لزوم مدیریت ریسک و الزامات حقوقی در تجارت بین‌المللی غلات

در تجارت داخلی و بین‌المللی غلات و دانه‌های روغنی، ریسک‌ها و مخاطرات زیادی وجود دارد که نادیده انگاشتن آن‌ها یا چاره‌ نجستن به‌موقع برای اجتناب از آن‌ها، خسارات جبران‌ناپذیری در پی خواهد داشت. برخی ریسک‌های این رشته مهم از تجارت، دارای تبعاتی است که به قیمت ورشکستگی و انحلال یک شرکت یا بنگاه تجاری و  گاه حتی به قیمت تعطیلی دائم آن تمام می‌شود.

در ادامه به برخی از این ریسک‌ها و مخاطرات اشاره می‌کنیم تا به اهمیت این موضوع بیشتر پی ببریم. ریسک عدم انطباق محموله با استانداردهای اجباری کشور واردکننده محموله؛ ریسک عدم انطباق محموله با خصوصیات یا Specification موردتوافق در قرارداد خرید؛ ریسک آلوده یا فاسدشدن محموله در فرآیند حمل از مبدأ تا مقصد حمل؛ ریسک آلوده شدن محموله در انبار فروشنده، انبار گمرک مبدأ و مقصد یا حتی در انبار واردکننده (پس از تخلیه محموله در انبار خریدار در مقصد نهایی).

در صورت بروز یا به وقوع پیوستن هریک از این ریسک‌ها و مخاطرات، هر یک از حلقه‌ها در زنجیره تجارت داخلی و بین‌المللی به دنبال آن است که از زیر بار مسئولیت جبران خسارات و زیان‌های وارده به خریدار (واردکننده) شانه خالی کند یا تلاش مضاعف نماید این مسئولیت را بر دوش دیگران قرار دهد. فروشنده، متصدیان بندری و انبارهای گمرکی در مبدأ و مقصد، متصدیان حمل‌ونقل زمینی، ریلی و دریایی و دیگر بازیگران فعال در زنجیره خرید، مدعی خواهند شد که فساد، آلودگی، تلف یا هرگونه عدم انطباق محموله متوجه وی نبوده و عامل آن، دیگران هستند. در چنین شرایطی است که خریدار یا واردکننده نمی‌داند به چه کسی برای جبران خسارات وارده رجوع کند؟ در کدام مرجع داخلی یا بین‌المللی اقامه دعوا کند؟ آیا حق رجوع به بیمه‌گران آن‌ها را دارد؟ اساساً برای طرح ادعا و مطالبه خسارات وارده به چه تمهیدات حقوقی و مدارک و مستنداتی احتیاج دارد؟ مرور زمان اقامه دعوا یا مطالبه خسارات علیه هریک از مسئولان بالقوه یا بالفعل خسارات وارده چقدر است؟

پاسخ به این پرسش‌ها اقتضا دارد که تمامی شرکت‌ها، تجار و بنگاه‌های فعال در تجارت داخلی و بین‌المللی غلات و دانه‌های روغنی، نه‌تنها با الزامات حقوقی کاهش ریسک‌ها و مخاطرات یادشده آشنا شوند بلکه باید با استفاده دائم از خدمات مشاوران حقوقی و وکلای مبرّز این صنعت، علاج واقعه را قبل از وقوع تدبیر نمایند؛ یا پس از وقوع هریک از ریسک‌های فوق، اقدامات حقوقی و قضایی لازم را تحت راهنمایی مشاوران حقوقی و وکلای متخصص در زمینه تجارت غلات پیگیری نمایند.

ازاین‌رو،توجه به بحث الزامات حقوقی از مرحله تنظیم قرارداد بیع یا خرید و انتخاب ترم مناسب خرید ضروری به نظر می‌رسد. آشنایی دقیق با استانداردهای اجباری و تشویقی در کشورهای مبدأ و مقصد، شناخت موازین بهداشتی و سلامتی، تنظیم قراردادهای بازرسی کارآمد با یکی از شرکت‌های بازرسی و استفاده از انواع خدمات بازرسی، تنظیم قرارداد حمل‌ونقل و پذیرش بارنامه‌های حمل قابل‌قبول، کنترل انواع گواهینامه‌های بهداشتی و سلامت کالا و راه‌های کنترل مؤثر قابل‌اعتماد و  در نهایت انجام آزمایش‌ها و آزمون‌های کمی و کیفی محموله در فرآیندهای مختلف ازجمله این الزامات مهم  به شمار می‌رود.

در غیر این صورت، نخستین اشتباه، ممکن است آخرین اشتباه شرکت‌ها و بنگاه‌های تجاری باشد، زیرا دامنه خسارات وارده، گاهی به‌اندازه‌ای است که به قیمت ورشکستگی، انحلال و تعطیلی آن شرکت یا بنگاه تمام خواهد شد.

بنابراین، توصیه اکید این است که تجار و شرکت‌های فعال در تجارت غلات و دانه‌های روغنی از ابتدا تا انتهای فرآیند تجارت داخلی و بین‌المللی و حتی فراتر از آن، در تمام طول سال، از خدمات حقوقی و مشاوره‌ای وکلای فعال و آشنا به ریسک‌ها و مخاطرات این رشته از تجارت و صنعت استفاده کنند.

نکته دیگر، آموزش حقوقی دست‌اندرکاران این رشته از تجارت با مقررات، قراردادهای تیپ و داینامیک گفتا GAFTA و به‌ویژه مقررات ناظر به حل‌وفصل اختلافات این سازمان در زمینه داوری بین‌المللی است که جامعه تجار و بازرگانان صنعت غلات و دانه‌های روغنی ایران، اشراف نسبی به آن‌ها ندارند. در پهنه تجارت و گستره بازرگانی ایران، راهی طولانی باقی مانده است تا استفاده ذی‌نفعان از مشاوران برجسته حقوقی و وکلای مبرّز، به یک فرهنگ رایج و مرسوم مبدل شود. ازاین‌رو،  به نظر می‌رسد نقش اتحادیه‌ها و انجمن‌های صنفی و حرفه‌ای برای راه‌اندازی دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت، در ترویج رعایت الزامات حقوقی حائز اهمیت بسزایی باشد.

به امید آن روز