تجارت غلات روسیه و ایران؛ ظرفیت ۸ میلیون تنی خزر زیر فشار کمبود کشتی
در شرایطی که تحولات ژئوپلیتیک، محدودیتهای تجاری و چالشهای حملونقل، مسیرهای تأمین غلات و نهادههای دامی به ایران را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده است، یکی از شرکتهای فعال در حوزه تأمین و صادرات غلات روسیه، پیشنهادهایی برای مدیریت ریسک و تضمین امنیت تأمین به واردکنندگان ایرانی ارائه کرده است.
- مدیرعامل PANOMARIX معتقد است دریای خزر با برنامهریزی و هماهنگی مناسب، ظرفیت مدیریت تجارت تا حدود ۸ میلیون تن غلات و نهاده را دارد.
- نوسانات ارزی، پیچیدگی اسناد تجاری، افزایش رقابت و سیاستهای قیمتگذاری ایران از مهمترین چالشهای تجارت غلات روسیه و ایران عنوان شدهاند.
- افزایش ریسک صادرات از دریای سیاه، مسیر دریای خزر را به یک کریدور جایگزین و حیاتی برای انتقال غلات روسیه تبدیل کرده است.
- حذف سهمیههای صادراتی روسیه برای محمولههای عازم ایران میتواند به تسهیل تجارت غلات دو کشور کمک کند؛ اما تحقق آن نیازمند پیگیری دستگاههای مسئول ایرانی است.
- بنادر آستراخان و ماخاچقلعه و توسعه مسیرهای ریلی شرقی و غربی خزر، نقش مهمی در افزایش ظرفیت انتقال غلات و نهادهها به ایران دارند.
- کمبود کشتی، ازدحام بنادر و تأخیر در تعمیر و نوسازی ناوگان، زمان بارگیری و تخلیه محمولهها در بنادر روسیه و ایران را افزایش داده است.
- توسعه زیرساختهای بندری، کاهش تعرفههای ترانزیتی و ایجاد شرایط مناسب برای سرمایهگذاری بخش خصوصی، از الزامات افزایش ظرفیت تجارت در دریای خزر است.
- واردکنندگان ایرانی برای کاهش ریسک قرارداد، دموراژ و تأخیر در تحویل باید اعتبار، تجربه و توان اجرایی تأمینکننده را بر پیشنهادهای صرفاً ارزانتر مقدم بدانند.
نفیسه صداقتی، مدیرعامل PANOMARIX در گفتوگو با نشریه نگاشته ضمن تشریح وضعیت تجارت غلات و نهادههای روسیه با ایران، از چالشهای ارزی و اسنادی تا کمبود کشتی در دریای خزر، ظرفیت بنادر آستراخان و ماخاچقلعه، سهمیههای صادراتی و ضرورت بازنگری در سیاستهای قیمتگذاری ایران سخن گفت. وی معتقد است: در صورت برنامهریزی و هماهنگی مناسب، ظرفیت دریای خزر میتواند تجارت غلات را تا ۸ میلیون تن افزایش دهد.
بازار خزر زیر فشار؛ چرا تجارت غلات روسیه و ایران سختتر شده است؟
مدیرعامل PANOMARIX درباره مهمترین چالشهای پیش روی تأمینکنندگان روسی در تجارت با ایران ضمن بیان اینکه این شرکت و دیگر صادرکنندگان روسی با چند چالش مهم مواجه هستند، تصریح کرد: نخستین چالش، نوسانات ارزی است. نوسانات نرخ روبل در برابر دلار و همچنین ریال در برابر دلار، موجب ایجاد عدم قطعیت در قیمتگذاری میشود.
وی درباره چالشهای اسنادی نیز یادآور شد: پیچیدگیهای اسناد صادرات و واردات یکی دیگر از مسائل مهم در تجارت با ایران است. الزامات وارداتی ایران در برخی موارد، سختگیرانه و متغیر است؛ بهخصوص در مواردی که نیاز به صدور مجدد یا اصلاح اسناد حمل وجود داشته باشد.
صداقتی در ادامه با اشاره به افزایش رقابت در بازار اظهار کرد: صادرکنندگان روسی با رقابت فزاینده از سوی سایر صادرکنندگان غلات، ازجمله قزاقستان مواجه هستند و حضور تجار روسی فعال در بنادر آزوف و دریای سیاه نیز دامنه این رقابتها را افزایش میدهد.
وی همچنین قیمتگذاری را یکی دیگر از مسائل مهم بازار دانست و گفت: سیاستهای قیمتگذاری وزارت جهاد کشاورزی ایران در خصوص واردات و حجم سهمیهها که در بسیاری از موارد با شرایط بازار جنوب ایران هماهنگ نیست، بهطور مکرر بازار خزر را تحتفشار قرار میدهد و موجب بینظمی میشود؛ موضوعی که با برنامه راهبردی ایران و روسیه برای افزایش صادرات از مسیر دریای خزر تناقض دارد.
جنگ و تحریم، مسیر غلات را به سمت خزر چرخاند
صداقتی با اشاره به تأثیر تحولات ژئوپلیتیک اخیر بر تجارت غلات گفت: این تحولات تأثیر قابلتوجهی بر تجارت غلات داشته است. با افزایش ریسکهای مربوط به صادرات از دریای سیاه، کریدور دریای خزر به یک مسیر جایگزین حیاتی تبدیل شده است.
وی افزود: صادرکنندگان روسی، بازارهایی را که کمتر در معرض تحریمهای غربی قرار دارند، در اولویت قرار دادهاند و ایران یکی از بازارهای مهم در این میان است.
مدیرعامل PANOMARIX در ادامه با اشاره به تغییر استراتژی تأمین توضیح داد: در این حوزه تغییراتی ایجاد شده است؛ ازجمله متنوعسازی شرکای حملونقل و کشتیرانی، افزایش استفاده از تهاتر و سازوکارهای جایگزین پرداخت و ذخیرهسازی و پیشاستقرار محمولههای غلات در نزدیکی بنادر دریای خزر.
سهمیههای صادراتی روسیه؛ آیا ایران میتواند از محدودیتها مستثنا شود؟
صداقتی در بخش دیگری از گفتوگو، به چشمانداز تولید و صادرات غلات روسیه در سال ۲۰۲۶ اشاره کرد و افزود: انتظار میرود این کشور همچنان سطح بالایی از تولید غلات را حفظ کند.
وی عوامل مؤثر بر این وضعیت را شرایط آبوهوایی مناسب، مشروط به اینکه خشکسالی شدید رخ ندهد، افزایش سطح زیر کشت و بهبود فناوریهای کشاورزی عنوان کرد.
مدیرعامل PANOMARIX همچنین درباره محدودیتهای صادراتی اظهار کرد: سهمیهها برای مدتزمان کافی برقرار بودهاند تا فعالان اصلی بازار بتوانند فعالیتهای تجاری خود را پیش از اعمال محدودیتها و در دوران اجرای آنها برنامهریزی کنند.
سهمیه یا ممنوعیت صادرات؛ تصمیم روسیه چه معنایی برای بازار ایران دارد؟
صداقتی در ادامه به یک راهکار بالقوه برای وضعیت موجود اشاره کرد و افزود: توافق میان فدراسیون روسیه و ایران برای حذف سهمیههای صادراتی به مقصد ایران و همسانسازی شرایط ایران با سهمیهها و مقررات اعمالشده برای سایر کشورهای اوراسیایی میتواند یک راهکار باشد.
به گفته وی، تحقق این ابتکار، نیازمند اقدامات فعال و پیگیرانه از سوی وزارت جهاد کشاورزی ایران خواهد بود.
آستراخان و ماخاچقلعه؛ گلوگاههای جدید صادرات غلات روسیه به ایران؟
مدیرعامل PANOMARIX درباره مسیرهای صادراتی مورداستفاده برای ارسال غلات و نهادهها به ایران یادآور شد: این مسیرها شامل مسیرهای دریایی از بنادر واقع در امتداد رود ولگا و بندر ماخاچقلعه است.
وی همچنین بر توسعه ظرفیت حملونقل ریلی از هر دو مسیر شرقی و غربی پیرامون دریای خزر تأکید کرد و آن را عاملی برای افزایش کارایی شبکه لجستیکی دانست و برای بهینهسازی این شبکه لجستیکی، کاهش تعرفههای ترانزیتی کشورهای مسیر، ازجمله قزاقستان و ترکمنستان را ضروری برشمرد.
۸ میلیون تن ظرفیت در خزر؛ اما کشتی و سیاستگذاری کجاست؟
صداقتی یکی دیگر از چالشهای جدی تجارت در این مسیر را وضعیت ناوگان دریای خزر عنوان کرد و گفت: در حال حاضر کمبود متوسطی در زمینه کشتیهای مناسب برای حملونقل در دریای خزر وجود دارد که عوامل مختلفی آن را تشدید کردهاند؛ ازجمله میتوان به محدود بودن اندازه ناوگان، افزایش تقاضا از سوی صادرکنندگان متعدد، تأخیر در تعمیر و نگهداری کشتیها و دسترسی محدود صادرکنندگان به منابع مالی کمبهره برای نوسازی ناوگان اشاره کرد.
به گفته وی، در بنادر روسیه، آستراخان و ماخاچقلعه، میانگین زمان بارگیری حدود ۳ تا ۵ روز است که در مقایسه با ۲ تا ۳ روز در اوایل سال ۲۰۲۵ افزایش یافته و عمدتاً ناشی از ازدحام در بنادر است.
مدیرعامل PANOMARIX در ادامه با اشاره به وضعیت بنادر ایران اظهار کرد: در بنادر ایران، بندر انزلی و امیرآباد، میانگین زمان تخلیه حدود ۴ تا ۶ روز است که افزایش ترافیک و برخی چالشهای بهرهوری در بنادر از عوامل آن محسوب میشوند.
وی راهکار کاهش ازدحام را در ایجاد شرایط قیمتگذاری مطلوبتر برای بازار دریای خزر دانست و گفت: این امر میتواند بخش خصوصی را به سرمایهگذاری برای ورود کشتیهای جدید، احداث زیرساختهای بندری تازه و افزایش سرعت و بهرهوری عملیات بارگیری و تخلیه ترغیب کند.
صداقتی تأکید کرد: با برنامهریزی مناسب و هماهنگی میان طرفین، دریای خزر ظرفیت آن را دارد که افزایش حجم تجارت تا حدود ۸ میلیون تن را بهراحتی مدیریت کند.
واردکنندگان ایرانی چگونه از ریسک قرارداد و دموراژ در امان بمانند؟
مدیرعامل PANOMARIX در توصیه به واردکنندگان و خریداران نهادههای خوراک دام گفت: در شرایط فعلی بازار، همکاری نزدیک با صادرکنندگان روسی و منطقهای که از استانداردها و الزامات لازم برخوردار هستند، ضروری است.
بسیاری از خریداران ایرانی در تعامل با شرکتهای کوچک و کمتجربه که دانش و منابع کافی برای اجرای موفق قراردادها را ندارند، متحمل زیانهای قابلتوجهی شدهاند.
قیمت پایین، همیشه خرید ارزان نیست
صداقتی با اشاره به ریسکهای ناشی از انتخاب تأمینکنندگان صرفاً بر مبنای قیمت تصریح کرد: اگرچه این شرکتهای کوچک ممکن است قیمتهای اندکی پایینتر پیشنهاد دهند، اما ریسکهای مالی بلندمدت ناشی از اختلافات قراردادی، هزینههای دموراژ و تأخیرهای عملیاتی، در بسیاری از موارد میتواند زیان بسیار بیشتری را به واردکنندگان تحمیل کند.
وی در پایان، ایجاد همکاری و شراکت با صادرکنندگان معتبر، باتجربه و منطبق با الزامات قانونی و تجاری برای تضمین تجارت پایدار، کارآمد و مقرونبهصرفه را حائز اهمیت بسیار دانست.
PANOMARIX؛ از تأمین غلات تا کشتیرانی در مسیر خزر
PANOMARIX شرکت فعال در حوزه تجارت و لجستیک است که در زمینه صادرات غلات و نهادههای خوراک دام فعالیت میکند. این شرکت که دفتر مرکزی آن در مسکو است و در آستراخان روسیه، شعبه دارد، با هدف بهرهگیری از ظرفیتهای گسترده کشاورزی روسیه تأسیس شده و بهعنوان حلقه اتصال میان تولیدکنندگان و تجار روسیه و قزاقستان با خریداران بینالمللی، بهویژه در خاورمیانه ازجمله ایران، عراق و افغانستان، فعالیت میکند.
فعالیتهای اصلی شرکت شامل تأمین گندم، جو، ذرت و انواع نهادهها و کنجالههای خوراک دام، کنترل کیفیت و انجام بازرسیهای پیش از حمل، هماهنگی امور لجستیکی شامل حملونقل زمینی، عملیات بندری و حمل دریایی و انجام امور اسناد صادراتی و تشریفات گمرکی است.
PANOMARIX سالانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تن کالا جابهجا میکند و به دلیل دسترسی به زیرساختهای بندری در ایران و آستراخان و همچنین امکانات ریلی در اینچهبرون، یکی از بازیگران اصلی منطقه دریای خزر محسوب میشود. علاوه بر این، شرکت دارای خط کشتیرانی اختصاصی خود با پنج فروند کشتی ملکی است.
از مهمترین مزیتهای رقابتی PANOMARIX در بازار ایران میتوان به موقعیت جغرافیایی، کیفیت قابلاتکا، لجستیک انعطافپذیر و شناخت بازار اشاره کرد. مسیر دریای خزر، در مقایسه با مسیرهای جایگزین از دریای سیاه یا اقیانوس آرام، زنجیره تأمین کوتاهتر و مقرونبهصرفهتری را برای خریداران اصلی در شمال ایران فراهم میکند.
PANOMARIX همچنین اطمینان حاصل میکند که محصولات با استانداردهای وارداتی ایران مطابقت داشته باشند و اعتبار و شهرت شرکت در زمینه کیفیت، برای آن اهمیت بیشتری از کسب سود اضافی دارد.
این شرکت با ایجاد همکاریهای مستحکم با پایانه غلات امیرآباد کیش تلاش کرده است به خریداران کمک کند تا از زیانهای ناشی از دموراژ کشتی جلوگیری کنند. شناخت عمیق نسبت به نیازهای بازار ایران و الزامات قانونی و مقرراتی این کشور نیز از دیگر مزیتهای PANOMARIX در بازار ایران عنوان میشود.
