دلیل اصلی افت چشمگیر حجم خرید تضمینی گندم در استان خراسان‌شمالی در سال جاری چیست؟

فصل خرید تضمینی گندم سال جاری با توجه به عملکرد سال گذشته اداره کل غله و خدمات بازرگانی استان

خشک‌سالی و تصمیمات آنی از دلایل اصلی کاهش خرید تضمینی گندم در استان خراسان شمالی بوده است. مهندس علی شریعت مدیرعامل آرد سفید ارمغان بجنورد در گفت­وگو با نگاشته ضمن بیان این مطلب گفت: خشک‌سالی خراسان شمالی طی 2 سال گذشته زیان بسیار سنگینی به مردم این استان تحمیل کرده است. سال زراعی اخیر شدت خشک‌سالی تا حد زیادی افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که سال گذشته نسبت به دو سال پیش از آن، افت محصول گندم حدود 20 درصد و امسال نسبت به سال گذشته کاهش حدود 100 درصدی پیش­بینی شده بود و پیش­بینی تولید گندم سال 1400 تقریباً نصف تولید گندم سال 1399 تعیین شده بود. به عقیده من، اگر گندم تولیدی کشاورزان شریف استان خراسان شمالی از سوی بخش دولتی جذب می‌شد، در این سال با وجود خشک‌سالی، میزان خرید تضمینی گندم استان از 50 هزار تن فراتر می‌رفت.

عواقب تغییر سبوس‌گیری آرد بربری از 18 درصد به 15 درصد!

این فعال صنعت آرد در ادامه با اشاره به این­که استان خراسان شمالی یکی از استان­های مؤثر در تولید گوشت قرمز کشور است و به عنوان قطب دامپروری مطرح است، گفت: به همین دلیل مصرف نهاده‌های دام در این استان قابل توجه است. یکی از مهم‌ترین علوفه‌های مصرفی در جیره دام، سبوس است. متأسفانه سال 1399 بدون توجه به این مهم و به­رغم نوع پخت نانوایی استان که عموماً بربری است و از آرد 18 درصد استفاده می‌کردند، ناگهان اداره کل غله آرد مصرفی نانوایی­های یارانه­ای، میزان مصرف سبوس بربری را از 18 درصد به 15 درصد تغییر داد و آرد مصرفی نان لواش و تافتون را به خبازی­های بربری پز اختصاص داد. در این روند، علاوه بر کاهش کیفیت نان بربری، در هر ماه حدود 200 تن از تولید سبوس کارخانه­های استان کاسته شد. از سوی دیگر، مدیرکل غله استان با متوقف سازی سامانه فروش آرد نوع دو و خارج کردن کارخانه­ها از چرخه رقابت کشوری، موجب کاهش تولید واحدهای آردسازی توانمند استان و کاهش چشمگیر سبوس استان شد. با کاهش چشمگیر تولید سبوس کارخانه­ها و کاهش کیفیت، ضایعات نان استان افزایش یافت که پس‌ازآن، شاهد ایجاد صف‌های طولانی در نانوایی­های استان بوده­ایم. علاوه بر آن، کاهش تولید سبوس موجود سبب افزایش قیمت نهاده‌های دامی در استان شد. این خلأ موجب شد تا دوباره استفاده نان در جیره دام استان رواج یابد.

وی با انتقاد شدید ازعملکرد غیرمنطقی مدیران و کارکنان برخی کمیسیون­های خرید تضمینی گندم و برخورد نامعقول با کشاورزان در سال 1399، گفت: این عملکرد موجب رنجش خاطر بسیاری از کشاورزان استان شد؛ آن‌هایی که بدون توجه به خریداران بازار آزاد، گندم خود را به مراکز خرید تخصصی دولتی تحویل دادند، چراکه در بازار آزاد، گندم از آن‌ها 20 درصد گران­تر خریداری و نقدی تسویه می­شد. این موضوع باعث شد کشاورزان در سال 1400 از تحویل و فروش گندم تولیدی خود به مراکز خرید تضمینی خودداری کنند.

گفتنی است؛ با بررسی میزان خرید و درصد مشارکت مراکز خرید تضمینی گندم در سال 1399 و مقایسه آن در سال 1400، نقش برخورد و عملکرد مدیران و کارکنان مرکز خرید تضمینی در میزان جذب گندم کشاورزان استان، بسیار حائز اهمیت است.

ارزیابی نقش کارخانه­های آرد در جذب حداکثری خرید گندم

شریعت در ادامه به دیگر عوامل عدم جذب حداکثری گندم تولیدی استان پرداخت و گفت: نبستن قرارداد ذخیره‌سازی با برخی کارخانه­های آرد استان جزو این موارد است. با توجه به رابطه تنگاتنگ میان کارخانه­های آردسازی با کشاورزان در طول سال­های متمادی، نقش کارخانه­های آرد در جذب حداکثری خرید گندم تضمینی، بسیار پررنگ به نظر می­رسد و بسته به میزان شهرت کارخانه، تأثیرگذار است.

از سوی دیگر، قیمت آرد از سال 1393 تاکنون تغییری نداشته و این در حالی است که هزینه­های تولید و کرایه حمل افزایش چشمگیر یافته است. همچنین با توجه به این­که نرخ محصول تولیدی در تمامی کارخانه­های آرد یکسان است، لذا برخورد دوگانه با کارخانه­های آرد جایز نیست و تبعیض مطلق به نظر می‌آید. به‌عنوان‌مثال در سال جاری مدیرکل غله استان خراسان شمالی به کارخانه آرد تحت مدیریت اینجانب اجازه تشکیل کمیسیون خرید تضمینی گندم را ندادند و طبق اظهارات وی، وجود سیلوی دولتی در بجنورد مانع از تشکیل کمیسیون خرید در این کارخانه شده و مقرر شد در عوض، گندم مصرفی این کارخانه از سیلوی بجنورد تأمین شود. به‌این‌ترتیب با انتقال گندم از انبارهای سازمان تعاونی روستایی به این واحد تولیدی، سعی داشته­اند از بروز ضرر و زیان جلوگیری کنند و نیز مانع تبعیض بین کارخانه­ها استان شوند اما متأسفانه در این خصوص کارخانه ما با زیان بیشتری روبه‌رو شده است زیرا با آغاز برداشت گندم در سال جاری، تخلیه و بارگیری گندم خریداری مباشرین (تعاونی روستایی) با تراکتور صورت گرفته و بیش از 5 درصد گندم زیر تراکتور خرد و به ضایعات تبدیل شده است و ازآنجاکه میزان افت مفید و غیرمفید گندم انبارهای مذکور در اختیار خریدار گندم قرار نمی‌گیرد، گندم با افت بسیار بالا تحویل ما داده شد. در واقع بیش از 80 درصد گندم های خریداری شده تعاونی روستایی استان خراسان شمالی که در اقصی‌نقاط استان واقع شده‌اند، به دستور مدیرکل غله به واحد آردسازی سفید ارمغان فروخته شد.

بنابراین علاوه بر پرداخت کرایه حمل بسیار سنگین به دلیل بارگیری غیراستاندارد و خردشدن گندم با احتساب افت بین‌راهی، بیش از 4 میلیون ریال در هر تن هزینه پرداخت شد. به‌این‌ترتیب هرکیلوگرم گندم یارانه‌ای نوع یک برای کارخانه ما حدود 11 هزار ریال تمام شد. این در حالی است که کارخانه­های دارای گروه خرید در ایام خرید تضمینی گندم، محصول خریداری شده را در انبارهای خود با همان میزان افت خریداری از کشاورز تحویل گرفته و کارمزد دریافتی کارخانه جهت مدیریت خرید، دستمزد ذخیره‌سازی و افت رطوبت را محاسبه کرده و وجوه مذکور را در خرید گندم 6650 ریالی لحاظ می‌کنند. لذا قیمت تمام‌شده گندم خریداری این کارخانه­ها کمتر از 6650 ریال در هر کیلوگرم است.

خودتان قضاوت کنید؛ این‌که نرخ فروش محصولات در کارخانه­های آرد استان خراسان شمالی یکسان باشد اما با توجه به افزایش 70 درصدی هزینه­های مواد اولیه و کیفیت گندم، قیمت تمام‌شده گندم خریداری در هر کارخانه، متفاوت باشد؛ آیا این مسئله، تبعیض نیست؟

شایان گفتن است؛ سال 1399 اتاق بازرگانی خراسان شمالی جلساتی را در خصوص رفع مشکلات کشاورزان گندم‌کار در جهت تحول خرید گندم تضمینی برگزار کرد و راهکارها و تسهیلات پیشنهادی برای تحویل گندم کشاورزان به دولت در سال 1400 را ارائه داد و از طریق کارگروه گفت­وگوی دولت و بخش خصوصی تصویب کرد و به اداره کل غله ابلاغ نمود که در آن، به عدم تحویل گندم کشاورزان در سال 1400 در صورت رعایت نکردن مصوبات، اشاره شده است که متأسفانه به آن توجهی نشد و نتیجه آن در معدل کاری کمیسیون‌های خرید تضمینی گندم سال 1400 به‌خوبی دیده می‌شود!