مدیرعامل افرا پروتئین: چالش‌ها و ریسک‌های تولید پروتئینی در ایران

صنعت تولید پروتئین در ایران، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند دام، طیور و آبزی‌پروری، یکی از ارکان امنیت غذایی کشور به‌شمار می‌رود. با این حال، این صنعت در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری و اقتصادی مواجه شده است. کمبود یا نوسان در تأمین نهاده‌های دامی، وابستگی بالا به واردات، ناپایداری نرخ ارز، افزایش هزینه‌های تولید، نبود سیاست‌های حمایتی پایدار، و مشکلات در زنجیره تأمین و توزیع، از مهم‌ترین موانع پیش‌روی واحدهای تولید پروتئین در کشور است. تداوم این وضعیت، نه‌تنها سودآوری تولیدکنندگان را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند تأثیرات جدی بر قیمت، کیفیت و پایداری عرضه مواد غذایی پروتئینی در کشور داشته باشد.

نگاشته در این شماره میزبان دکتر شاعری، مدیرعامل مجموعه افرا پروتئین شده است و در گفت‌وگو با ایشان وضعیت تولیدات پروتئینی در کشور و چالش‌های این صنعت را تشریح کرده است.

دکتر شاعری در  ابتدا به مقوله مهم‌ترین چالش‌ها و مشکلات مجموعه‌های تولید پروتئین اشاره کرد و گفت: صنعت تولید پروتئین در ایران امروزه با چالش‌های چندبعدی جدی مواجه است که هم بر تولید و هم بر قیمت‌گذاری تأثیر مستقیم می‌گذارند.

بر این اساس، وابستگی شدید به واردات مواد اولیه همچون ذرت و سویا به‌عنوان دو ستون اصلی تولید خوراک دام و طیور از مهم‌ترین چالش‌ها به شمار می‌رود، زیرا بیشتر از 70 درصد نیاز کشور از طریق واردات تأمین می‌شود و این موضوع زنجیره تولید را بسیار آسیب‌پذیر می‌کند.

از سوی دیگر هر افزایشی در نرخ ارز، هزینه‌های تولید را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد و برنامه‌ریزی بلندمدت را تقریباً غیرممکن می‌سازد.

وی ضعف در زنجیره لجستیک و توزیع را یکی دیگر از مشکلات این صنعت دانست و افزود: مشکلات حمل‌ونقل، انبارداری ناکارآمد و نبود یکپارچگی در شبکه توزیع، موجب اتلاف زمان و منابع می‌شود. همچنین سیاست‌های کوتاه‌مدت، تغییر ناگهانی در تسهیلات بانکی و عدم پشتیبانی مستمر از تولید داخلی به تضعیف اعتماد سرمایه‌گذاران در این صنعت منجر شده است.

مدیرعامل افراپروتئین با اشاره به رقابت ناعادلانه با واردات غیررسمی تصریح کرد: ورود قاچاق محصولات پروتئینی به بازار، بدون پرداخت مالیات و هزینه‌های تولید داخلی، رقابت را ناعادلانه می‌کند و تولیدکنندگان داخلی را تحت‌فشار قرار می‌دهد.

مهمترین ریسک‌های مدیران در حوزه محصولات پروتئینی

 شاعری در بخش دیگر گفت‌وگو مهم‌ترین ریسک‌های مدیران در حوزه محصولات پروتئینی را تشریح نمود و اظهار کرد: زنجیره تأمین در صنعت پروتئین یکی از حساس‌ترین و پیچیده‌ترین زنجیره‌هاست. هر شکستی در یک لحظه و در یک نقطه (مانند تأخیر در تأمین خوراک یا بحران سوخت و انرژی) می‌تواند کل سیستم را متوقف سازد؛ لذا مواردی همچون تأمین ناپایدار مواد اولیه، نوسانات قیمت انرژی و حمل‌ونقل، بیماری‌های دامی و اپیدمی‌ها، اختلال در لجستیک توزیع، وابستگی به واردات و قیمت‌های دستوری از مهم‌ترین ریسک‌های این بخش است.

اما چگونه می‌توان این ریسک‌ها را مدیریت کرد؟ مجموعه افراپروتئین با داشتن واحدهای تولید خوراک، پرورش، فرآوری و توزیع، بیشترین کنترل را بر روی زنجیره دارد و با تنوع‌بخشی به منابع تأمین از راهکارهایی مانند جایگزین‌های بومی در فرمولاسیون خوراک استفاده می‌کند.

علاوه بر این، ذخیره استراتژیک مواد اولیه از طریق برنامه‌ریزی بلندمدت، در دوره‌های قیمت مناسب، استفاده از سامانه‌های پیش‌بینی هوشمند و حمایت از مدل‌های قراردادی (Contract Farming): از طریق تعامل مستقیم با مرغداران و پرورش‌دهندگان برای تضمین کیفیت و زمان تحویل ازجمله راهکارهای مهم برای مدیریت ریسک در این حوزه است.

در شرایطی که بازار مواد اولیه به‌شدت وابسته به ارز است و نوسانات قیمت دلار عملاً امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را از تولیدکننده گرفته، مدیریت این نوسانات از سوی واحدهای تولیدی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مدیرعامل افرا پروتئین معتقد است مدیریت این نوسانات، یکی از سنگین‌ترین فشارهای عملیاتی بر دوش تولیدکنندگان داخلی است و مجموعه افرا پروتئین با ترکیبی از برنامه‌ریزی هوشمند، یکپارچگی زنجیره و نوآوری مدیریتی، توانسته‌ بخشی از این فشار را کاهش دهد.

قابلیت افرا پروتئین در تامین بیش از 85 درصد مواد اولیه تهیه خوراک دام و طیور

 در همین خصوص مهم‌ترین سیاست‌های کلیدی مجموعه افراپروتئین برای رفع این موضوع شامل تأمین بیش از 85 درصد مواد اولیه تهیه خوراک دام و طیور، انعقاد قراردادهای بلندمدت با تأمین‌کنندگان، بهینه‌سازی فرمولاسیون خوراک، مدیریت موجودی هوشمند، عدم انتقال کامل هزینه به مصرف‌کننده است.

البته یادآوری این نکته حائز اهمیت است که هدف ما ثبات قیمت با کیفیت بالا است نه کسب سود کوتاه‌مدت.

نگاهی به دردسرهای سامانه بازرگاه برای تولیدکنندگان حرفه‌ای

فارغ از بحث ریسک‌ها و راهکارهای مدیریتی برای این بخش، یکی دیگر از معضلاتی که مجموعه تولید پروتئین با آن درگیر هستند، مقوله ناکارآمدی سامانه‌های توزیع مانند سامانه بازارگاه است. به گفته مهندس شاعری متأسفانه، سامانه‌های توزیع نهاده ازجمله بازارگاه در عمل نتوانسته‌اند به‌طور کارآمد و عادلانه، مواد اولیه را به دست تولیدکنندگان واجد شرایط برسانند. مشکلاتی مانند تأخیر در تحویل، کیفیت پایین مواد و رانت‌زدایی ناقص، واقعیتی است که تمام تولیدکنندگان حرفه‌ای با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

بر همین اساس، راهکار افرا پروتئین، کاهش وابستگی به این سامانه‌ها و حرکت به سمت استقلال تأمین است.

وی در ادامه درباره جایگاه افرا پروتئین در بازار و مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی این هلدینگ تصریح کرد: افرا پروتئین امروز یکی از پیشروترین و یکپارچه‌ترین بازیگران صنعت پروتئین ایران در گروه خودش شناخته می‌شود. ما با راه‌اندازی واحدهای تولیدی در شمال، غرب و مرکز کشور و ظرفیت‌های بالا در تولید مرغ گوشتی، تخم‌گذار و خوراک دام، در حال ساخت یک شبکه تولیدی ملی هستیم. درنتیجه مهم‌ترین مزیت رقابتی ما «یکپارچگی عمودی + فناوری + کیفیت پایدار» است.

شاعری در ادامه خاطرنشان کرد: ما تنها یک تولیدکننده نیستیم، بلکه یک سرمایه‌گذار استراتژیک در زنجیره ارزش پروتئین هستیم. با داشتن برندهایی مانند اروم چکاوک، سرو دام و نیکسا، به مصرف‌کننده اطمینان می‌دهیم که محصولاتشان از «دانه تا ظرف» تحت کنترل کیفیت است. همچنین استفاده از فناوری‌های نوین در پرورش، فرآوری و توزیع، بهره‌وری ما را افزایش داده و هزینه‌ها را کاهش داده است. ارزش پیشنهادی ما «پروتئینی باکیفیت، پایدار و مقاوم در برابر تحریم و نوسانات» است.

 پروژه افرا پروتئین برای بهینه‌سازی نژادها

وی در پاسخ به این  پرسش که آیا «افرا پروتئین» برنامه یا پروژه‌ای برای بهینه‌سازی نژادها یا افزایش بازدهی جیره‌نویسی دارد، گفت: ما در هلدینگ افرا پروتئین، تحقیق و توسعه (R&D) را از ارکان اصلی رشد و پایداری در نظر گرفته‌ایم که پروژه‌های کلیدی در این حوزه شامل بهینه‌سازی جیره‌نویسی با استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی جیره‌نویسی مانند AMINODat و SCA است که فرمولاسیون خوراک را به‌صورت دقیق و متناسب با سن، سلامت و نوع پرورش تنظیم می‌کند.

همچنین استفاده از پروبیوتیک‌ها، پری‌بیوتیک‌ها و آنزیم‌های گوارشی برای کاهش ضریب تبدیل خوراک، همکاری با مراکز تحقیقاتی داخلی (مانند مؤسسه تحقیقات ژنتیک و بهره‌وری دام کشور) برای اصلاح نژاد بومی مرغ و طیور، آزمایش‌های میدانی بر روی نژادهای مقاوم به گرما و بیماری در شرایط اقلیمی ایران و توسعه برنامه‌های انتخاب ژنتیکی (Genomic Selection) برای بهبود صفاتی مانند رشد سریع، تخم‌گذاری بالا و مقاومت به بیماری بخشی از اقدامات صورت‌گرفته در این مجموعه است.

درنهایت هدف ما این است که در آینده نزدیک، نژادهای بومی با کیفیت بین‌المللی را معرفی کنیم که نیاز به واردات نژادهای خارجی را به حداقل برساند.

چشم‌انداز افرا پروتئین تا افق 1408

شاعری در پایان درباره طرح‌های توسعه شرکت افرا پروتئین اظهار کرد: ما معتقدیم آینده صنعت پروتئین در ایران متعلق به شرکت‌هایی است که ضمن افتخار به تولید داخلی، اعتماد به فناوری به امنیت غذایی ملی نیز تعهد داشته باشند. ازاین‌رو ما در هلدینگ افرا پروتئین، تمام تلاش خود را برای تحقق این چشم‌انداز به کار گرفته‌ای؛ به‌گونه‌ای که چشم‌انداز ما برای افرا پروتئین، فراتر از یک شرکت تولیدی است. ما می‌خواهیم یک پلتفرم ملی برای امنیت غذایی و استقلال تولید پروتئین باشیم. بر همین اساس اهداف کلان ما تا افق ۱۴۰۸ به شرح ذیل برنامه‌ریزی شده است:

• افزایش ظرفیت تولید به ۱۰۰ هزار تن مرغ گوشتی در سال
• رسیدن به خودکفایی کامل در تولید خوراک دام و طیور
• ورود به بازارهای صادراتی در عراق، افغانستان، قفقاز و خاورمیانه
• راه‌اندازی مرکز R&D اختصاصی در حوزه پروتئین (دام، طیور، آبزیان)
• توسعه محصولات پروتئینی فرآوری شده با ارزش‌افزوده بالا (مانند محصولات آماده پخت، پروتئین گیاهی)
• دیجیتال‌سازی کامل زنجیره تولید و توزیع با استفاده از IoT و هوش مصنوعی