بازار روغن نباتی در ایران به‌عنوان یک کالای استراتژیک، ترکیبی پیچیده از عوامل داخلی و بین‌المللی است که بر عرضه، تقاضا و قیمت آن اثرگذار است. وابستگی بالا به واردات روغن خام از یک‌سو و نوسانات نرخ ارز و سیاست‌های تعرفه‌ای از سوی دیگر، موجب ناپایداری در این بازار شده است. همچنین تغییرات جهانی در بازارهای روغن خام، مانند افزایش قیمت سویا و آفتابگردان، فشار مضاعفی بر ثبات بازار داخلی ایجاد می‌کند؛ بنابراین، تنظیم دقیق سیاست‌های تجاری، بهبود زیرساخت‌های لجستیکی و هماهنگی میان نهادهای دولتی و بخش خصوصی، از الزامات حیاتی برای تضمین تأمین پایدار، کنترل قیمت‌ها و حمایت از امنیت غذایی کشور است.
دکتر شریفی درباره وضعیت فعلی بازار روغن نباتی در کشور اظهار کرد: در پی التهابی که از بهمن سال گذشته در بازار روغن نباتی رخ داد، اکنون بازار روغن نباتی به تعادل رسیده است؛ به‌گونه‌ای که تولید و توزیع 5 ماهه نخست سال جاری به بیش از 940،000 تن رسید که رقمی کم‌سابقه است و نسبت به دوره مشابه سال گذشته، 20 درصد افزایش نشان می‌دهد. آمارهایی که در خصوص تولید و توزیع شهریورماه در شرف گردآوری است، نشان می‌دهد که در شهریورماه نیز آمار تولید و توزیع، بسیار بالا بوده است و خلاصه این‌که در حال حاضر روغن نباتی در اقصی نقاط کشور به قیمت رسمی و به‌وفور در اختیار عموم قرار دارد.
تأخیر 9 ماه در تخصیص ارز دانه‌های روغنی
شریفی درباره مهم‌ترین چالش‌ها و مشکلات در حوزه تأمین روغن نباتی در کشور گفت: بدون شک، مشکلات ارزی و مدت بسیار طولانی دوره انتظار تخصیص ارز، مهم‌ترین چالش امروز صنعت است. در حال حاضر، دوره انتظار پرداخت مطالبات ارزی واردکنندگان روغن خام با احتساب تأخیر در پرداخت‌های نیکو به 9 ماه رسیده و این دوره طولانی موجب شده است کارخانه‌ها و دیگر واردکنندگان روغن خام، نتوانند برخی ثبت سفارشات در دست خود را استفاده کنند.
علاوه بر این، طولانی شدن دوره پرداخت مطالبات ارزی، موجب افزایش سرسام‌آور هزینه مالی کارخانجات شده است و در کنار این‌ها، نکته مهم دیگر، نگرانی فروشندگان خارجی از وصول مطالبات خود است که استمرار و تداوم سفارشات آتی و اخیراً خروج روغن از گمرکات را با کندی مواجه کرده است.
شریفی در پاسخ به این پرسش که با توجه به هجمه‌های صورت‌گرفته درباره سوءاستفاده از ارز ترجیحی برای واردات روغن، در حال حاضر یارانه روغن به جیب چه کسانی می‌رود؟ گفت: اگر قاچاق را کنار بگذاریم که در طول دهه‌های گذشته، همواره وجود داشته است و از عوارض طبیعی یارانه می‌باشد، این ادعا که یارانه روغن به مصرف‌کننده نمی‌رسد، یک ادعای بی پایه و اساس و کذب محض است. این‌که در طول چند دهه گذشته، غیر از مواقع خاص و بحرانی، خریدار ایرانی، روغن را به قیمت‌های مندرج روی بسته‌بندی خریده، نشان‌دهنده این است که یارانه نصیب مصرف‌کننده نهایی شده است. البته تردیدی نیست که هر از چند گاهی، در مقاطع زمانی خاص و استثنائی، در برخی مناطق، قیمت بازار، بیش از قیمت درج‌شده روی کالا بوده و البته برعکس، مقاطعی نیز بوده که روغن، با تخفیف فروخته شده است و یا مقاطعی بوده که روغن موردنیاز صنف و صنعت، بازار سیاه پیدا کرده است؛ ولی نمی‌توان مقاطع خاص و استثنایی را به کل زمان‌ها تعمیم داد. با همه این اوصاف، انجمن صنفی صنایع روغن نباتی ایران، همواره مدافع سرسخت حذف ارز ترجیحی بوده و در جلسات و مکاتبات متعدد با معاون اول محترم ریاست جمهوری، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صمت، مجلس شورای اسلامی و دیگر دستگاه‌های اجرایی و نظارتی، همواره با برهان و استدلال، خواهان حذف ارز ترجیحی شده است زیرا حذف ارز ترجیحی، سبب کاهش مصرف، کاهش قاچاق، حذف یارانه پنهان در صادرات محصولات غذایی، ارتقای تندرستی جامعه، کاهش هزینه‌های نظارت و صرفه‌جویی ارزی می‌شود، ضمن این‌که کارخانجات روغن نباتی از مشکلات و معضلات ارز ترجیحی رها می‌شوند.
تمهیدات وزارت جهاد کشاورزی برای مقابله با جبران کاهش برداشت دانه روغنی
دبیر انجمن روغن نباتی درباره وضعیت دسترسی به دانه های روغنی و تخصیص ارز برای واردات روغن اظهار کرد: برآورد و پیش‌بینی برداشت دانه‌های سال جاری، حدود 400،000 تن بود که بر اساس آن نیز ضرایب واردات روغن خام، کنجاله و دانه تعیین شده بود ولی با کاهش برداشت، عملاً دانه کافی داخلی جهت خرید وجود ندارد که در این خصوص، وزارت جهاد کشاورزی، تمهیداتی اندیشیده است. بر اساس ضرایب فعلی، خریدار دانه داخلی، می‌تواند در ازای خرید هر کیلو دانه داخلی، 27 کیلو دانه خارجی یا 6 کیلو روغن پالم یا 10 کیلو کنجاله یا 12 کیلوگرم روغن خام آفتابگردان از کشورهای حوزه اوراسیا و 7 کیلوگرم از سایر مبادی وارد کند.
تأمین به‌موقع ارز؛ ضامن عبور ایمن از شرایط مکانیسم ماشه
شریفی در بخش دیگر گفت‌وگو درباره تأثیر فعال شدن مکانیسم ماشه، بر روند واردات روغن و دانه‌های روغنی و وضعیت بازار روغن کشور گفت: حتی پیش از برجام، غذا و دارو از شمول تحریم‌های سازمان ملل خارج بود لذا چنانچه مکانیسم ماشه فعال شود، بعید می‌دانم به شرط تأمین به‌موقع ارز، مشکلی پیش آید.
صرفه‌جویی ارزی 400 میلیون دلاری با حذف ارز ترجیحی روغن
شریفی در پایان با اشاره به مقوله حذف ارز ترجیحی و تأثیر آن روی قیمت‌های مصرف‌کننده گفت: در حال حاضر، میانگین قیمت‌های مصرف‌کننده یک کیلوگرم روغن خانوار معادل 92،500 تومان است که با فرض ارزبری هر کیلوگرم روغن معادل 4/1 دلار، در صورت تبدیل ارز ترجیحی به ارز توافقی (تالار 2) و با احتساب افزایش هزینه‌های وابسته به نرخ ارز، قیمت هر کیلو روغن حدود 65،000 تومان افزایش خواهد یافت یعنی با احتساب مصرف سرانه هر ایرانی یک کیلوگرم روغن خانوار در ماه، هزینه هر ایرانی فقط 65،000 تومان افزایش خواهد یافت که در مقابل فواید حذف ارز ترجیحی ازجمله کاهش مصرف، کاهش قاچاق، حذف یارانه پنهان در صادرات محصولات غذایی، صرفه‌جویی ارزی 400 میلیون دلاری در سال، کمک 80 همتی به بودجه دولت و کاهش نظام گسترده و پرهزینه نظارتی فعلی، بسیار ناچیز است، ضمن این‌که افزایش هزینه هر نفر 65،000 تومان در ماه، از محل 80 همت حاصل از تفاوت نرخ فروش ارز ترجیحی و توافقی، حتی برای کل دهک‌های جامعه، قابل تأمین است.
