مدیریت ریسک اختلاط برنج باسماتی وارداتی

با توجه به نقش حیاتی غلات و برنج به‌عنوان منابع اصلی تأمین غذای جمعیت جهانی، تضمین کیفیت و سلامت این محصولات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بازرسی دقیق و اصولی غلات و برنج، نه‌تنها از ورود محموله‌های معیوب یا آلوده به بازار جلوگیری می‌کند، بلکه در کنار تضمین سلامت مصرف‌کنندگان، ریسک‌های مالی و تجاری واردکنندگان و صادرکنندگان را کاهش می‌دهد. در شرایطی که بازارهای جهانی به‌شدت رقابتی و پرچالش هستند، بازرسی‌های استاندارد و علمی، به‌عنوان عاملی کلیدی برای حفظ اعتبار تجاری، بهبود زنجیره تأمین و افزایش رضایت مشتریان به شمار می‌آید.

به همین دلیل، فرآیندهای نمونه‌برداری، تست‌های آزمایشگاهی و ارزیابی‌های دقیق در تمامی مراحل از مبدأ تا مقصد، نقش محوری در تضمین کیفیت و ایمنی این محصولات ایفا می‌کند.

هومن علایی، مدیرعامل شرکت بازرسی نورا آزما بین‌الملل در این گفت‌وگو در ابتدا به سراغ مقوله بازرسی برنج رفت و درباره درصد مجاز دانه‌های شکسته در بازرسی برنج باسماتی وارداتی از هند گفت: برای برنج باسماتی، درصد دانه‌های شکسته باید بسیار پایین باشد؛ ما بسته به درجه کیفیت برنج، بین ۱ تا ۳ درصد وزنی را مجاز می‌دانیم. این میزان همیشه به‌صورت صریح در قرارداد ذکر می‌شود و علاوه بر آن، استاندارد ملی ایران به شماره ۱۲۷، مرجع اصلی ما در ارزیابی کیفیت برنج وارداتی است. در برخی قراردادهای پریمیوم، خریداران درخواست درصد دانه‌های شکسته کمتر از استاندارد را دارند که در این موارد، معیار ما سخت‌گیرانه‌ترین حالت بین استاندارد و قرارداد است.

وی درباره مهم‌ترین چالش‌ها در کنترل آرسنیک و اختلاط برنج‌های وارداتی گفت: کنترل میزان آرسنیک و جلوگیری از اختلاط، از مهم‌ترین بخش‌های نظارت ما در حوزه واردات برنج است. در ایران، مجموع آرسنیک بر اساس استاندارد ملی ۱۲۹۶۸ که حداکثر مجاز فلزات سنگین در خوراک انسان و دام را مشخص می‌کند، اندازه‌گیری می‌شود. برای این منظور از دستگاه‌های مرجع ICP در آزمایشگاه‌های موردتأیید (آکرودیته) استفاده می‌کنیم.

مدیریت ریسک اختلاط برنج باسماتی: از یکنواختی دانه تا آزمایش DNA

در خصوص اختلاط، تجربه نشان داده برخی صادرکنندگان، برنج باسماتی مرغوب را با ارقام ارزان‌تر مخلوط می‌کنند. برای مدیریت این ریسک، یکنواختی فیزیکی دانه‌ها بررسی می‌شود و در صورت نیاز، تست DNA در آزمایشگاه‌های دارای گواهی  ISO/IEC 17025 انجام می‌گیرد. همچنین از تست پخت (Cooking Test) استفاده می‌شود که کمک می‌کند در صورت نبود ویژگی‌های اصلی برنج باسماتی مانند کشیدگی دانه یا عطر خاص، به‌سرعت آن را شناسایی کنیم.

در صورت مشاهده هرگونه عدم انطباق، موضوع به‌صورت رسمی گزارش شده و مطابق مفاد قرارداد، محموله اصلاح می‌شود و یا وارد فرآیند جریمه و داوری می‌گردد.

مهندس علایی در ادامه به بحث بازرسی حبوبات اشاره کرد و گفت: در خصوص حبوبات وارداتی از کانادا، تمرکز اصلی بر شاخص‌هایی مانند رطوبت، میزان مواد خارجی، دانه‌های معیوب، سایزبندی و بقایای سموم است. کانادا با داشتن برنامه Residue Monitoring Plan، کیفیتی پیش‌بینی‌پذیر و قابل‌اطمینان ارائه می‌دهد. درباره محموله‌های هندی، حساسیت بیشتری نسبت به پاکیزگی اولیه و پخت‌پذیری داریم، درحالی‌که در حبوبات روسی، یکنواختی رنگ و سایز دانه‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بیشتر حبوبات رایج وارداتی، غیرتراریخته هستند؛ بااین‌حال، برای اقلامی مانند سویا، آزمایش PCR انجام می‌شود و بر اساس قانون ایمنی زیستی ایران، برچسب‌گذاری و تأیید مرجع ذی‌صلاح برای محصولات تراریخته الزامی است.

مهندس علایی در پاسخ به این پرسش که چگونه نمونه‌برداری داینامیک غلات در مبدأ و مقصد قابل‌مقایسه است و بنادر شمالی و جنوبی ایران با چه چالش‌هایی روبه‌رو هستند، گفت: نکته کلیدی این است که روش و تجهیزات نمونه‌برداری در مبدأ و مقصد یکسان باشند؛ چه از هاپر استفاده شود، چه از نمونه‌بردار خودکار یا مکنده. در صورتی که تفاوتی در روش یا ابزار وجود داشته باشد، باید به‌طور دقیق مستندسازی شود.

در بنادر شمالی، مهم‌ترین چالش‌ها محدودیت تجهیزات و رطوبت بالای هواست؛ به همین دلیل، پوشش‌دهی مناسب نقاط مختلف محموله و سرعت عمل در نمونه‌برداری از اهمیت بالایی برخوردار است. در مقابل، در بنادر جنوبی، گرمای شدید و گردوغبار شرایط خاص‌تری ایجاد می‌کند و در این شرایط، نگهداری صحیح نمونه‌ها برای حفظ کیفیت، حیاتی است.

تمام فرآیندهای نمونه‌برداری مطابق با دستورالعمل GAFTA Sampling Rules No.124 و همچنین استانداردهای ملی مستندسازی و اجرا می‌شوند.

مقایسه روش‌های توزین و نمونه‌برداری در قراردادهای واردات غلات

مدیرعامل شرکت بازرسی نورا آزما بین‌الملل درباره علت اهمیت روش توزین (درافت‌سروی یا باسکول) در قراردادهای غلات گفت: این دو روش ماهیت متفاوتی دارند. درافت‌سروی یک برآورد حجمی است که بر اساس تغییر آبخور کشتی و چگالی آب انجام می‌شود، در حالی که باسکول وزن‌کشی مستقیم است و عدد آن با گواهی کالیبراسیون ترازو قابل استناد است. البته همیشه میان این دو روش اختلاف وجود دارد و حتی اختلاف مجاز ۰.۵ درصد می‌تواند در یک کشتی ۵۰ هزار تنی به ۲۵۰ تن اختلاف وزن منجر شود. به همین دلیل، ما همواره «روش نهایی وزن‌کشی» را به صورت شفاف و قطعی در قرارداد تعیین می‌کنیم.

گفتنی است؛ در تمامی بازرسی‌های حوزه غلات، برنج، حبوبات و روغن خوراکی، هدف شرکت بازرسی نورا صرفاً ارائه گزارش نیست؛ بلکه مدیریت جامع ریسک مشتری از مبدأ تا مقصد است. ما با استفاده از نمونه‌برداری استاندارد، انجام تست‌های دقیق آزمایشگاهی و نظارت کامل بر فرآیند حمل، تلاش می‌کنیم هرگونه اختلاف وزنی یا کیفی به حداقل ممکن کاهش یابد.

هدف اصلی ما این است که مشتری بتواند با اطمینان کامل، تصمیم نهایی درباره خرید یا پذیرش محموله را اتخاذ کند، ضمن این‌که تمامی استانداردهای مربوطه به‌طور کامل رعایت می‌شوند. پشت هر گزارشی که ارائه می‌دهیم، تیمی مجرب و متعهد ایستاده است که مسئولیت خود را با دقت، بی‌طرفی و صداقت کامل انجام می‌دهد.