چالشهای واردات و قیمتگذاری شکر خام در کارخانههای قند و شکر ایران
مریم قواممعنوی، دبیر انجمن صنفی کارفرمایی تصفیهکنندگان شکرخام
تأمین شکر، بهعنوان یکی از کالاهای اساسی و راهبردی، همواره از دغدغههای مهم اقتصاد ایران بوده است. این ماده غذایی حیاتی، نقش پررنگی در سبد مصرف خانوار و صنایع مختلف ازجمله صنایع غذایی، نوشیدنی و دارویی ایفا میکند. با وجود تلاشهای صورتگرفته برای خودکفایی در تولید داخلی، اقلیم و شرایط کشاورزی ایران بهگونهای است که تولید شکر از چغندرقند و نیشکر بهتنهایی پاسخگوی نیاز رو به رشد کشور نیست
ازاینرو، واردات شکر بهعنوان یک راهکار تکمیلی و در برخی موارد ضروری، همواره در کنار تولید داخلی مطرح بوده است تا تعادل در بازار این محصول حفظ شود و نیاز مصرفکنندگان تأمین شود؛ بنابراین بررسی روند واردات شکر، چالشها و فرصتهای پیش روی و تأثیر آن بر اقتصاد کشور از اهمیت ویژهای برخوردار است.
مریم قواممعنوی، دبیر انجمن صنفی کارفرمایی تصفیهکنندگان شکرخام درباره مهمترین ریسکهای شرکتهای تصفیهکننده شکرخام در حوزه تأمین شکر گفت: قیمتهای دستوری که از سوی دولت برای شکر مصوب میشود، در مقابل قیمتهای بازارهاي جهاني و تغییرات ناگهانی نرخ ارز در برابر قیمتهای مصوب دستوری و همچنین سیاستهای تعرفهای متغیر در مقابل قیمتهای دستوری برای شکر سفید، از دیگر ریسکهای این صنعت در سالهای اخیر است. همواره یکی از رخدادهای تأثیرگذار بر این حوزه، جلوگیری مقطعی از واردات شکرخام و ایجاد مشکلات عدیده برای کارخانههای تصفیه شکر خام است، زیرا دریک مقطع زمانی حجم عظیمی از شکرخام وارد کشور میشود و در آن بازه زمانی، تصفیهکنندگان شکر خام قادر به جذب تمام شکر خام وارداتی نیستند، تجار نیز با انعقاد قرارداد با کارخانجات چغندری و نیشکری جهت تصفیه شکر خام اقدام مینمایند. همین تصمیم موجب میشود که در تمام فصول سال، کارخانههای تصفیهای مواد اولیه نداشته باشند.
همچنین به دلیل دستوری بودن نرخ شکر سفید، تجار معمولاً تمایلی به ارسال شکر خام به کارخانههای تصفیه دور از بنادر (بهخصوص بندر امام خمینی) ندارند، زیرا هزینه حملونقل برای آنها بهصرفه نیست و محاسبه جداگانه کرایه نیز مشکل است؛ درصورتیکه هزینه حملونقل درنهایت به مصرفکننده تحمیل میگردد.
قواممعنوی ادامه داد: علاوه بر این، کارخانههای تصفیهای نزدیک به بنادر ممکن است همیشه ظرفیت خالی برای تصفیه نداشته باشند و تجار مجبور شوند مدت زیادی منتظر بمانند.
در مقابل، بسیاری از کارخانههای تصفیه شکر خام در نقاط دیگر کشور با ظرفیت بسیار پایین کار میکنند یا حتی تعطیل هستند. این نشان میدهد از ظرفیت تصفیه داخلی بهطور کامل استفاده نمیشود. ازاینرو، با توجه به آنکه قند و شکر، بهنوعی از محصولات پرکاربرد در زندگی مردم است، دولت با وضع سیاستهای مختلف در تعریف تعرفهها یا قیمتگذاریهای دولتی بهطور مستمر نقشی پررنگ در رویدادهای این صنعت ایفا میکند.
وی در پاسخ به این پرسش که برای تداوم امنیت غذایی در حوزه شکر، واردات شکر خام بهتر است یا شکر سفید، گفت: واردات شکرخام مناسبتر است و برای اقتصاد کلان کشور مقرونبهصرفه تراست، زیرا کارخانههای این حوزه بهطور تخصصی و دائمی برای تصفیه شکر خام تأسیس شدهاند و فعالیتهای آنها مستمربوده و نیروی کار ثابت دارند.
وی تصمیمگیری نهایی را از وظایف مدیرعامل برشمرد و اظهار کرد: درنهایت، این ما هستیم که تصمیم میگیریم با توجه به ظرفیت و ماهیت دائمی فعالیت کارخانههای تصفیه شکر خام، آنها باید در اولویت تصفیه قرار بگیرند؛ چراکه این موضوع علاوه بر بهبود تداوم امنیت غذایی، کمک میکند از ظرفیت تولید داخلی به شکل بهتری استفاده شود. با توجه به اینکه کارخانههای تصفیهای دارای شرکت تعاونی تأمین نیاز قند و شکر ایران هستند، تجمیع سهمیه واردات برای کارخانههای تصفیهای در شرکت تعاونی و توزیع شکر خام در تمام فصول سال، راهحلی منطقی و عادلانه برای کار کردن مستمر کارخانهها و تضمین کمبود کشور است.
قواممعنوی ادامه داد: بهعبارتدیگر، واردکردن شکر خام و تصفیه آن در داخل کشور از سوی کارخانجات تخصصی، رویکرد منطقیتری است تا اینکه مستقیماً شکر سفید وارد شود. این کار از صنایع داخلی حمایت میکند.
قيمـت شـكر داخلـي تـوان رقابـت بـا بازارهاي جهاني را ندارد
دبیر انجمن صنفی کارفرمایی تصفیهکنندگان شکرخام درباره توان تولیدکنندگان داخلی شکر خاطرنشان کرد: در حال حاضر شکر از ارز ترجیحی استفاده نمیکند و ارز اختصاصیافته به واردات شکر خام از بازار متشکل است که شکر تصفیه شده حاصل از شکر خام کمی گرانتر از شکر سفید داخلی خواهد بود، ازاین منظر تهدیدی برای تولید داخل نخواهد بود.
لزوم اختصاص بخشی از واردات شکر به کارخانههای تصفیهای
قوام معنوی در ادامه درباره وضعیت توليد شكر گفت: تولید شکر در داخل كشور طي سالهای اخير افزايش داشته است، اما طبق آمار ده ساله اخیر، میانگین مصرف سالانه کشور ۲.۵۰۰.۰۰۰ تن است، باز با تمام تلاشهای صورت گرفته، كشور ازلحاظ توليد شكر براي تأمین نیازهای داخلـي بـا كمبـود مواجه بوده و ناچار به واردات اين محـصول است. از سوی دیگر، کمبود واردات تهدید بزرگی برای کارخانههای تصفیهای است و مطالبه ما از دولت این است با توجه به اینکه کار اولیه کارخانجات تصفیهای، تصفیه کردن شکر خام است، بیشتر واردات باید در اختیار کارخانههای تصفیهای که کار اول و همیشگی آنها تصفیه است، تخصیص یابد.
قاچاق سالانه دهها هزار تن شکر از ایران
مدیرعامل و عضو هیئتمدیره تأمین نیاز کارخانههای قند و شکر ایران درباره وضعیت میزان قاچاق شکر به کشورهای همسایه تصریح کرد: قاچاق شکر خام درحال حاضر اتفاق نمیافتد، به دلیل اینکه ارز شکر خام وارد بازار متشکل شده است و زمانی قاچاق کالا صورت میگیرد که تفاوت قیمتی بالایی حدود ۴۰ درصد داشته باشیم. قاچاق شکر از ایران به دلیل اختلاف فاحش قیمت ناشی از یارانه دولتی درایران رخ میداد.
تخصیص یارانه به صنایع پرمصرف شکر؛ فرصت است یا تهدید؟
عضو هیئتمدیره تأمین نیاز کارخانههای قند و شکر کشور در ادامه درباره اینکه تخصیص یارانه به صنایع پرمصرف شکر، فرصت است یا تهدید، گفت: همانطور که گفتیم، باتوجه به اینکه شکر از ارزترجیحی استفاده نمیکند و ارزاختصاص یافته به واردات شکرخام از بازار متشکل است؛ بنابراین یارانه ای به مصرفکنندگان شکر اعم از صنایع و افراد پرداخت نمیشود.
