داخلیشماره 37غلاتگفتگوگفتگوی ویژهگندم

خودکفايی در توليد گندم

به قلم نیما طهرانی

مصاحبه ای از اينجانب، تحت عنوان ” خودکفايی در گندم، ابهام يا واقعيت! ” در شماره 34 ماهنامه وزين نگاشته مورخ اسفند 1397 به طبع رسيد، آنچه گفته شد شرح مختصری از آمارهای موجود در منابع باز موجود در اينترنت بود لذا بر آن شدم تا مقوله خودکفايی در توليد گندم و طبعات تصميم ممنوعيت واردات گندم را در مقاله مختصر ديگری مورد بررسی جامع تری قرار دهم.

آغاز سخن در خصوص خودکفایی

خودکفايی ترجمه کلمه انگليسی autarky می‌باشد که از ريشه يونانی autarkeia است. در فرهنگ لغات عمومی، اين کلمه به معنای سياست اقتصادی با هدف ايجاد اقتصاد بسته ملی يا منطقه‌ای که به اقتصاد ديگر کشورها يا مناطق وابسته نباشد معنی شده است.

در فرهنگ لغات اقتصادی-تجاری، به معنی سياست اقتصادی برخی دولت‌ها برای ايجاد دور بسته اقتصاد در داخل کشور و به منظور تامين کليه نيازهای اقتصادی کشور تعريف شده است و در ادامه آمده است که اين سياست منجر به ايزوله شدن کشور و از دست دادن بازارهای جهانی برای فروش توليدات کشور می‌شود.

اين سياست که به معنی نفی لزوم ارتباطات اقتصادی کشورها در عرصه بين الملل می‌باشد، چون منجر به عقب‌ماندگی در توسعه اقتصادی می‌گردد، در نهايت ثبات اقتصادی دولت‌ها را تضمین نمی‌کند.

در تاريخ، خودکفايی در شکل خالص خود هرگز وجود نداشته و تنها در برخی از جنبه‌های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، تجربياتی برای نزديک شدن به تعريف آن وجود داشته است.

دليل علمی آن نيز ساده است، هيچ کشوری پتانسيل و منابع لازم برای ادامه بقا به صورت خودکفا را در اختيار ندارد. البته يک مثال از کشور خودکفا در تاريخ وجود دارد که در دوره‌ای به خودکفايی کامل رسيد و آن امپراتوری بريتانيا در دوران استعمارگری بوده که با تکيه بر مستعمرات خود به طور موفقيت‌آميزی به خودکفايی رسيد.

دسترسی به خودکفایی چگونه است؟

در دنيای امروز شايد بتوان گفت کشورهای آمريکا، روسيه، چين و اروپای متحد تا حدودی منابع طبیعی، مالی و انسانی لازم برای دسترسی به خودکفايی را دارند اما حتی چين، با توان باورنکردنی توليدی و منابع انسانی‌اش، به صورت فعال در حال تجارت و داد و ستد در عرصه بين‌المللی است و بخش بزرگی از توليد صنايع کشورهای مختلف دنيا اعم از دوست و دشمن، در خاک چين انجام می‌شود و اين نه تنها به منافع ملی اين کشور لطمه نمی‌زند که خود نیز باعث امنيت بيشتر آن کشور شده است.

ما از پتانسيل‌های خود در حوزه خودکفایی چگونه بهره‌برداری می‌کنيم؟

همسايه شمالی ما روسیه، که در درازای تاريخ آرزوی ترانزيت کالا از طريق ايران به دنيا را در سر می‌پرورانده، و در ربع قرن اخير طرح کريدور شمال – جنوب از طريق ايران را مصرانه پيگير بوده، در سال زراعی 2018 -2019 رکورد تولید گندم را در جهان داشته است و با صادرات 27 میلیون تن گندم به بازارهای جهانی از آمریکا با 26.3 میلیون تن و اتحادیه اروپا با 24 میلیون تن گوی سبقت را ربوده است.

بر اساس پیش‌بینی‌ها، میزان صادرات گندم این کشور در سال 2019-2020 به 36 میلیون تن خواهد رسید و کماکان از اتحادیه اروپا با پيش‌بينی صادرات 27 میلیون تن و آمریکا با 23.5 میلیون تن پيش‌تر خواهد بود.

يکی از مقاصد صادراتی گندم روسيه، ترکيه است. کشور ترکيه با تولید 5/17 میلون تن گندم (آمار سال 2016) تقريبا نیاز داخلی 8/17 میلیون تنی خود را تامین می‌کند. اما با وجود اين، برای ارتقا رشد اقتصادی، صادرات و تامین نیاز گسترده صنایع تبديلی خود همچون صنايع ماکارونی، آرد، بیسکویت و شیرینی، سالانه حدود 5 ميليون تن، از جمله 4 ميليون تن از روسيه، گندم وارد می کند.

ترکیه، با استفاده درست از ظرفيت‌های اقتصادی و جغرافيايی خود با صادرات 1.4 میلیون تن ماکارونی، پس از کشورهای ایتالیا و آمریکا، سومین صادرکننده بزرگ این محصول در دنيا است. اين کشور با 710 کارخانه آرد با توان نامی روزانه 103 هزار تن (سالانه حدود 38 ميليون تن) و صادرات سالانه 2 ميليون تن آرد، از بزرگترين صادر کنندگان آرد در دنيا است.

10 سال است که برنامه خودکفايی در توليد گندم را آغاز کرده است

البته دور از موضوع نيست، اگر در حاشيه اشاره کنيم که ترکيه 400 کارخانه توليد خوراک دام با ظرفيت توليد نامی 30 ميليون تن در سال دارد که در سال 2016 ، حدود 20 ميليون تن خوراک دام توليد کرده است و طی 10 سال گذشته توليد گوشت مرغ و تخم مرغ در اين کشور، به طور متوسط  سالانه 7 درصد رشد داشته است. اين افزايش، منجر به افزايش توليد گوشت مرغ و تخم مرغ گرديده و در سال 2016 توانست 25 درصد از توليد گوشت مرغ و تخم مرغ خود را به همسايگان خود از جمله روسيه و عراق صادر کند. ذخاير استراتژيک گندم ترکيه در سال 2016 تنها 900 هزار تن بوده است.

اما کشور ما، 10 سال است که برنامه خودکفايی در توليد گندم را آغاز کرده است و طبق نظر کارشناسان محترم وزارت جهاد کشاورزی و به خصوص مجريان محترم طرح خودکفايی گندم، ما توانسته‌ايم نياز مصرف داخلی خود به گندم را به صورت مستقل توليد کنيم. البته اين موضوع باعث مباهات است،

چه چیزی منجر به ممنوعيت واردات گندم از روسيه شده است؟

لکن سوال اين است که چرا اين موضوع نام خودکفايی بر خود گرفته و منجر به ممنوعيت واردات گندم از روسيه شده است؟ اگر فرضا، علت صرفه‌جويی در منابع مالی است که باید صرف واردات گندم شود، اين برداشت سطحی‌نگرانه است؛ زیرا کشور در نتيجه این سیاست از درآمد صادرات مازاد توليد ماکارونی، آرد، بیسکویت و شیرینی محروم شده است. طبق الگوی ترکيه، صنايع تبديلی ما نيز می‌توانند فعال شده و علاوه بر کسب درآمد ارزی برای کشور اشتغال نيز ايجاد کنند.

در حال حاضر سهم ايران از واردات سالانه 2 ميليون تن آرد کشور عراق، تنها 320 هزار تن است. به طور مثال، طبق آمار موجود، در استان کرمانشاه، ما 14 کارخانه فعال توليد آرد با ظرفيت نامی 756 هزار تن داريم که با نيمی از ظرفيت در حال توليد هستند و صادرات آرد اين استان به عراق تنها 24 هزار تن در سال است.

آيا ما نمی‌توانيم همراه ترکيه با بهره‌برداری از مزايای جغرافيايی مشابهی که داريم، در تامين بازار مصرفی منطقه سهم قابل قبولی داشته باشيم ؟ آيا نبايد راه رفته را مورد بررسی قرار داد و در صورت لزوم در آن تجديد نظر کرد؟

منابع:

  • سایت خبرگزاری ایسنا
  • website:” Kzainform International News Agency”
  • website : “UkrAgroConsult co.”
  • website : “1 Prime , Economical Infomation Agency”
  • website:” ssociation of legal entities “Grain Union of Kazakhstan”
  • website: The analysis and research web-portal (com)
  • website: Agribusiness Expert Analysis Center (ab-centre.ru)
مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا