چالشهای کلیدی واردکنندگان غلات: از نوسانات نرخ ارز تا ذخیرهسازی استاندارد
راحله صیامی، مدیرعامل مجموعه ارشیا پاد پارسیان
صنعت غلات از پایههای اصلی زنجیره تأمین امنیت غذایی کشور، با چالشهای متعددی در ابعاد مالی، عملیاتی، ساختاری و بینصنعتی مواجه است؛ چالشهایی که در بسیاری از موارد، فراتر از نوسانات نرخ ارز یا قیمتهای جهانی عمل کرده است و مستقیماً بر پایداری، سودآوری و بهرهوری کسبوکارها اثرگذار هستند.
بهرغم نقش راهبردی غلات در تأمین خوراک انسانی و دامی، بسیاری از بازیگران این حوزه از نبود یک نگاه سیستمی و هماهنگ به زنجیره تأمین، ضعف در تحلیل دادههای مالی، اختلال در فرآیندهای حملونقل، انبارداری و حتی نبود سازوکارهای دقیق برای کنترل بهای تمامشده گلایه دارند. این مشکلات، زمانی پیچیدهتر میشوند که بدانیم صنایع بالادستی نظیر حملونقل و کشتیرانی و صنایع پاییندستی همچون صنایع غذایی و تولیدی نیز بهشدت بر عملکرد این بازار تأثیرگذارند.
در ادامه با راحله صیامی، مدیرعامل مجموعه ارشیا پاد پارسیان درباره بررسی پرچالشترین موضوعات پیشروی کسبوکارهای فعال در صنعت غلات گفتوگو نمودیم؛ مسائلی که اگرچه ممکن است بهصورت مقطعی نادیده گرفته شوند، اما در بلندمدت میتوانند زنجیره تأمین کشور را با مخاطرات جدی مواجه کنند.
صیامی در ابتدا درباره پر چالشترین موضوعات کسبوکارها در حوزه غلات گفت: فارغ از چالشهای سنتی نظیر نوسانات نرخ ارز، قیمتهای جهانی، مشکلات نقدینگی و ریسکهای لجستیکی، یکی از چالشهای اصلی، نبود نگاه کلنگر به زنجیره تأمین است. بسیاری از کسبوکارها به دلیل نداشتن درک کافی از تعاملات بین صنعت غلات با صنایع بالادستی (مانند حملونقل، کشتیرانی) و پاییندستی (مانند صنایع غذایی و فرآوری)، با گلوگاههایی در تصمیمگیری و اجرا روبهرو میشوند.
از سوی دیگر، نبود هماهنگی میان زمانبندی حمل، ظرفیت انبارها، خطوط تولید صنایع غذایی و سیاستهای وارداتی میتواند موجب زیانهای پنهان شود؛ چالشی که صرفاً با نگاه بینصنعتی قابلتحلیل و حلشدنی است.
همچنین نبود تعریف نظام کنترل بهای تمامشده دقیق برای فرآیند واردات، دپوی بندری، حمل و توزیع و ضعف در بودجهریزی عملیاتی و سرمایهای از دیگر چالشهای این صنعت است که ما با ارائه راهکارهای حسابداری مدیریتی، به مدیران کمک میکنیم تا شفافتر هزینهها را تحلیل و مدیریت کنند و بهجای واکنشهای کوتاهمدت، تصمیمگیری مالی مبتنی بر داده داشته باشند.
وی در پاسخ به این پرسش که مدیران صنعت غلات و واردکنندهها بیشتر در کدام بخشها نیازمند مشاوره هستند، اظهار کرد: مدیران این صنعت بیشترین نیاز به مشاوره را در سه حوزه زیر دارند:
- برنامهریزی مالی و مدیریت ریسک ارزی: به دلیل وارداتی بودن بخش عمدهای از غلات، نوسانات نرخ ارز، مدیریت ریسک ارزی تأثیر مستقیمی بر سودآوری بنگاهها دارد. بسیاری از شرکتها فاقد ابزارهای تحلیلی و مدلهای مالی مناسب برای پوشش این ریسکها هستند.
- بهینهسازی زنجیره تأمین و توزیع: بسیاری از واردکنندگان در یکپارچهسازی فرآیندهای خرید، حمل، انبارداری و توزیع چالشهای بسیاری دارند. طراحی فرآیندهای استاندارد، انتخاب سامانههای نرمافزاری مناسب و پایش عملکرد عملیاتی، نیازمند مشاوره تخصصی است.
- ساختار سازمانی و منابع انسانی: با رشد حجم عملیات، نیاز به ساختارهای منعطفتر، تعریف دقیق نقشها و استقرار فرآیندهای کنترلی افزایش مییابد. نبود شفافیت در وظایف، تصمیمگیریهای جزیرهای و اتکای بیشازحد به افراد کلیدی، بهرهوری شرکتها را محدود میکند.
- تحلیل سیستمی زنجیره تأمین بینصنعتی: بسیاری از تصمیمات کلیدی در صنعت غلات تحت تأثیر متغیرهایی در صنایع مرتبط قرار دارند. ما با اشراف بر داینامیک صنایع مکمل، به مدیران کمک میکنیم تا تصمیماتی اتخاذ کنند که تنها در سطح صنعت خودشان بهینه نباشد، بلکه در کل زنجیره اقتصادی ارزش ایجاد کند.
- یکپارچهسازی دیجیتال بین واحدهای عملیاتی: از حملونقل دریایی تا انبارداری و توزیع منطقهای، نیاز به بسترهای نرمافزاری یکپارچه بیشتر از گذشته احساس میشود. ما در طراحی و استقرار این زیرساختها، متناسب با واقعیتهای صنعت غلات و صنایع وابسته، نقش ایفا میکنیم.
- استراتژی میانصنعتی: در شرایطی که مرز بین صنایع در حال کمرنگ شدن است، مشاورههایی که بتواند فرصتهای همافزا میان صنعت غلات و صنایع غذایی، لجستیک یا حتی فناوری را کشف و راهبری کند، اهمیت ویژهای دارد.
- برنامهریزی و تحلیل مالی (Financial Planning & Analysis): برای کاهش ریسک سرمایهگذاری، انتخاب منابع تأمین مالی بهینه و طراحی ساختار بودجهای مبتنی بر واقعیتهای بازار، برنامهریزی و تحلیل مالی ضروری به نظر میرسد.
- حسابداری مدیریتی و بهای تمامشده: شناسایی دقیق هزینههای گلوگاهی در حمل، انبار، عملیات بندری و توزیع. این اطلاعات بهویژه برای شرکتهایی که با تنوع مبدأ یا مقصد مواجهاند، حیاتی است.
- استفاده از ابزارهای دیجیتال در تحلیل مالی: از طراحی داشبوردهای مدیریتی در Power BI تا اتوماسیون گزارشهای سود و زیان پروژهمحور، بهکارگیری ابزارهای دیجیتال از اهمیت بالایی برخوردار است.
صیامی در ادامه به بخشهای پرچالش مدیریتی در صنعت غلات، صنعت حمل غلات، صنعت بازرسی غلات و خرید از بازار اشاره کرد و گفت: از چالشهای پیش روی صنعت غلات میتوان به پیشبینی دقیق تقاضا، مدیریت نقدینگی برای سفارشهای بزرگ و واردات و هماهنگی با سیاستهای تنظیم بازار از سوی نهادهای دولتی اشاره کرد.
مشکلات صنعت حمل غلات (خشکی و دریا) نیز عبارتند از: برنامهریزی حمل بینالمللی متناسب با شرایط بندری و ظرفیت انبارهای داخلی، ضعف در یکپارچگی اطلاعات بین مبدأ، کشتی، بندر و مقصد و نبود سامانههای ردیابی مؤثر، فقدان مدلهای مالی برای تحلیل تصمیمات چندسناریویی (مانند بندرعباس vs چابهار) که در بسیاری از موارد به تصمیمهای شهودی و پرریسک منجر میشود.
همچنین در صنعت بازرسی و عملیات نیاز به تطابق همزمان با استانداردهای چندگانه (مبدأ، مقصد، مصرفکننده)، در دسترس نبود اطلاعات لحظهای در فرآیندهای بازرسی و وابستگی به نیروی انسانی بهجای ابزارهای دیجیتال و همچنین نبود تفکیک دقیق هزینههای کنترلی و عملیاتی برای سنجش اثربخشی هر واحد یا پیمانکار از مشکلات این بخش است.
گفتنی است؛ مجموعه ارشیا پاد پارسیان با تمرکز بر ارائه خدمات مشاوره تخصصی در حوزههای تحلیل مالی، طراحی مدلهای اقتصادی و پیادهسازی ساختارهای حسابداری مدیریتی، استقرار نرمافزاری و طراحی فرآیندهای سازمانی، به فعالان صنعت غلات کمک میکند تا عملکرد خود را بهینهسازی نمایند و از فرصتهای بازار بهصورت ساختاریافته بهرهبرداری کنند.
برای مثال، در منطقه چابهار ـ که بهعنوان یک هاب استراتژیک لجستیکی و بندری درحالتوسعه است ـ ظرفیتهای قابلتوجهی برای واردات، انبارش و توزیع غلات وجود دارد. ما در مشاوره به فعالان این حوزه، با استفاده از دانش چندصنعتی و جغرافیایی، راهکارهایی برای بهرهگیری از فرصتهای چابهار ارائه دادهایم؛ که از طراحی مدلهای مالی برای سرمایهگذاری در زیرساخت تا تحلیل مزیتهای رقابتی برای انتقال بخشی از عملیات به این بندر را در برمیگیرد.
