نيجريه کشاورزي را به نفت ترجيح داد

نیجریه، پرجمعيت ترين کشور آفريقا و هفتمين کشور پرجمعيت جهان محسوب مي‏شود

جمهوري فدرال نيجريه کشوري در غرب آفريقاست که از غرب با بنين، از شرق با چاد و کامرون، از شمال با نيجر و از جنوب با خليج گينه که جزئي از اقيانوس اطلس محسوب مي‏شود، هم مرز است. نيجريه 36 استان دارد و پايتخت آن آبوجا است. اين کشور جمعيتي بالغ بر 184 ميليون نفر دارد که پرجمعيت ترين کشور آفريقا و هفتمين کشور پرجمعيت جهان محسوب مي‏شود. زبان رسمي نيجريه انگليسي است، اما به دليل گوناگوني اقوام، حدود 500 زبان در اين کشور صحبت مي‏شود.

در دهه 60 ميلادي، قبل از وابستگي به صادرات نفت، نيجريه يکي از بهترين و قوي‏ترين کشاورزي‏ها را در جهان داشت. بين سال‏ هاي 1962 تا 1968، صادرات محصولات کشاورزي اصلي‏ترين منبع درآمد خارجي براي دولت نيجريه بود. در آن زمان نيجريه 18 درصد از کاکائوي جهان را تأمين مي‏کرد اما امروزه، اين رقم به 8 درصد رسيده است.

نيجريه توليد کننده 65 درصد گوجه غرب آفريقا بود اما در حال حاضر بزرگ‏ترين وارد کننده رب گوجه در آفريقاست. اين کاهش رونق در کشاورزي به دليل صادرات نفت است. براي نيجريه، صادرات نفت به قيمت نابودي کشاورزي رقم خورد. به گفته کارشناسان، فقر کنوني نيجريه نيز به دليل همين بي رونقي کشاورزي و در نتيجه کمبود شغل در اين کشور به وجود آمده است.

مشکلات بخش کشاورزي

کشاورزي در نيجريه با مشکلاتي عمده روبروست، که از جمله آن‏ها مي‏توان به سيستم آبياري بسيار ضعيف (تنها يک درصد از زمين‏ هاي کشاورزي مجهز به سيستم آبياري هستند)، کمبود تحقيقات در بخش کشاورزي، نبود تکنولوژي جديد براي حرکت به سمت کشاورزي نوين، عدم دسترسي کافي به کود و برق و کمبود شديد سيلوي مناسب اشاره کرد.

وضعيت اقتصادي در نيجريه با بحراني جدي روبروست، در حالي که در آمار هاي جهاني، رقم رشد اين کشور چشم گير است، اما بيش از 100 ميليون نفر در اين کشور با روزي کمتر از 25/1 دلار زندگي مي‏کنند. با اين وجود، نمي‏توان افول کشاورزي در اين کشور را فقط به دليل صادرات نفت دانست.

قوانين محدود کننده دولت در اواخر دهه 70 ميلادي يکي ديگر از اين دلايل بود. افزايش تعرفه و ماليات واردات، نه تنها فرصت خوبي براي فساد در دولت به وجود آورد، بلکه کشاورزي را با بحراني جدي روبرو کرد. امروزه نيجريه، از کشوري خودکفا به يکي از بزرگ‏ترين واردکنندگان برنج و شکر تبديل شده است که سالانه بالغ بر 11 ميليارد دلار صرف واردات تنها اين دو کالا مي‏کند.

بخش کشاورزي همچنان بزرگ ترين بخش اقتصادي نيجريه محسوب مي‏شود

با وجود اين‎‏که بخش کشاورزي همچنان بزرگ ترين بخش اقتصادي نيجريه محسوب مي‏شود و حدود دو سوم از جمعيت در بخش کشاورزي مشغول به کار هستند، مشکلات زياد باعث عدم رشد اين بخش شده است. در 20 سال گذشته، سرانه ارزش افزوده در بخش کشاورزي کمتر از يک درصد در هر سال رشد داشته است.

برآورد مي‏شود که نيجريه ضرري 10 ميليارد دلاري به دليل کاهش صادرات بادام زميني، روغن پالم، کاکائو و پنبه داشته است. کاهش صادرات اين اقلام به دليل کاهش در توليد آن‏ها بوده است. توليدات کشاورزي، نتوانسته‏اند که با افزايش جمعيت رشد کنند و به همين دليل واردات محصولات غذايي افزايش يافته است.

علاوه بر اين مشکلات، که همه ريشه در مديريت ضعيف دولت دارد، وضعيت آب و هواي نيجريه نيز در چند سال گذشته به بدتر شدن وضعيت کشاورزي دامن زده است. بر اساس پيش‏بيني بانک جهاني، نيجريه در آينده‏اي نزديک، با کاهشي 30 درصدي در محصولات کشاورزي روبرو خواهد شد.

حمايت دولت از کشاورزي به اميد جاني دوباره

با کاهش قيمت نفت از 116 دلار براي هر بشکه در ژوئن 2014 به 29 دلار براي هر بشکه در ژانويه 2016، نيجريه متوجه شد که دوران کسب درآمد از نفت به سر رسيده است و بايد به فکر راهي ديگر بود. دولت اخيرا متوجه شده است که اگر کشاورزي رونق يابد، سودي بسيار بيشتر از نفت براي اين کشور خواهد داشت. در حال حاضر، دولت نيجريه سرمايه گذاران در بخش کشاورزي را کاملا حمايت مي‏کند.

در اقدامي که در دولت جديد آقاي بوهاري در حال شکل گيري است، دولت 200 ميليون دلار را به منظور ارائه وام به کشاورزان اختصاص داده است، سود اين وام 9 درصد خواهد بود و انتظار مي‏رود که کشاورزان بتوانند با استفاده از اين وام، رونق بيشتري به زمين‏ هاي خود ببخشند. اين وام تنها براي تهيه بذر، کود و تجهيزات مورد استفاده خواهد بود.

بذر، کود و در مجموع کشاورزي، تجارتي پرسود اما زمان‏بر است

بخش خصوصي نيز به اين نتيجه رسيده است که بذر، کود و در مجموع کشاورزي، تجارتي پرسود اما زمان‏بر است. اولين کسي که به اين نتيجه رسيده است، سرمايه دار بزرگ آفريقا، Aliko Dangote است. او در تلاش است تا واردات برنج نيجريه را کاهش دهد. نيجريه يکي از بزرگ‏ترين مصرف کنندگان و در عين حال يکي از بزر‏گ‏ترين واردکنندگان برنج در جهان است.

اين کشور بيشترين ميزان توليد برنج در آفريقا را داراست، اما توليد پاسخگوي مصرف داخلي نيست. هر خانواده در نيجريه، روزانه حداقل يک وعده از برنج استفاده مي‏کند. برنج بيشترين سود را براي کشاورزان دارد، آن‏ها معمولا 20 درصد از محصول را براي مصرف خود نگه مي‏دارند و 80 درصد باقيمانده را به فروش مي‏رسانند. براي مثال اگر کشاورزي بتواند 100 هزار کيسه 50 کيلويي برنج توليد کند، حدود 5/5 ميليون دلار سود خواهد داشت، اين در حالي است که براي اين ميزان سود تنها 3/1 ميليون دلار سرمايه گذاري کرده است.

محصولات اصلي کشاورزي نيجريه

نيجريه بزرگ‏ترين توليد کننده کاساوا (مانيوک) در جهان است. اين کشور سالانه 50 ميليون تن کاساوا از 7/3 ميليون هکتار زمين برداشت مي‏کند. اين ميزان 20 درصد از کاساواي توليدي در جهان را شامل مي‏شود. بسياري از غذا هاي نيجريه حاوي کاساوا است و به تازگي دولت تصميم گرفته است که مقداري از آرد گندم مورد استفاده براي نان را با آرد کاساوا جايگزين کند. اين اقدام به منظور کاهش وابستگي به گندم و همچنين کاهش هزينه است.

پيشنهاد دولت جايگزيني 10 درصدي بوده است اما نانوايان تنها 5 درصد از آرد گندم را جايگزين مي‏کنند زيرا مردم علاقه‏اي به خريد نان حاوي آرد کاساوا ندارند. آرد کاساوا بدون پروتئين است و کار را براي نانوايان بسيار مشکل مي‏کند.

ذرت يکي ديگر از محصولات کشاورزي نيجريه است

نيجريه بيش از 7 ميليون تن ذرت در سال توليد مي‏کند. به دليل قيمت بالاي خريد ذرت در بازار خارجي، کشاورزان ترجيح مي‏دهند که ذرت توليدي خود را بجاي فروش در بازار داخلي، به خريداران خارجي بفروشند.

توليد گندم در نيجريه محدود است و تنها 60 هزار تن در سال 2017 برآورد شده است. 60 هزار هکتار زمين کشاورزي زير کشت گندم است که به طور متوسط از هر هکتار تنها 1 تا 2 تن گندم برداشت مي‏شود، اما با پيشرفت کشاورزي انتظار مي‏رود که در سال آينده از هر هکتار بين 4 تا 6 تن گندم برداشت شود يکي از دلايل اين افزايش، بهبود کيفيت خاک خواهد بود.

دولت اعلام کرده است که تا پايان سال 2017، واردات گندم را 50 درصد کاهش خواهد داد که به نظر کارشناسان چنين چيزي امکان پذير نيست. يکي از دلايل اين موضوع، وجود بوکوحرام در مناطقي است که زمين‏ هاي کشاورزي گندم در آن قرار دارند. پيش بيني‏ها حاکي از اين است که در سال 2016-2017، نيجريه حدود 1/4 ميليون تن گندم وارد خواهد کرد که نسبت به گذشته کاهش داشته است.

ميزان مصرف گندم در نيجريه 4 ميليون تن خواهد بود. به دليل بالا رفتن هزينه آرد سازي، قدرت خريد مردم کاهش يافته است، قيمت نان در سال گذشته 35 درصد افزايش داشته است و انتظار مي‏رود مصرف محصولاتي مانند پاستا و نودل به دليل اين که کالاي لوکس محسوب مي‏شوند، کاهش يابد.

نيجريه زمين‏ هاي حاصلخيز وسيعي دارد که که از آن‏ها استفاده نمي‏شود

مجموع زمين‏ هاي نيجريه 770/910 کيلومتر مربع است، از اين ميزان زمين، 70 درصد آن براي کشاورزي مناسب است. اما تنها 40 درصد از زمين‏ هاي حاصلخيز اين کشور، مورد استفاده قرار مي‏گيرد.

آب و هوا در نيجريه به دليل نزديکي به خط استوا شرجي است. به دليل وسعت کشور، ميزان بارش بسيار متفاوت است. براي مثال در نزديکي ساحل، بارش بين 2000 تا 3000 ميلي‏متر است. اما برخي مناطق شمالي کشور، بارشي برابر با 500 ميلي متر دارد.

93 درصد از وادرات نيجريه را شکر، گندم و برنج تشکيل مي‏دهند. واردات برنج نيز در سال جاري در اين کشور با کاهش روبرو خواهد بود و به 1/2 ميليون تن خواهد رسيد. اما کاهش در توليد ذرت، واردات آن را در سال 2017-2016 افزايش خواهد داد و به 400 هزار تن خواهد رسيد.

به دليل آب و هواي مناسب نسبت به ديگر مناطق آفريقا و همچنين زمين‏ هاي حاصلخيزي که در آن‏ها کشت و کاري انجام نمي‏شود، نيجريه فرصتي بسيار مناسب براي سرمايه‏گذاري در بخش کشاورزي است.