آردآردسازانداخلیشماره 43غلاتگندمگوناگون

بررسی عوامل موثر در راندمان کارخانجات آرد سازی

به قلم مهندس سنادی زاده، مدیرعامل شرکت آردسازی جوانه شوشتر

عوامل بسیاری در محیط بیرونی و یا محیط داخلی یک واحد تولیدی وجود دارد که می تواند بر راندمان تولید موثر باشد. برای یک کارخانه آرد نیز عوامل بسیاری نیاز به مراقبت و پایش را در فرآیند تولید ضروری خواهد نمود، عواملی مانند بحران جهانی غذا، قیمت غلات، بحران انرژی، شرایط اقتصادی و سیاسی، نیاز به بازگشت سرمایه واحد تجاری و تولیدی و در نهایت فیزیکی بودن فرآیند که عموما به صورت صد در صد نخواهد بود.

فاکتور آسیابانی GRIST FACTOR

برای محاسبه راندمان در فرایند تولید یک کارخانه آرد از فاکتور آسیابانی استفاده میگردد که می توان با استفاده از این فاکتور دوره های مختلف زمانی را با یکدیگر مقایسه نموده و وضعیت کارخانه را مطالعه نمود که در نهایت منجر به بهبود شرایط تولید خواهد شد

بنا به تعریف GRIST FACTOR  به درصد کل آرد خارج شده از کارخانه نسبت به کل گندم ورودی به کارخانه گفته می شود. این فاکتور به درصد سنجیده میشود و باید بخاطر داشت که هرگز به عدد 100 درصد نخواهد رسید اما می تواند شیب رشد راندمان را در بازه های زمانی مختلف معین نماید و زمینه را برای ایجاد شیب مثبت فراهم نماید.

عوامل بسیاری بر فاکتور آسیابانی موثر میباشند و با توجه به اینکه این فاکتور مجموعه کارخانه را مورد محاسبه قرار میدهد برای تحلیل آن بهتر است فرایند های کارخانه به بخشهای کوچکتر تقسیم شده و هر یک از بخشها بصورت جداگانه مورد ارزیابی قرار گیرند. از جمله عوامل موثر بر کارایی و راندمان یک کارخانه و تغییر عدد GRIST FSCTOR  میتوان به نوع و واریته گندم ، شرایط گندم ورودی از نظر میزان ناخالصی و رطوبت ، شرایط نگهداری و نقل و انتقال گندم ، شرایط مناسب خط تولید و دیاگرام آن، اپراتوری مناسب ، وضعیت فنی و عملکرد مناسب تجهیزات و همچنین نوع تکنولوژی مورد استفاده را مد نظر قرار داد.

1 – بررسی راندمان آسیاب:

هدف اصلی فرایند آسیابانی استحصال بیشترین میزان آرد از دانه گندم است که بر مبنای نوع آرد مورد نیاز می توان راندمان عملکرد آسیاب را مورد ارزیابی قرار داد. راندمان در آسیاب عموما بر اساس میزان سبوس تولیدی نسبت به آرد تولیدی شده از گندم و در واقع میزان درصد سبوس تولیدی در آسیاب سنجیده شده و مقدار آن با مقادیر خاکستر آرد تولیدی سنجیده و مقایسه می گردد. به بیان ساده در صورتی که میزان سبوس تولیدی از مقدار سبوسی که در خاکستر گیری گزارش می گردد کمتر بوده و یا با آن برابر باشد می توان گفت که آسیاب در شرایط راندمان است.

برای این منظور در انتهای خط تولید مقادیر آرد و سبوس تولیدی اندازه گیری می گردند و درصد سبوس واقعی تولید شده با مقادیر تئوری اعلام شده بر مبنای خاکستر مقایسه می گردد. مشکل عمده آسیابانان ، محاسبه مقادیر تئوری سبوس است که این امر را می توان با توجه به دستور العمل ذیل به انجام رساند.

Wflour1 + Wflour2 + Wbran = Wtotal

Wflour1/(Wflour1 + Wflour2) = %of flour1

Wflour2/(Wflour1 + Wflour2) = %of flour2

در این فرمول ها درصد تولیدی هر یک از آردهای تولید شده نسبت به مجموع آرد تولیدی حاصل خواهد شد و برای استفاده از معادله بعدی لازم است مقدار درصد سبوس حاصل از هر آرد را بر مبنای خاکستر آرد در رابطه داده شده قرار داد

(%flour1 x %bran1)+(%flour2 x %bran2) = Total bran%

حاصل معادله فوق مقادیر سبوس محاسباتی را نشان می دهد که لازم است با مقادیر سبوس واقعی مورد مقایسه قرار گیرد

Wbran / Wtotal = % of bran produced(real)

If  real bran% = extraction rate       è   normal mill

If  real bran% > extraction rate       è   non efficient mill

If  real bran% < extraction rate       è   efficient mill

در نهایت در صورتی که مقادیر واقعی سبوس تولید شده از مقادیر محاسبه شده آن کمتر باشد می توان عملکرد را در شرایط مطلوب و مناسب در نظر گرفت

خطاهای احتمالی و عوامل ایجاد آن :

باید بخاطر داشت که محاسبات فوق زمانی قابلیت اتکا و اطمینان خواهند داشت که ارقام استخراج شده مربوط به خاکستر واقعی باشند که لازم است عوامل ذیل مورد ارزیابی و مراقبت دائم قرار گیرند :

الف – وجود ناخالصی در گندم ورودی به اسیاب با توجه به اینکه خاکستر آرد تولیدی را افزایش خواهد داد عاملی جهت عدم توانایی استحصال آرد شده و عملا آرد تولیدی در انتهای خط با سبوس مخلوط شده از گردونه تولید خارج خواهد شد . همچنین وجود دانه های شکسته و لاغر گندم در محموله ورودی به اسیاب نیز میتواند بالانس و تعادل بین مقدار سبوس و آرد تولیدی را بر هم زند زیرا در صورت تغییر در ابعاد گندم ، میزان آرد و سبوس آن به یک اندازه تغییر نخواهد نمود و بهمین دلیل میزان خلوص گندم ورودی به اسیاب میتواند در واقعی بودن عدد خاکستر بسیار موثر باشد .

ب – میزان رطوبت نیز عامل بسیار موثری در استحصال هر چه بیشتر آرد از گندم خواهد داشت . بخاطر داشته باشیم که گندم با خشکی بیش از حد تولید آردهای تیره نموده و رطوبت بیش از حد گندم نیز امکان جداسازی اندوسپرم از پوسته را سخت خواهد نمود . بهمین منظور لازم است رطوبت اعمال شده به گندم همواره به میزان مناسب و بر مبنای اصول صحیح آسیابانی باشد

ج – اپراتوری صحیح درآسیاب یکی از مهمترین عوامل موثر در استحصال حداکثری آرد با میزان خاکستر پایین میباشد .

تنظیم صحیح تمام تجهیزات ، عمر و شرایط مناسب غلطکها و شیار های انها ، تنظیمات صحیح خط تولید و رعایت بالانس تولید و همچنین ظرفیت متعادل نیز از رموز اپراتوری صحیح جهت حصول به حداکثرآرد تولیدی میباشد . در یک فرایند صحیح لازم است آرد روشن در ظرفیت هر چه بیشتر در ابتدای خط تولید استحصال گشته واندازه ذرات سبوس تا انتهای خط تولید درشت باقی مانده تا بیشترین میزان آرد را بتوان از خط تولید استحصال نمود

د – دیاگرام صحیح و کارآمد یکی از عوامل بسیار موثر در عملکرد خط تولید آرد میباشد که لازم است در زمان طراحی ان به تمام جزییات مانند نوع تجهیزات و ظرفیتهای انها ، نوع گندم و سختی و نرمی و هکتولیتر آن ، نوع ارد موردنیاز و بسیاری از عوامل دیگر توجه کافی گردد . بطور حتم از یک دیاگرام تولید نامناسب محصول مناسب حاصل نخواهد شد .

2 – تاثیر فرایند بوجاری بر GRIST FACTOR:

بطور حتم رسیدگی به گندم میتواند شرایط خط تولید را بهبود بخشد . کارکرد صحیح خط پاکسازی بسیار اهمیت داشته و لازم است کلیه تنظیمات به نحوی صورت پذیرند تا توان جداسازی حداکثر ناخالصی های موجود در گندم وجود داشته باشد .عموما بخش بوجاری در هر کارخانه ای دارای ظرفیتی حدودا 20% بیشتر از اسیاب طراحی میگردد و این امر به دو دلیل میباشد . نخست بدلیل نیاز گندم به توقف در سیلو های رطوبت دهی و دوم توانایی تنظیم مناسب برای راندمان حداکثری در امر پاکسازی گندم.

به جهت ایجاد بهترین شرایط عملکرد در این بخش لازم است با انتخاب تجهیزات و سایز توری های مناسب ، تنظیم درست تجهیزات ، تقویت سیستم هوادهی و آسپیراسیون و در نهایت اماده بکار بودن و دسترسی تمام تجهیزات حداکثر ناخالصی ها از محموله گندم جداسازی گردند . بدیهی است مقادیر ناخالصی موجود در گندم میتواند در عدد حاصل برای GRIST FACTOR  موثر بوده و هر میزان که گندم حاوی ناخالصی کمتری باشد میتوان به راندمان تولید و همچنین به راندمان مالی کارخانه وضعیت بهتری ببخشد. تاثیرات ناخالصی کمتر در گندم  میتواند به تولید آرد روشنترو خاکستر کمتر  ، افزابش راندمان تولید آرد و در نهایت بهبود کیفیت تولید منجر گردد .

 

3 – تاثیر دخیره سازی مواد اولیه در راندمان کاری کارخانه:

بخش ذخیره سازی یکی از مهمترین بخشهای کارخانه بوده و با توجه به اینکه حدود 80% از گردش مالی یک کارخانه آرد صرف تهیه و نگهداری گندم میگردد لازم است تمامی امکانات برای ایجاد یک فضای ذخیره سازی مناسب فراهم گردد .

هر گونه اسیب به گندم میتواند از ضریب راندمان کاری کارخانه کاسته و GRIST FACTOR  را به شدت کاهش دهد زیرا آسیب وارده به گندم بصورت مستقیم از وزن ان خواهد کاست . گندم میتواند در همه مراحل برداشت ، حمل و نقل و همچنین ذخیره سازی مورد اسیب قرار گیرد و همچنین آسیب وارده به گندم میتواند از عوامل بیرونی و یا عوامل درونی دانه گندم صورت پذیرد .

نگهداری مناسب گندم از ابتدای دریافت آن آغاز خواهد شد بدین ترتیب که در زمان دریاف باید دقت گردد تا گندم دارای کمترین میزان ناخالصی ، بیشترین هکتولیتر ، کمترین میزان رطوبت ، عاری از آفات و در نهایت بدون فعالیتهای میکروارگانیسم ها به کارخانه وارد گردد .

گندم بعنوان یک موجود زنده دارای تمامی متابولیسم های حیاتی میباشد و مهمترین انها فرآیند تنفس دانه میباشد . تمامی فرآیندهای حیاتی از جمله تنفس با وجود آنزیمها فعال میگردند و آنزیمها خود در شرایظ مناسب رطوبت و حرارت آغاز به فعالیت خواهند نمود بهمین منظور کنترل میزان حرارت و رطوبت در محموله و محیط ذخیره سازی از مهمترین عوامل حفظ و نگهداری ظولانی مدت گندم میباشد

C6H12O6 + O2            enzymes    6CO2 + 6H2O + energy

همانگونه که درنمودار زیربرای تنفس مشاهده میگردد حاصل این فرآیند تولید آب و گرما میباشد که خود میتوانند مقادیر بیشتر آنزیم را فعال نموده و در نهایت با ایجاد واکنش زنجیری باعث از دست رفتن وزن دانه گندم و در نهایت فساد آن گردند

بر مبنای نمودار ارائه شده ، شدت تنفس با افزایش رطوبت  افزایش خواهد یافت و در این مورد رطوبت 15% بعنوان رطوبت بحرانی معرفی شده است که پس از آن شدت تنفس به میزان بسیار زیادی افزایش خواهد یافت و بهمین دلیل نگهداری گندم در شرایط رطوبت و حرارت پایین بسیار اهمیت خواهد داشت

از دیگر موارد آسیب به دانه گندم در زمان ذخیره سازی میتوان به آفات انباری و جوندگان اشاره نمود که از گندم بعنوان تغذیه استفاده مینمایند و همچنین انواع میکروارگانیسمها که در همان شرایط رطوبت و حرارت فعالیت خود را اغاز مینمایند

برای نگهداری گندم لازم است هوادهی و خنک کردن ، ضد عفونی محموله، شرایط مناسب ساختمانی و همچنین مراقبت برای عدم افزایش رطوبت و حرارت را در دستور کار قرار داد .

4 – نگهداری و تعمیرات :

برترین آسیابان با وجود بهترین دیاگرام به همراه برترین تکنولوژی در صورت عدم کارکرد صحیح تجهیزات هرگز قادر به تولید مناسب کیفی و کمی آرد نخواهند بود و لازم است که نگهداری و تعمیرات در کارخانه بدرستی صورت پذیرد .

نتیجه یک برنامه نگهداری و تعمیرات مناسب ایجاد شرایط 100% در دو عامل  دسترسی و کارایی در ماشین الات خواهد بود که بدون این دو عامل عملکرد کارخانه دجار اختلال خواهد شد . مواردی مانند صحت عملکرد غلطکها ، شیار غلطک ، جکها و دریچه ها و کلاجها ، بلبرینگ ها ، تسمه ها ، موتور ها ، سیستم های هوادهی ، توری ها و سایر عوامل فنی در کارخانه همواره باید در بهترین شرایط ممکن از نظر کارکرد خود باشند

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا