگر قرار باشد در بازار برزیل با چینیها رقابت کنیم، فارغ از ریسک افزایش قیمت، فرآیند جمعآوری کالا نیز سخت میشود و این یک نقطه پر ریسک و خطرناک برای مجموعههای تأمینکننده ایران خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه تأمینکنندگان ایران تا حدی قادر به مدیریت نوسانات قیمت در بازار هستند، گفت: زمانی که اتفاقهای سیاسی رخ میدهد و بازار بسته میشود، دیگر از عهده تأمینکنندگان کاری برنمیآید. متأسفانه در حال حاضر نیز تغییر و تحولات سیاسی روزبهروز بیشتر اتفاق میافتد.
شگرد روسیه برای کاهش فروش غلات
افراشتهپور در بخش دیگر گفتوگو، وضعیت تعاملات ایران و روسیه در بخش غلات را تشریح کرد و افزود: روسیه از مهمترین و راهبردیترین تأمینکنندگان ایران است و در چند سال گذشته از سمت هر دو کشور سرمایهگذاریهای بسیاری برای توسعه این زنجیره صورت گرفته است؛ بهگونهای که تأمینکنندگان ایران روی روسها و بازار غلات آنان حساب ویژهای باز کردهاند، زیرا در هر مقطعی میتوان از راههای مختلف غلات را از روسیه بارگیری کرد.
اما فارغ از تعاملات مثبت میان دو کشور، چالشی که اکنون در ارتباط با روسیه وجود دارد، این است که روسیه بعد از سالهای جنگ با اوکراین، امنیت مخازن استراتژیک غذایی خود را در اولویت قرار داده است. ازاینرو با اعمال این سیاست از سمت روسیه، صادرات غلات از این کشور به بازارهای بینالمللی کاهش یافته؛ بهگونهای که قوانین و مالیاتهای روسیه در بخش صادرات بیشتر بر اساس امنیت غذایی داخلی روسیه تعریف شده است.
بر همین اساس، روسیه در مقاطعی که با کاهش ذخایر غلات مواجه می شود، مالیات را افزایش داده تا قیمت فروش غلات غیررقابتی شود و بدون آنکه در برنامه ای از پیش تعیین شده اعلام کند، به یکباره، غلات خود را نمیفروشد و با افزایش قیمت، حجم فروش خود را کاهش میدهد.
چالش جدید ایران برای تأمین غلات؛ تا 6 ماه آینده نمیتوان به روسها دل بست
مدیر بازرگانی هلدینگ افرا با اعلام زنگ هشدار برای تأمین غلات ایران با ممنوعیت 6 ماهه صادرات غلات روسیه اظهار کرد: با توجه به اتمام فصل برداشت در برزیل با این محدودیت اعمالشده از سمت روسیه، ایران با چالش بزرگی روبهرو است، زیرا با حذف برزیل و روسیه از زنجیره تأمین، دیگر بازاری برای خرید ذرت و جو نداریم؛ بنابراین تأمینکنندگان ایران باید به دنبال بازارهای جدید باشند. برای مثال قزاقستان یکی از بازارهایی است که امکان واردات جو از آن وجود دارد؛ اما با مشکلات لجستیک و حجم در خصوص بازار این کشور روبهرو هستیم.
وی با بیان اینکه ریسکها و اتفاقات سیاسی بهندرت و بهسختی تبدیل به فرصت برای ایران میشوند، گفت: با توجه به اینکه دسترسی ایران به بازارهای بینالمللی، محدود و دشوار است، اگر فرصت جدیدی هم فراهم شود، متأسفانه نقطه رقابت نداریم.
دو بندر شمالی ایران در لیست تحریمها قرار گرفتند!
افراشتهپور در پایان با اشاره به سرمایهگذاری مشترک میان ایران و روسیه خاطرنشان کرد: در حال حاضر، با توجه به فرصتهای موجود در بخش زیرساختهای حملونقل میان ایران و روسیه، سرمایهگذاریهای کلانی از سمت ایران و روسیه در بخش خطوط کشتیرانی، خطوط ریلی، بنادر و انبار و ذخیرهسازی صورت گرفته است که به افزایش شراکت میان دو کشور منجر خواهد شد؛ اما ایران با چالش جدید تحریمهای ناعادلانه بر روی برخی زیرساختها روبهرو شده است. متأسفانه برای اولین بار است که از تاریخ 20 شهریور سال گذشته دو بندر از بنادر شمالی ایران (بندر انزلی و بندر امیرآباد) وارد لیست تحریم شدهاند؛ بندرهایی که فعالیت اصلی آنان در حوزه کالای اساسی و غلات است. با اعمال این تحریمها، مالکان کشتی شرکتهای تأمینکننده از این موضوع سوءاستفاده کرده و کرایههای حمل خود را افزایش داده اند.
