آینده صنعت روغن در سایه کدام ریسکها قرار دارد؟
ربیعی، دبیر انجمن روغن و چربیهای خوراکی ایران
صنعت روغن خوراکی کشور طی سالهای اخیر با مجموعهای از تغییرات مهم در سیاستهای ارزی، مدلهای تأمین مواد اولیه و شرایط تجارت خارجی مواجه شده است. بهگونهای که حذف ارز ترجیحی، تغییر مسیرهای واردات، افزایش هزینههای لجستیکی و چالشهای نقدینگی، معادلات این صنعت را دستخوش تحول کرده است.
در همین زمینه، سیامک ربیعی، دبیر انجمن روغن خوراکی ایران در گفتوگو با نگاشته، وضعیت صنعت روغن پس از حذف ارز ترجیحی، تغییر رفتار مصرفکنندگان، مسیرهای جدید تأمین مواد اولیه، چالشهای ارزی را بررسی و واکاوی نموده است.
- به گفته دبیر انجمن روغن و چربیهای خوراکی، مصرف سالانه روغن کشور از حدود ۲.۲ میلیون تن به کمتر از ۱.۹ میلیون تن کاهش یافته است.
- افزایش قیمت، کاهش خریدهای هیجانی و محدودشدن انگیزه قاچاق معکوس از عوامل مؤثر بر کاهش مصرف عنوان شدهاند.
- با وجود حذف ارز ترجیحی، صنعت روغن همچنان با قیمتگذاری دولتی و نبود چشمانداز باثبات ارزی مواجه است.
- روغنهای آفتابگردان، سویا و کلزا از طریق بنادر شمالی و کشورهای منطقه تأمین میشوند.
- کریدور شمالـجنوب و مسیرهای ترکیه و پاکستان بهعنوان مسیرهای مکمل تأمین مواد اولیه مطرح شدهاند.
- مطالبات ارزی کارخانههای روغن به گفته ربیعی، بیش از یک میلیارد یورو برآورد میشود.
- استمرار تولید به واردات ماهانه حدود ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار تن روغن خام و تأمین روغن از محل دانههای روغنی وارداتی وابسته است.
- افزایش فاصله نرخ رسمی و آزاد ارز میتواند انگیزه قاچاق معکوس و خروج غیررسمی روغن را دوباره افزایش دهد.
کاهش مصرف روغن به 1.9 میلیون تن در سال
ربیعی در ابتدا با اشاره به تغییر رفتار مصرفکنندگان پس از حذف ارز ترجیحی اظهار کرد: پس از افزایش قیمت روغن، الگوی خرید خانوارها تغییر کرد و رفتارهای هیجانی مانند خرید و ذخیرهسازی گسترده کاهش یافت. در واقع، بخشی از مصرفکنندگان به دلیل افزایش قیمتها، به استفاده از ذخایر قبلی خود روی آوردند و خریدهای جدید را مدیریت کردند.
به گفته وی، کاهش فاصله قیمت داخلی و خارجی نیز موجب کاهش انگیزه قاچاق و خروج غیررسمی محصولات شد. بااینحال، مجموع این عوامل موجب شده است مصرف سالانه روغن خوراکی کشور از حدود 2.2میلیون تن به کمتر از 1.9 میلیون تن کاهش پیدا کند.
اقتصاد رقابتی یا تداوم قیمتگذاری دستوری؟
دبیر انجمن روغن و چربیهای خوراکی ایران با تأکید بر اینکه صنعت روغن همچنان فاصله زیادی با یک اقتصاد کاملاً رقابتی دارد، گفت: اگرچه ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی حذف شده، اما در عمل سازوکارهای قیمتگذاری همچنان تحت تأثیر سیاستهای دولتی قرار دارد.
وی افزود: جایگزینی نرخهای مبادلهای به جای ارز ترجیحی، نشان میدهد که صنعت روغن همچنان با محدودیتهای ناشی از قیمتگذاری مواجه است. این شرایط در کنار افزایش هزینههای تولید، نوسانات اقتصادی و نبود چشمانداز پایدار ارزی، برنامهریزی بلندمدت را برای فعالان این حوزه دشوار کرده است.
گزینههای مکمل برای استمرار جریان تأمین روغن خام در بنادر شمالی
ربیعی با اشاره به تغییر مسیرهای واردات روغن خام اظهار کرد: در شرایط فعلی، روغنهای آفتابگردان، سویا و کلزا عمدتاً از مسیر بنادر شمالی کشور مانند امیرآباد و نوشهر و همچنین کشورهای منطقه تأمین میشوند. در گذشته بخش قابلتوجهی از روغن پالم نیز از طریق بندر امام خمینی(ره) وارد کشور میشد.
وی ادامه داد: محدودیتها و تغییر شرایط در مسیرهای جنوبی باعث شده کریدورهای جایگزین موردتوجه قرار گیرند. در این میان، کریدور شمال ـ جنوب (INSTC) با استفاده از ظرفیت حملونقل دریایی، ریلی و جادهای از مسیر روسیه و دریای خزر، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
همچنین مسیرهای زمینی از طریق ترکیه، بندر مرسین و مرز بازرگان و نیز مسیر پاکستان از طریق بنادر گوادر و کراچی، بهعنوان گزینههای مکمل برای استمرار جریان تأمین فعال شدهاند.
افزایش ریسک تأمین با اختلال در بنادر جنوبی
دبیر انجمن روغن و چربیهای خوراکی ایران با اشاره به تأثیر اختلالات ایجادشده در مسیرهای جنوبی بر صنعت روغن گفت: افزایش هزینههای حملونقل، ریسکهای ژئوپلیتیکی و تغییر مسیرهای وارداتی، هزینه تأمین مواد اولیه را افزایش داده است.
وی تأکید کرد: یکی از چالشهای جدی صنعت، انباشت مطالبات ارزی کارخانههای روغن از دولت است که رقم آن بیش از یک میلیارد یورو برآورد میشود. این مطالبات ارزی تأثیری بر نقدینگی شرکتها گذاشته است. همچنین اگر روند تأمین به سطح موردنیاز بازنگردد و واردات ماهانه روغن خام به حدود 150 تا 170 هزار تن به صورت مستقیم و روغن استحصال از دانههای وارداتی نرسد، صنعت روغن در نیمه دوم سال با فشارهای جدی در حوزه تأمین مواجه خواهد شد.
مهمترین ریسکهای پیشروی صنعت روغن
ربیعی مهمترین ریسک فعلی صنعت روغن را بیثباتی ارزی و کاهش نقدینگی فعالان این حوزه دانست و اظهار کرد: عدم پرداخت مطالبات ارزی، علاوه بر کاهش سرمایه در گردش شرکتها، موجب کاهش اعتماد تأمینکنندگان خارجی نیز شده است.
وی افزود: در شرایط کنونی، نوسانات نرخ ارز، تغییرات قیمت جهانی روغن خام و افزایش هزینههای حملونقل، سه عامل اصلی افزایش ریسک در زنجیره تأمین این صنعت محسوب میشوند.
اختلاف نرخ ارز؛ بازگشت انگیزه قاچاق
دبیر انجمن روغن و چربیهای خوراکی ایران در پایان با اشاره به فاصله قابلتوجه میان نرخ ارز رسمی و بازار آزاد اظهار کرد: اختلاف بیش از ۶۰ هزار تومانی میان نرخ ارز در تالار مبادله و بازار آزاد، بار دیگر میتواند انگیزه قاچاق معکوس و خروج غیررسمی کالا از کشور و صادرات را افزایش دهد.
همچنین با توجه به شرایط و وضعیت موجود بهتر است که روغنهای صنف و صنعت از شمول قیمتگذاری خارج شده و یحث عرضه و تقاضا مطرح باشد چراکه موضوع مهم در روغنهای صنف و صنعت بجث کیفیت است و انتخاب شمول قیمتگذاری برای این کالاها منطقی نیست
وی افزود: برای ایجاد ثبات پایدار در صنعت روغن، ضروری است سیاستهای ارزی، تجاری و تولیدی کشور در یک چارچوب هماهنگ طراحی شود تا ضمن حمایت از مصرفکننده، امکان فعالیت پایدار برای تولیدکنندگان و تأمینکنندگان نیز فراهم شود.
