عضو هیئت‌مدیره انجمن تخصصی توزیع‌کنندگان نهاده‌های دام و طیور در گفت‌وگو با «نگاشته» مطرح کرد
ضمانت اجرای تعهدات؛ حلقه مفقوده سامانه بازارگاه در فروش نهاده‌های دامی
بازار نهاده‌های دامی در سال‌های اخیر از تغییرات سیاست ارزی، محدودیت‌های تجارت خارجی، افزایش هزینه تأمین مالی و نوسانات بازارهای جهانی تأثیر پذیرفته است. در چنین شرایطی، مسئله بازار تنها به واردات و موجودی کالا محدود نمی‌شود، بلکه نحوه توزیع، سرعت گردش نقدینگی، شفافیت معاملات و هماهنگی میان واردکننده، توزیع‌کننده و مصرف‌کننده نیز بر استمرار تأمین اثر مستقیم دارد.
علی اسدالله‌زاده، عضو هیئت‌مدیره انجمن تخصصی توزیع‌کنندگان نهاده‌های دام و طیور، در گفت‌وگو با نگاشته با تشریح وضعیت بازار نهاده‌های دامی، آثار سیاست‌های ارزی، نقش بخش خصوصی، عملکرد سامانه بازارگاه، مشکلات سرمایه در گردش و جایگاه توزیع‌کنندگان در زنجیره تأمین را مورد بررسی قرار داد.
اسدالله‌زاده با اشاره به وضعیت فعلی بازار نهاده‌های دامی اظهار کرد: مسئله اصلی بازار نهاده‌های دامی را نمی‌توان صرفاً کمبود کالا دانست. در بخش‌هایی از بازار، تأمین انجام می‌شود، اما فاصله میان ورود کالا و دسترسی به‌موقع واحدهای تولیدی همچنان به عواملی مانند نحوه تخصیص، فرآیند توزیع، تأمین مالی و سرعت تسویه معاملات وابسته است.
به گفته وی، موجودی کالا به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت تأمین نیست و نهاده باید در زمان مناسب، با کیفیت مشخص و با هزینه قابل پیش‌بینی به مصرف‌کننده برسد. از این رو، سیاست‌گذاری باید هم‌زمان بر استمرار واردات، کارآمدی توزیع و حفظ توان مالی فعالان زنجیره متمرکز باشد.
تبعات تغییر سیاست‌های ارزی بر بازار نهاده‌ها
عضو هیئت‌مدیره انجمن تخصصی توزیع‌کنندگان نهاده‌های دام و طیور درباره آثار تغییر سیاست‌های ارزی بر بازار نهاده‌ها گفت: تغییر سیاست ارزی مستقیماً بر هزینه تأمین، قیمت تمام‌شده و تصمیم واردکنندگان اثر می‌گذارد، اما میزان انتقال این اثر به بازار به عواملی مانند نرخ ارز مبنای تأمین، زمان خرید، شرایط قرارداد، هزینه‌های مالی، حمل‌ونقل و قیمت جهانی کالا بستگی دارد.
وی افزود: بنابراین، تغییر قیمت نهاده‌ها را نمی‌توان به یک عامل واحد نسبت داد. برای بخش خصوصی، مهم‌ترین مسئله، پیش‌بینی‌پذیری فرآیند تأمین است. واردکننده باید بتواند هزینه نهایی، زمان بازگشت سرمایه و تعهدات مالی خود را با دقت بیشتری برآورد کند؛ در غیر این صورت، تصمیم‌گیری برای تأمین محموله‌های بعدی با ریسک بیشتری همراه خواهد شد.
بخش خصوصی؛ حلقه مهم زنجیره تأمین
اسدالله‌زاده با اشاره به نقش بخش خصوصی در تأمین نهاده‌های دامی اظهار کرد: بخش خصوصی طی سال‌های گذشته بخش مهمی از فرآیند تأمین نهاده‌های مورد نیاز صنعت دام و طیور را بر عهده داشته است. واردکننده علاوه بر خرید کالا، سرمایه، اعتبار تجاری و ظرفیت اعتباری خود را درگیر می‌کند و با ریسک‌های ناشی از نوسان قیمت، تغییر مقررات، محدودیت‌های تجاری و تأخیر در تسویه مواجه است.
وی ادامه داد: حفظ این ظرفیت، به‌ویژه در حوزه کالاهای اساسی، مستلزم آن است که جریان مالی زنجیره دچار وقفه طولانی نشود. دولت و بخش خصوصی در این حوزه رقیب یکدیگر نیستند؛ دولت سیاست‌گذاری و نظارت می‌کند و بخش خصوصی ظرفیت اجرایی و مالی تأمین را فراهم می‌سازد. هدف مشترک، استمرار تولید و دسترسی منظم واحدهای دام و طیور به نهاده است.
عضو هیئت‌مدیره انجمن تخصصی توزیع‌کنندگان نهاده‌های دام و طیور درباره سامانه بازارگاه نیز گفت: ایجاد سامانه‌ای برای ثبت معاملات و ساماندهی توزیع نهاده‌ها، از نظر افزایش شفافیت و امکان نظارت، اقدام مهمی است. مسئله اصلی از نگاه فعالان بخش خصوصی، نه اصل سامانه، بلکه قابلیت اتکای فرآیند معامله از زمان ثبت سفارش تا تحویل کالا است.
اسدالله‌زاده افزود: وقتی عرضه‌کننده در سامانه تعهدی را می‌پذیرد، باید زمان تحویل، مشخصات کالا و مسئولیت عدم اجرای تعهد روشن باشد. اگر ثبت معامله انجام شود اما تحویل کالا با تأخیر یا ابهام مواجه باشد، سامانه به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل زنجیره را حل کند.
چه اصلاحاتی می‌تواند عملکرد سامانه بازارگاه را بهبود ببخشد؟
به گفته وی، تقویت بازارگاه باید بر سه محور ثبت دقیق تعهدات، ضمانت اجرای مؤثر و رسیدگی سریع به اختلافات استوار باشد. این اصلاحات می‌تواند اعتماد خریداران و عرضه‌کنندگان را افزایش دهد و کارایی سامانه را بالا ببرد.
وی در تشریح اصلاحات مورد نیاز بازارگاه نیز اظهار کرد: نخست، سابقه عملکرد عرضه‌کنندگان باید در ارزیابی معاملات لحاظ شود و عرضه‌کننده‌ای که تعهدات خود را منظم و به‌موقع اجرا می‌کند، از اعتبار بیشتری برخوردار باشد. دوم، برای تأخیر یا عدم تحویل کالا، ضمانت اجرایی مشخص و قابل اعمال تعریف شود. سوم، فرآیند رسیدگی به اختلافات میان خریدار و فروشنده کوتاه، شفاف و قابل پیگیری باشد و چهارم، ارزیابی عرضه‌کننده فقط بر اساس قیمت انجام نشود، بلکه توان واقعی تأمین، کیفیت کالا و سابقه تحویل نیز در تصمیم‌گیری لحاظ شود.
اسدالله‌زاده تأکید کرد: این موارد محدودکننده رقابت نیست، بلکه شرایط رقابت را از قیمت‌گذاری صرف به سمت رقابت بر مبنای قیمت، کیفیت و قابلیت تحویل هدایت می‌کند.
توزیع‌کننده؛ حلقه‌ای فراتر از انتقال کالا
وی درباره جایگاه توزیع‌کنندگان در زنجیره تأمین نیز گفت: توزیع‌کننده صرفاً واسطه انتقال کالا نیست. او با شناخت بازار و ارتباط مستقیم با مصرف‌کنندگان، در شناسایی نیاز واقعی، ارائه مشاوره، پیگیری تأمین و هماهنگ کردن ارتباط میان واردکننده و مصرف‌کننده نقش دارد.
به گفته اسدالله‌زاده، توزیع‌کننده از یک سو اطلاعات دقیق‌تری از نیاز و شرایط مصرف‌کننده در اختیار دارد و از سوی دیگر با واردکننده و عرضه‌کننده در ارتباط است. این موقعیت می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر، کاهش خطا در معاملات و پیگیری سریع‌تر تعهدات کمک کند.
وی ادامه داد: توزیع‌کننده حرفه‌ای همچنین از طریق مدیریت اعتبار و نقدینگی در معاملات می‌تواند به گردش سریع‌تر منابع میان واردکننده و مصرف‌کننده کمک کند. این نقش در بازاری که سرمایه در گردش یکی از محدودیت‌های اصلی آن است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
عضو هیئت‌مدیره انجمن تخصصی توزیع‌کنندگان نهاده‌های دام و طیور افزود: بنابراین، توزیع‌کننده حرفه‌ای یکی از حلقه‌های مؤثر در تسهیل معاملات و استمرار جریان تأمین است؛ البته فعالیت این حلقه باید در چارچوب شفافیت، ثبت معاملات، پاسخگویی و ضوابط قانونی انجام شود.
وضعیت سرمایه در گردش واردکنندگان
اسدالله‌زاده درباره وضعیت مطالبات و سرمایه در گردش واردکنندگان نیز اظهار کرد: تأمین نهاده نیازمند منابع مالی قابل‌توجه است و واردکننده معمولاً پیش از فروش نهایی، هزینه خرید و بخشی از هزینه‌های جانبی را پرداخت می‌کند. اگر بازگشت این منابع با تأخیر مواجه شود، توان مالی او برای تأمین محموله‌های بعدی کاهش می‌یابد.
وی افزود: این مسئله فقط به نقدینگی داخلی محدود نیست. تجارت خارجی بر اعتبار و اعتماد متقابل استوار است و تأخیر در ایفای تعهدات می‌تواند شرایط اعتباری معاملات بعدی را دشوارتر کند.
به گفته وی، تسویه منظم مطالبات و طراحی ابزارهای مناسب برای تأمین سرمایه در گردش، به حفظ ظرفیت واردات و جلوگیری از اختلال در محموله‌های بعدی کمک می‌کند.
آیا فشار بر سرمایه در گردش می‌تواند امنیت تامین نهاده‌ها را تهدید کند؟
عضو هیئت‌مدیره انجمن تخصصی توزیع‌کنندگان نهاده‌های دام و طیور در پاسخ به این پرسش که آیا فشار بر سرمایه در گردش می‌تواند امنیت تأمین نهاده‌ها را تهدید کند، گفت: اگر منابع مالی فعالان زنجیره برای مدت طولانی قفل شود، توان آنها برای ادامه فعالیت و پذیرش تعهدات جدید کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، حتی وجود کالا در کشور نیز الزاماً به معنای دسترسی منظم تولیدکننده نیست.
وی ادامه داد: امنیت تأمین زمانی محقق می‌شود که کالا به‌موقع، با مقدار و کیفیت مشخص و با هزینه قابل پیش‌بینی در اختیار واحد تولیدی قرار گیرد. بنابراین، در کنار پایش موجودی کالا، باید وضعیت نقدینگی و توان عملیاتی حلقه‌های مختلف زنجیره نیز مورد توجه قرار گیرد.
اسدالله‌زاده درباره وضعیت عرضه و قیمت نهاده‌ها نیز گفت: قیمت نهاده‌ها حاصل برآیند چند متغیر است؛ قیمت جهانی، نرخ ارز، هزینه تأمین مالی، حمل‌ونقل، شرایط عرضه و تقاضا، کیفیت کالا و محل تحویل. به همین دلیل، تحلیل قیمت بدون در نظر گرفتن قیمت تمام‌شده و شرایط معامله، تصویر کاملی از بازار ارائه نمی‌دهد.
وی افزود: افزایش عرضه می‌تواند فشار کاهشی بر قیمت ایجاد کند و از این نظر برای تولیدکننده مطلوب است. با این حال، اگر قیمت فروش برای مدت طولانی هزینه‌های تأمین و ریسک فعالیت را پوشش ندهد، توان مالی واردکنندگان و توزیع‌کنندگان کاهش می‌یابد و ظرفیت تأمین در دوره‌های بعدی آسیب می‌بیند.
به گفته وی، سیاست مناسب، ایجاد تعادل میان قیمت قابل‌تحمل برای تولیدکننده و حفظ امکان ادامه فعالیت اقتصادی حلقه‌های تأمین است.
واردات گندم دامی چه زمانی توجیه دارد؟
عضو هیئت‌مدیره انجمن تخصصی توزیع‌کنندگان نهاده‌های دام و طیور درباره واردات گندم دامی به‌عنوان جایگزین یا مکمل ذرت نیز اظهار کرد: بررسی گندم دامی به‌عنوان جایگزین یا مکمل ذرت باید بر اساس قیمت تمام‌شده، شرایط عرضه و ملاحظات فنی جیره انجام شود. قیمت خرید به‌تنهایی معیار کافی نیست و باید هزینه‌های تأمین، حمل، تخلیه، نگهداری و قابلیت مصرف در واحدهای دام و طیور نیز محاسبه شود.
وی ادامه داد: اگر ذرت در مقطع مورد نظر به میزان کافی و با قیمت مناسب در دسترس باشد، واردات گندم دامی تنها زمانی توجیه دارد که از نظر اقتصادی یا فنی مزیت مشخصی ایجاد کند.
اسدالله‌زاده تأکید کرد: استفاده از نهاده جایگزین می‌تواند در شرایط خاص یک ابزار تنظیم بازار باشد، اما تصمیم نهایی باید بر مبنای محاسبه دقیق قیمت تمام‌شده، وضعیت عرضه و نظر کارشناسی بخش فنی صنعت اتخاذ شود.
وی در تشریح مهم‌ترین پیشنهادها برای بهبود بازار نهاده‌های دامی گفت: بهبود بازار نهاده‌های دامی به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ نیاز دارد؛ نخست، ایجاد ثبات و پیش‌بینی‌پذیری در سیاست‌های تأمین و ارزی؛ دوم، تقویت ضمانت اجرای تعهدات در سامانه بازارگاه و معاملات مرتبط؛ سوم، تسریع در تعیین تکلیف مطالبات و حمایت از سرمایه در گردش فعالان زنجیره؛ چهارم، به‌رسمیت شناختن نقش توزیع‌کنندگان حرفه‌ای در مشاوره، پیگیری تأمین و تسهیل گردش نقدینگی و پنجم، استفاده منظم از ظرفیت تشکل‌های تخصصی در ارزیابی مشکلات اجرایی و اصلاح فرآیندها.
چشم‌انداز بازار نهاده‌های دامی
اسدالله‌زاده در پایان درباره چشم‌انداز بازار نهاده‌های دامی اظهار کرد: چشم‌انداز بازار به میزان هماهنگی میان سیاست‌گذاری دولتی و ظرفیت اجرایی بخش خصوصی وابسته است. دولت باید چارچوب مقررات، نظارت و شفافیت را فراهم کند و بخش خصوصی نیز بتواند در محیطی قابل پیش‌بینی، منابع مالی و تجربه تجاری خود را برای تأمین و توزیع به کار گیرد.
وی افزود: در این میان، توزیع‌کنندگان حرفه‌ای می‌توانند با انتقال اطلاعات بازار، مشاوره به مصرف‌کنندگان، پیگیری تعهدات و تسهیل گردش منابع، فاصله میان واردکننده و واحد تولیدی را کاهش دهند.
عضو هیئت‌مدیره انجمن تخصصی توزیع‌کنندگان نهاده‌های دام و طیور خاطرنشان کرد: این انجمن آمادگی دارد تجربه و اطلاعات فعالان این حوزه را برای اصلاح فرآیندهای تأمین، توزیع و تسویه در اختیار سیاست‌گذاران قرار دهد. هدف نهایی باید تأمین مستمر نهاده، کاهش هزینه‌های قابل اجتناب، حفظ توان تولیدکنندگان و تقویت امنیت غذایی کشور باشد.
