تجارت غلات با روسیه: جذابیت بازار ایران برای صادرکنندگان روسی

با توجه به افزایش نیاز ایران به واردات غلات و مازاد تولید روسیه، تجارت غلات به یکی از محورهای راهبردی روابط اقتصادی دو کشور تبدیل شده است. اجرای توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا از می ۲۰۲۵، با کاهش تعرفه‌ها و تسهیل فرآیندهای گمرکی، مسیر واردات ذرت، جو و روغن آفتابگردان از روسیه را هموار کرده است. بااین‌حال، چالش‌هایی چون نوسانات ارزی، محدودیت‌های صادراتی روسیه و فشار تحریم‌ها همچنان بر پایداری این تجارت تأثیرگذارند.

نگاشته در این شماره میزبان فرزاد قاسمی، نماینده شرکت Zemlitsa روسیه از شرکت‌های فعال در حوزه تجارت غلات است تا در گفت‌وگو با وی، پرونده تجارت غلات ایران را تحلیل و بررسی نماید.
به گفته فرزاد قاسمی، اجرای توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا از ۱۵ می ۲۰۲۵ موجب کاهش تعرفه‌های گمرکی و تسهیل فرآیندهای وارداتی شده و به‌طور مستقیم هزینه واردات غلات از روسیه را کاهش داده است. این موضوع نه‌تنها واردات را برای طرف ایرانی مقرون‌به‌صرفه‌تر کرده، بلکه انگیزه صادرکنندگان روسی را برای افزایش حجم صادرات به ایران به دلیل دسترسی آسان‌تر و سودآوری بیشتر، به‌شدت بالا برده است. همان‌طور که مطلع هستید در سال 2023، گردش مالی میان اتحادیه اقتصادی اوراسیا و جمهوری اسلامی به 5.2 میلیارد دلار رسید و طبق پیش‌بینی‌های کمیسیون اقتصادی اوراسیا، این رقم تا سال 2030 به 20 میلیارد دلار افزایش خواهد یافت.

 برنامه روسیه برای افزایش صادرات ذرت و جو به ایران

فرزاد قاسمی در پاسخ به این پرسش که آیا در حال حاضر پتانسیلی برای افزایش صادرات ذرت، جو و روغن آفتابگردان روسیه به ایران از طریق مسیر دریای خزر وجود دارد، گفت: با توجه به افزایش تولید غلات و روغن آفتابگردان در روسیه و کاهش برداشت محصولات کشاورزی در ایران، مسیر دریای خزر به‌عنوان یک گزینه سریع، کم‌هزینه و بدون واسطه برای صادرات این کالاها فعال‌تر شده است و روسیه نیز قصد دارد صادرات ذرت، جو و روغن نباتی به ایران را در ماه‌های آینده افزایش دهد.

علت کاهش واردات جو از روسیه

نماینده شرکت Zemlitsa روسیه درباره علت کاهش واردات جو از روسیه و نقش قزاقستان در جایگزینی اظهار کرد: سال 1404، کاهش واردات جو از روسیه به دلیل توقف صادرات، افزایش عوارض و سیاست‌های محدودکننده رخ داد. قزاقستان با تولید بالا، قیمت مناسب و تمرکز صادرات به ایران، جایگزین اصلی روسیه شد، اما در حال حاضر دوباره واردات جو از روسیه قوت گرفته است

چرایی محرومیت ایران از فرصت‌های کلیدی بازار غلات روسیه

 قاسمی در ادامه با اشاره به مهم‌ترین مشکلات تأمین نهاده از روسیه گفت: متأسفانه ممنوعیت صادرات ذرت و جو از روسیه از بهمن 1403، موجب افزایش شدید قیمت‌ها شد و عدم تخصیص ارز دولتی برای واردات نهاده‌ها از شهریور به بعد نیز تأمین‌کنندگان را با بحران نقدینگی مواجه کرده است. از سوی دیگر، نوسانات نرخ ارز و هزینه‌های حمل‌ونقل به‌ویژه در بنادر شمالی، برنامه‌ریزی واردات را مختل کرده و رقابت شدید بین کشورها (مانند چین) برای خرید سریع از روسیه، ایران را از فرصت‌های کلیدی محروم کرده است. البته نقش ریسک‌های سیاسی و تحریمی در روابط بین‌المللی را که به بی‌ثباتی در قراردادها و مسیرهای تأمین‌ منجر شده است، نمی‌توان انکار کرد.

موضع روسیه در قبال ایران در زمان جنگ 12 روزه

نماینده شرکت Zemlitsa روسیه ضمن تشریح چالش‌های تأمین نهاده از روسیه در جریان جنگ ایران و اسرائیل خاطرنشان کرد: احتیاط روسیه در حمایت عملی یکی از چالش‌ها بود، چراکه با وجود محکوم‌کردن تجاوز اسرائیل، روسیه از حمایت نظامی و اقتصادی گسترده خودداری کرد.

از سوی دیگر، در آن زمان، روسیه به دلیل فشارهای غرب و درگیری در اوکراین، ظرفیت محدودی برای ارسال کالا و تجهیزات داشت و تشدید تحریم‌ها علیه ایران و روسیه موجب اختلال در تبادلات بانکی، حمل‌ونقل دریایی و بیمه محموله‌ها شده بود.

همچنین شاهد بودیم که با افزایش تنش‌ها در منطقه، امنیت مسیرهای دریایی و زمینی نیز کاهش یافت و احتمال توقیف یا آسیب به محموله‌ها افزایش پیدا کرد که تا به امروز هم همچنان این تهدید گریبانگیر است.

وی در بخش دیگر گفت‌وگو درباره تبعات ژئوپلیتیکی کریدورهایی مانند زنگزور برای ایران گفت: این مسیرها ممکن است جایگزین مسیرهای سنتی ایران شوند و نقش ایران در تجارت منطقه‌ای را تضعیف کنند. طراحی این کریدورها با حمایت غرب می‌تواند نفوذ امنیتی و سیاسی آمریکا و ناتو را در قفقاز افزایش دهد. همچنین تحریم‌های آمریکا و برخی نهادهای بین‌المللی ممکن است مانع توسعه کامل کریدور شمال–جنوب شود، به‌ویژه در جذب سرمایه‌گذاری خارجی و همکاری‌های بانکی چالش‌هایی ایجاد خواهد شد.

درمجموع ایران باید با دیپلماسی فعال و توسعه زیرساخت‌های خود، از منافع ملی‌اش در برابر این تحولات محافظت کند.

بسته پیشنهادی برای حفظ تعهدات مالی ایران در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه

قاسمی در پایان درباره پیامدهای فعال شدن مکانیسم ماشه بر پرداخت‌های بین‌المللی ایران گفت: با توجه به تشدید تحریم‌ها و فعال شدن مکانیسم ماشه، مسیرهای پرداخت بین‌المللی با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند. در شرایط فعلی، استفاده از ارزهای جایگزین مانند روبل و یوآن، همکاری با صرافی‌های معتبر در کشورهای ثالث و بهره‌گیری از پلتفرم‌های پرداخت غیرمستقیم، ازجمله راهکارهای عملی برای حفظ تعهدات مالی و تداوم واردات هستند.