پیش‌بینی افت ۳۰۰ هزار تنی مصرف روغن نباتی در سال جاری

صنعت روغن نباتی به‌عنوان یکی از ارکان مهم زنجیره تأمین کالاهای اساسی، در سال‌های اخیر تحت تأثیر تحولات سیاست‌های ارزی، تغییرات تجاری و چالش‌های تأمین مواد اولیه، با مسائل متعددی مواجه بوده است. اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی، اگرچه با هدف افزایش شفافیت، اصلاح نظام تخصیص منابع و کاهش زمینه‌های رانت انجام شد، اما در مرحله اجرا، چالش‌های جدید همچون تأمین سرمایه در گردش، تعیین تکلیف مطالبات ارزی و مدیریت فرآیند واردات روغن خام، را پیش روی فعالان این صنعت قرار داد.

در همین راستا، به منظور بررسی آخرین وضعیت صنعت روغن نباتی، پیامدهای سیاست‌های ارزی و مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی این حوزه، با دکتر علیرضا شریفی، دبیر انجمن روغن نباتی به گفت‌وگو پرداخته‌ایم.

به گفته شریفی بازار روغن نباتی به‌عنوان یکی از کالاهای اساسی و استراتژیک کشور، در ماه‌های اخیر تحت تأثیر سیاست‌های جدید ارزی، تغییرات هزینه‌های تولید و چالش‌های تأمین مواد اولیه قرار داشته است.

 

با وجود محدودیت‌های موجود، تلاش کارخانجات روغن نباتی موجب شده است تولید و توزیع این محصول در شرایط مطلوبی قرار گیرد و حتی مشکلات ایجادشده در حوزه روغن‌های مصرفی اصناف و صنایع نیز برطرف شود. البته در حال حاضر، بازار روغن نباتی اکنون به تعادل نسبی رسیده و روند تأمین و عرضه این محصول در شرایط مناسبی قرار دارد.

وی درباره وضعیت بازار پس از حذف ارز ترجیحی گفت: پیش از اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی، از سوی فعالان صنعت روغن نباتی بر مزایای این تصمیم از جمله افزایش شفافیت، کاهش رانت، حذف قاچاق و اصلاح الگوی مصرف تأکید شده بود. با این حال، انتظار صنعت این نبود که همزمان با اجرای این سیاست، پرداخت مطالبات ارزی کارخانجات متوقف شود.

بر همین اساس، اگر در هفته‌ها و ماه‌های ابتدایی پس از حذف ارز ترجیحی، مشکلاتی در حوزه تولید و توزیع ایجاد شد ــ و احتمال دارد در صورت تداوم شرایط، از پاییز سال جاری نیز شاهد برخی چالش‌ها باشیم ــ منشأ اصلی آن حذف ارز ترجیحی نبوده، بلکه ناشی از اختلال در فرآیند واردات روغن خام به دلیل عدم پرداخت مطالبات ارزی کارخانجات بوده است.

با وجود این مسائل، ارزیابی‌ها نشان می‌دهد بخش مهمی از پیش‌بینی‌ها و انتظارات صنعت از اجرای این سیاست محقق شده است. کاهش مصرف و حذف قاچاق از جمله نتایجی است که پس از اجرای این سیاست مشاهده شده است.

وی با اشاره به اینکه مصرف سال گذشته روغن نباتی حدود ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تن بوده است، گفت: برآورد می‌شود مصرف این محصول در سال جاری از یک میلیون و ۸۰۰ هزار تن فراتر نرود. این کاهش مصرف ناشی از مجموعه‌ای از عوامل شامل کاهش مصرف خانوار، کاهش مصرف صنایع، کاهش مصرف اصناف، کاهش مصرف روغن در محصولات غذایی صادراتی و همچنین حذف قاچاق است.

2 چالش اساسی صنعت روغن پس از حذف ارز ترجیحی

شریفی با اشاره به اینکه پس از حذف ارز ترجیحی، صنعت روغن نباتی با دو چالش اساسی مواجه شد، تصریح کرد: نخستین مسئله، توقف پرداخت مطالبات ارزی این صنعت بود که پیامدهای قابل توجهی برای کارخانجات به همراه داشت. توقف این پرداخت‌ها موجب شد سرمایه در گردش ارزی کارخانجات کاهش یابد و اعتماد فروشندگان خارجی به مجموعه‌های ایرانی نیز تحت تأثیر قرار گیرد.

دومین چالش، افزایش قابل توجه سرمایه در گردش مورد نیاز کارخانجات است. در شرایط فعلی، سرمایه در گردش مورد نیاز این صنعت پنج برابر افزایش یافته است؛ این در حالی است که نه‌تنها حمایت مؤثری در زمینه افزایش تسهیلات بانکی صورت گرفته، بلکه برخی امکاناتی که در گذشته وجود داشت، از جمله امکان استفاده از ضمانت‌نامه بانکی بابت مالیات بر ارزش افزوده، نیز از بین رفته است.

از دیگر مشکلات موجود، موانع موجود در مسیر افزایش قیمت روغن نباتی است. با وجود حذف ارز ترجیحی و حرکت به سمت اقتصاد رقابتی، همچنان محدودیت‌های جدی در زمینه اصلاح قیمت محصولات وجود دارد.

مطالبه تولیدکنندگان برای اصلاح قیمت روغن

وی در پایان خاطرنشان کرد: انتظار صنعت این است که همزمان با افزایش نرخ نهاده‌های تولید، قیمت محصولات نیز به‌صورت منطقی و منصفانه اصلاح شود. افزایش نرخ ارز، رشد قیمت مواد اولیه بسته‌بندی مانند ورق حلب و پت، افزایش دستمزدها، افزایش نرخ تسعیر ارز مبنای محاسبات گمرکی و سایر عوامل مؤثر بر بهای تمام‌شده تولید، همگی هزینه‌های تولید را افزایش داده‌اند.

با این حال، در حالی که افزایش هزینه‌های تولید به‌صورت مستمر و روزمره اتفاق می‌افتد، امکان اصلاح قیمت محصولات با همان سرعت و سهولت وجود ندارد و این موضوع فشار مضاعفی را بر تولیدکنندگان وارد کرده است.