پیمان شانگهای / وجود سازمانهای منطقهای در دنیای امروز واقعیتی انکارناپذیر است. کشورها با عضویت در پیمانهای منطقهای برای برطرف کردن نیازها و حل مشکلات و مسائل اقتصادی و سیاسی و امنیتی در سطوح مختلف منطقهای و جهانی با یکدیگر همکاری میکنند.
یکی از این پیمانها، سازمان همکاری شانگهای است. این سازمان در سال 2001 به منظور برقراری همکاریهای چندجانبه امنیتی، اقتصادی و فرهنگی میان کشورهای روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان منعقد شد. هند و پاکستان در سال 2015 و ایران در سال 2022 به عضویت این سازمان درآمدند. در حال حاضر سازمان همکاری شانگهای 9 عضو دائم دارد، 3 کشور افغانستان، بلاروس و مغولستان به عنوان عضو ناظر هستند و 6 کشور آذربایجان، ارمنستان، کامبوج، نپال، ترکیه و سریلانکا نیز از شرکای گفتوگوی این سازمان به شمار میروند.
به گفته یلدا راهدار، عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران از اهداف مهم این پیمان، برقراری موازنه در برابر نفوذ آمریکا و ناتو در منطقه است. هر چند سازمان همکاری شانگهای مانند پیمان ناتو جنبه همکاری نظامی ندارد اما از آنجا که در اهداف این سازمان مبارزه با تروریسم، افراطگرایی و جداییطلبی گنجانده شده میتواند از منظر دفاعی و امنیتی نیز ایفای نقش کند. در حوزه اقتصادی گسترش همکاریهای اقتصادی و تجاری، سرمایه گذاری و دستیابی به جریان آزاد سرمایه، رفع موانع حملونقل، همکاری در نقل و انتقال انرژی، توسعه توریسم و مدیریت آب مدنظر است.
مزایای پیوستن ایران به پیمان شانگهای
راهدار افزود: حضور کشورهای بزرگ و پرجمعیت دنیا در این سازمان، فرصت مناسبی برای ایجاد یک بلوک اقتصادی قدرتمند فراهم کرده است. همچنین تحولات امنیتی اخیر در منطقه و قدرت گرفتن طالبان در افغانستان ضرورت ارتباط بیشتر میان کشورهای همسایه افغانستان با یکدیگر را پررنگتر میکند؛ لذا اتخاذ سیاست مشترک امنیتی در شرایط بحران و مبارزه با تروریسم بسیار حائز اهمیت است.
راهدار با بیان اینکه ایران به دلیل موقعیت ژئوپولتیک خود و دسترسی به آبهای دریای عمان، خلیج فارس و دریای خزر برای کشورهای عضو اهمیت ویژه ای دارد و مسیر ارتباطی و ترانزیتی مهمی به شمار می رود، گفت: ایران مسیر دستیابی شرق به غرب و شمال به جنوب است و تجارت بین المللی را در این مناطق تسهیل میکند. از سوی دیگر در سازمان همکاری شانگهای دو کشور بزرگ تولیدکننده انرژی یعنی ایران و روسیه و دو مصرفکننده بزرگ انرژی یعنی چین و هند وجود دارد. این موقعیت چه بسا برای ایران فرصت مناسبی ایجاد کند تا از فشارهای غرب بکاهد و پیوند مستحکمتری بهویژه در حوزه انرژی با شرق برقرار کند.
وی ادامه داد: تلاش برای ایجاد نظام ارزی نوین با حذف دلار و یورو و انجام انواع مبادلات و اعطای تسهیلات با ارزهای مشترک در این منطقه و تشکیل بانک توسعه همکاری شانگهای و حذف تحریمهای غرب علیه ایران بخشی دیگر از مزایای پیوستن ایران به پیمان شانگهای است. هر چند فاصله زیادی تا دستیابی به این هدف وجود دارد اما میتوان به آن امیدوار بود.
علاوه بر این، نزدیک به نیمی از جمعیت جهان در این منطقه مستقر است که بازار مصرف بالقوهای را برای ایران فراهم می کند. علاوه بر انرژی، این منطقه بازار مصرفی کالاهای کشاورزی و صنعتی است. همچنین سابقه فرهنگی نزدیک ایران با برخی کشورها میتواند در حوزه گردشگری منافعی را عاید کشور کند.
پیمان شانگهای یا FATF؛ کدامیک به نفع ایران است؟
راهدار افزود: اگر چه عضویت ایران در پیمان همکاریهای شانگهای این پیام را به غرب داد که در صورت عدم توافق برجام و رفع تحریمهای بین المللی، ایران بیش از پیش با شرق ارتباط برقرار خواهد کرد، اما تحریمها بر مبادلات تجاری و اقتصادی تأثیرگذار خواهد بود. در صورت ادامه تحریمها و نپیوستن ایران به FATF کشورهای عضو سازمان شانگهای از گسترش روابط با ایران خودداری میکنند.
تأثیر خروج آمریکا از برجام بر صادرات نفت ایران به کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای
این فعال اقتصادی با بیان اینکه براساس آمار، ایران در سال 1400، 14.3 میلیارد دلار صادرات به چین و 12.7 میلیارد دلار واردات از این کشور داشته است، گفت: این در حالی است که سال 2020 صادرات چین به آمریکا 438 میلیارد دلار و واردات این کشور از آمریکا 122 میلیارد دلار بوده است. چهار کشور چین، هند، پاکستان و روسیه به ترتیب 29.5، 3.7، 2.6 و 1.2 درصد از صادرات ایران را در سال 1400 تشکیل دادهاند و سهم چین، روسیه و هند از واردات ایران به ترتیب 24، 3.1 و 3 درصد در این سال بوده است. ارقام فوق نشان میدهد که کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای روابط خود با دنیا را به خاطر مراوده با ایران به خطر نمیاندازند. نکته دیگر این که میزان صادرات غیرنفتی ایران به کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای پس از خروج آمریکا از برجام کاهش یافته است؛ به گونهای که تا مرداد ماه 1397 و پیش از خروج آمریکا از برجام میزان صادرات ایران 7.8 میلیارد دلار بوده و در پنج ماه نخست سال 1398 و 1399 به ترتیب به 4.8 و 3.9 میلیارد دلار رسیده است.
آنچه مسلم است عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای منفعت سیاسی و امنیتی برای کشور در بر خواهد داشت اما برخورداری از مزایای اقتصادی و تجاری منوط به رفع تحریمهای غرب علیه ایران خواهد بود. کشورها در عرصه بین المللی به دنبال حفظ منافع و حداکثر سود خود هستند و قطعاً به دلیل همکاری با ایران، در مقابل قدرتهای بزرگ اقتصادی دنیا نمیایستند. در صورت رفع تحریمها میتوان امیدوار بود که ایران در حوزههای تجارت، انرژی، حملونقل و گردشگری با دیگر اعضای پیمان شانگهای همکاری مؤثر برقرار کند.
خبرنگار: فاطمه بغدادی
