پاکستان با 200 ميليون نفر جمعيت، ششمين کشور پرجمعيت جهان
جمهوري اسلامي پاکستان با 200 ميليون نفر جمعيت، ششمين کشور پرجمعيت جهان و با مساحتي حدود 882 هزار کيلومتر مربع، سي و سومين کشور بزرگ جهان است. اين کشور از جنوب با درياي عمان، از شرق با هندوستان، از غرب با افغانستان، از جنوب غرب با ايران و از شمال شرق با چين هم مرز است. پاکستان کنوني به مهد تمدن مشهور بوده است و فرهنگهاي باستاني بسياري را در طي قرون مختلف در خود جاي داده است.
کشاورزي در پاکستان اصليترين قسمت از اقتصاد اين کشور را تشکيل ميدهد. تقريبا 9/20 درصد توليد ناخالص ملي به بخش کشاورزي اختصاص دارد و بيش از 5/43 درصد از نيروي کار پاکستان در اين بخش مشغول به کار هستند. علاوه بر اين، بيشترين ميزان ارزآوري خارجي مربوط به بخش کشاورزي است. با اين وجود، رشد کشاورزي در پاکستان حرکتي بسيار کند، مانند ديگر کشورهاي همسايه، داشته است. از عوامل عمده اين پيشرفت کند، ميتوان به اين نکات اشاره کرد:
روند کند نوآوريهاي مختلف در زمينه تکنولوژي
استفاده محدود از شيوههاي کشاورزي مدرن
مشکلات در کيفيت، مقدار و زمانبر بودن منابع ورودي
سرمايهگذاري محدود در ساخت و توسعه زيرساختها
محدوديتهاي بازاريابي و تجارت
آفات و بيماريهاي مربوط به حيطه کشاورزي
سرمايه گذاري کم و عدم اختصاص بودجه براي توسعه کشاورزي
خاک حاصلخيز، منابع کافي آب و هواي مناسب از جمله عوامل مثبت براي کشاورزي پاکستان است. اما سالها کشاورزي سنتي موجب شده که حجم محصول در هر هکتار کاهش يابد. بنابراين پاکستان به شدت نيازمند استفاده از شيوههاي مدرن کشاورزي براي افزايش محصول است.از جمله محصولات کشاورزي مهم پاکستان ميتوان به گندم، برنج، نيشکر، ذرت و پنبه اشاره کرد. اين محصولات 3/5 درصد از توليد ناخالص ملي را تشکيل ميدهند.
منابع آب در پاکستان
توليد غلات پاکستان وابسته به آبياري است. تقريبا دو سوم آب مورد استفاده براي آبياري مزارع از برف و يخ ذوب شده و همچنين بارانهاي موسمي تأمين ميشود. از زمان تکميل سيستم آبياري پاکستان در دهه 70 ميلادي، تقاضا براي آب 50 درصد افزايش داشته است. با اين وجود، محلهاي ذخيره آب با يک سوم کاهش روبرو بوده است. اين مشکلات اگر رفع نشوند، در آينده مشکلاتي جديتر براي پاکستان ايجاد خواهند کرد. براي مثال، سرانه موجودي آب در سال 1951، 5000 متر مربع بوده است در حالي که در سال 2010 به 1000 متر مکعب کاهش يافته است.
صادرات برنج و افزايش درآمد خارجي دولت
برنج يکي از بزرگترين اقلام صادراتي پاکستان است. اين کشور يکي از بزرگترين توليدکنندگان برنج جهان است. ميزان توليد برنج پاکستان در 2017-2016، 6/6 ميليون تن است که 1000 تن نسبت به سال گذشته کاهش داشته است. يکي از دلايل کاهش توليد برنج، کاهش حجم زمينهاي زير کشت در ايالت پنجاب بوده است و مساحت زير کشت به پايينترين مقدار خود در 9 سال گذشته رسيده است.
تقريبا 11 درصد از زمينهاي حاصلخيز پاکستان به کشت برنج اختصاص دارد. ميزان صادرات برنج نيز در همين سال 3/4 ميليون تن است. البته دولت در تلاش است تا ميزان صادرات محصولات کشاورزي از جمله برنج باسماتي را افزايش دهد و 193 ميليون دلار در 3 سال آينده براي افزايش صادرات اختصاص داده است.
پاکستان تاکنون (آوريل 2017)، 22/1 ميليون تن برنج صادر کرده است که در مقايسه با همين زمان سال گذشته که صادرات 72/1 ميليون تن بود با کاهش صادرات برنج مواجه شده است. يکي از دلايل کاهش صادرات، رقابت شديد با ويتنام و تايلند است. اين دو کشور برنج را با قيمتي حدود 355 تا 360 دلار براي هر تن در بازار ميفروشند، در حالي که پاکستان برنج مشابه را با 380 دلار براي هر تن در بازار به فروش ميرساند.
برنج مقام دوم را بعد از گندم در سبد غذايي مردم دارد و تقريبا در بيشتر غذاهاي پاکستاني استفاده ميشود. سرانه مصرف برنج پاکستان براي هر نفر در سال 2/15 کيلوگرم است.
40 درصد زمينهاي کشاورزي پاکستان، زير کشت گندم
توليد گندم پاکستان پاسخگوي نياز داخلي است و همچنين آرد کشور همسايه يعني افغانستان را نيز تا حدودي تأمين ميکند. توليد غلات پاکستان در 2017-2016، 3/31 ميليون تن بوده است که نسبت به توليد 1/31 ميليون تني سال قبل از آن افزايش داشته است. از اين ميزان 5/25 ميليون تن گندم و 200 هزار تن نيز ذرت خوشهاي بوده است. البته دولت ميزان توليد گندم را 26 ميليون تن پيشبيني کرده است. مقدار دقيق برداشت پس از ماه مي 2017 (کمتر از يک ماه ديگر) مشخص خواهد شد.
در ساال 2017-2016 پاکستان 200 هزار تن غلات صادر خواهد کرد که نسبت به 400 هزار تن سال قبل کاهشي 50 درصدي داشته است. اين کشور در سال جاري 100 هزار تن گندم وارد خواهد کرد.
گندم يکي از مهمترين محصولات کشاورزي پاکستان است و حدود 80 درصد کشاورزان در مساحتي بيش از 9 ميليون هکتار (حدود 40 درصد زمينهاي حاصلخيز کشور) به کشت اين محصول مشغول هستند. کشاورزان 60 درصد از گندم توليدي خود را به عنوان بذر و براي مصرف خود نگه ميدارند. از 40 درصد باقيمانده، 25 درصد را دولت و 15 درصد را بخش خصوصي خريداري ميکند.
گندم بيشترين غله مورد استفاده در پاکستان است
قوت غالب مردم محسوب ميشود. آرد گندم 72 درصد از کالري مصرفي روزانه پاکستان را تشکيل ميدهد و مصرف سرانه ملي آرد گندم در هر سال براي هر نفر 125 کيلوگرم محاسبه ميشود که يکي از بالاترين مقادير مصرف در جهان است. ميزان گندم مورد نياز پاکستان در 2017-2016 حدود 5/24 ميليون تن خواهد بود که 97 درصد آن براي غداي انسان مصرف خواهد شد.
با افزايش سطح درآمد مردم، طبقه متوسط در پاکستان قدرت خريد بيشتري دارد و رژيم غذايي آنها نيز به سمت استفاده از گوشت، لبنيات و غذاهاي با ارزش تغذيهاي بالاتر ميرود. در طول چند سال آينده، اين تغيير در عادات غذايي موجب استفاده کمتر از آرد گندم خواهد شد.
صنعت آسياباني در پاکستان در اختيار بخش خصوصي است
حدود 1000 کارخانه آرد در پاکستان وجود دارد که آرد مورد نياز داخلي و همچنين ميزان مورد نياز براي صادرات به افغانستان را تأمين ميکنند. در سال 2017-2016، بالغ بر 700 هزار تن آرد به افغانستان صادر خواهد شد.
پاکستان انواع مختلفي از نان مسطح سنتي را دارد، برخي از اين نانها در تنورهاي گلي که در پاکستان به تندور معروف هستند پخته ميشوند و انواع ديگر يا در روغن سرخ ميشوند يا در فر پخته ميشوند. روتي، چاپاتي، نان، پاراتي و پوري از جمله نانهاي مسطح معروف پاکستان هستند. اما امروزه در سوپرمارکتها، خريداران علاقه بيشتري به نانهاي حجيم و غربي دارند.
تقريبا 75 درصد از انواع نان در پاکستان، توسط نانوايايي هاي کوچک و خياباني توليد ميشود. اگرچه صنعت نان نيز در حال گسترش و پيشرفت است.
