تأثیر قیمت‌گذاری دستوری و نوسانات ارزی بر چالش‌های واردکنندگان و تصفیه‌کنندگان شکر خام در ایران

صنعت شکر در ایران با چالش‌های پیچیده‌ای دست و پنجه نرم می‌کند که بقای واردکنندگان و تصفیه‌کنندگان شکر خام را به خطر انداخته است. قیمت‌گذاری دستوری شکر سفید در بازار داخلی، در مقابل نوسانات شدید قیمت‌های جهانی، سیاست‌های ارزی ناپایدار و تغییرات ناگهانی تعرفه‌ها، ریسک‌های اصلی این صنعت به شمار می‌روند. این در حالی است که واردات مقطعی شکر خام، تداوم تولید کارخانجات تصفیه‌کننده را با چالش مواجه کرده است.

به گفته اربابیان، مدیرعامل شرکت فرآوری مهر توس خراسان فعالان صنعت شکر در ایران با مشکلات متعددی روبرو هستند:

• قیمت‌گذاری دستوری در مقابل نوسانات جهانی: شرکت‌های واردکننده و تصفیه‌کننده شکر خام، شکر سفید را با قیمت دستوری به فروش می‌رسانند و قیمت دستوری شکر سفید در مقابل قیمت‌های پرنوسان بازار جهانی قرار دارد.
• سیاست‌های ارزی و ناپایدار: تغییرات ناگهانی در نرخ ارز  برنامه‌ریزی و ثبات در این صنعت را از بین برده است.
• ممنوعیت مقطعی واردات شکر خام:  این سیاست باعث می‌شود در مقاطع کوتاهی حجم عظیمی از شکر خام وارد شود که کارخانجات تصفیه قادر به جذب همه آن نیستند. در نتیجه، تجار به جای انعقاد قرارداد با کارخانجات تصفیه شکر خام، ترجیح می‌دهند در بازه تولید کارخانجات چغندری و نیشکری اقدام به تصفیه کنند و در سایر فصول سال، کارخانجات تصفیه با کمبود مواد اولیه روبرو می‌شوند.
• تحمیل هزینه حمل به مصرف‌کننده: به دلیل قیمت‌گذاری دستوری، واردکنندگان تمایل دارند شکر در نزدیک‌ترین کارخانه به بندر تصفیه شود تا هزینه تبدیل به حداقل برسد، در حالی که این هزینه حمل در نهایت به مصرف‌کننده نهایی تحمیل می‌گردد.

ضرورت تصفیه شکر خام برای اقتصاد ملی و تداوم تولید

وی در ادامه درباره واردات و تصفیه شکر خام اظهار کرد: از نظر اقتصادی، واردات و تصفیه شکر خام  در مفایسه با شکر سفید برای اقتصاد کلان کشور بسیار مقرون به صرفه است.در اختلاف قیمت شکر خام و شکر سفید در بازارهای بین‌المللی بین 60 تا 110 دلار در نوسان است که از هزینه‌های تصفیه و ضایعات آن کمتر خواهد بود. بهترین راهکار برای تصفیه شکر خام، تخصیص این کار به کارخانجات تخصصی تصفیه شکر خام است.

از آنجا که واحدهای تصفیه شکر خام دارای کارگران دائمی هستند و فعالیت آن‌ها مستمر است، محدود کردن واردات شکر خام در مقاطعی از سال، خسارت جبران‌ناپذیری به این صنایع وارد می‌کند. پیشنهاد می‌شود سهمیه واردات برای این کارخانجات، که دارای شرکت تعاونی تأمین نیاز نیز هستند، در طول سال و به نحوی که فعالیت مستمر آن‌ها تضمین شود، تامین گردد. این راه حل عادلانه می‌تواند هم کمبود کشور را مرتفع کند و هم کارکرد مستمر آن‌ها را تضمین نماید.

تفاوت قیمتی بیش از 40 درصد بین نرخ داخلی و خارجی؛ زمینه‌ساز قاچاق شکر

ارباییان درباره افزایش تولید داخلی و جلوگیری از قاچاق گفت: با توجه به شرایط اقلیمی کشور و خشکسالی مزمن، تنها امید برای افزایش پایدار در تولید شکر سفید، گسترش تولید چغندر پاییزه است که نیازمند ایجاد واحدهای چغندری بزرگ در شمال خوزستان می‌باشد. تا آن زمان، تولید داخلی بین 1.5 تا 1.8 میلیون تن در نوسان خواهد بود.

از سوی دیگر، مهمترین عامل جلوگیری از سرمایه‌گذاری در بخش تولید داخلی، قیمت‌گذاری دستوری است. تا زمانی که بازده لازم برای سرمایه‌گذاری محقق نشود، افزایش سرمایه‌گذاری و رشد تولید امکان‌پذیر نخواهد بود.

همچنین، باید توجه داشت که قاچاق شکر تنها زمانی اتفاق می‌افتد که اختلاف  تفاوت قیمت داخلی و خارجی بیش از 40 درصد باشد. در شرایط قیمتی کنونی، قاچاق جدی شکر وجود ندارد.