چالشهای واردات حبوبات در ایران و تاثیر تحریمها بر فرآیند تأمین ارز
بازرس انجمن حبوبات مطرح کرد
بازار حبوبات در ایران یکی از حلقههای کلیدی زنجیره تأمین امنیت غذایی کشور به شمار میرود و نقشی تعیینکننده در تغذیه خانوار و تأمین پروتئین گیاهی ایفا میکند. این بازار طی سالهای اخیر با چالشهای متعددی ازجمله کاهش تولید داخلی به دلیل خشکسالی و نوسانات اقلیمی، وابستگی به واردات، ناپایداری سیاستهای ارزی و تجاری و تأثیرات تحریمهای بینالمللی روبهرو شده است.
در چنین وضعیتی، لزوم بازنگری در سیاستهای تجاری و تسهیل فرآیندهای واردات برای حفظ تعادل بازار و جلوگیری از اختلال در زنجیره تأمین حبوبات بیشازپیش احساس میشود.
مهندس طالبی، بازرس انجمن حبوبات در گفتوگو با نگاشته درباره چالشها و مشکلات واردات حبوبات اظهار کرد: یکی از اصلیترین مشکلات واردکنندگان، زمانبر بودن فرآیند تخصیص ارز است؛ چراکه ثبت سفارشها که در تالار دوم مرکز مبادله انجام میشود، اغلب بیش از ۱۲۰ روز در صف تخصیص ارز بانک مرکزی باقی میماند و در این شرایط، واردکنندگان نمیتوانند قیمت تمامشده کالا را پیشبینی کنند و با ریسک بالا برای واردات اقدام میکنند.
از دیگر چالشهای کلیدی، سهمیهبندی ثبت سفارشها و اعلام دیرهنگام زمانبندی آن از سوی نهادهای تصمیمگیر است. ثبت سفارشها تنها در بازههای سهماهه و بدون اطلاع قبلی انجام میشود. در بسیاری از موارد، زمان تخصیص سهمیه، با فصل برداشت محصول در کشورهای مبدأ همخوانی ندارد و واردکنندگان را مجبور به خرید محصول کهنه یا انتظار طولانی برای محصول جدید میکند. لذا این روند، ریسکهای مالی و کیفی بالایی را به واردکننده تحمیل میکند.
وی درباره تمدید ثبت سفارش واردات حبوبات گفت: کاهش مهلت ثبت سفارش از ۶ ماه به 4 ماه و بعد به 3 ماه بدون در نظر گرفتن تأخیرهای ساختاری بانک مرکزی، واردکنندگان را با جریمههای سنگین روبهرو کرده و در بسیاری موارد، موجب ایستایی کالا در بنادر و گمرکات کشور شده است و نبود زیرساخت مناسب در انبارهای گمرکی نیز خطر آسیب به کالاهای حساس را افزایش میدهد.
مصرف 750 تا 900 هزار تن سالانه حبوبات در کشور
طالبی درباره میزان مصرف سالانه حبوبات در کشور گفت: مصرف سالانه حبوبات در ایران ۷۵۰ تا ۹۰۰ هزار تن برآورد میشود که بخشی از آن، از محل تولید داخلی تأمین میشود. اما خشکسالی، تغییرات اقلیمی و سرمازدگی در سالهای اخیر، موجب افت قابلتوجه برداشت در برخی محصولات شده و وابستگی به واردات افزایش یافته است. همچنین در سال گذشته، کاهش برداشت لوبیاچیتی به دلیل سرمازدگی، موجب جهش قیمتی این محصول در بازار شد. در همین راستا برای نمونه، بیش از ۷۰ درصد عدس مصرفی کشور از محل واردات تأمین میشود.
انصراف برخی فروشندگان خارجی از فروش اعتباری حبوبات با فعال شدن مکانیسم ماشه
دبیر انجمن حبوبات تحریمهای بانکی و بینالمللی را یکی دیگر از موانع واردات دانست و افزود: متأسفانه تحریمها سبب شده است حتی در مبادلات با کشورهای دوست مانند روسیه، امکان پرداخت مستقیم وجود نداشته باشد و واردکنندگان مجبورند از کشورهای ثالث برای انجام تراکنش استفاده کنند که هزینهبر و زمانبر است.
علاوه بر این، خبرها درباره فعال شدن مکانیسم ماشه و افزایش تنشهای منطقهای نیز به جو روانی منفی در بازار دامن زده است و تعدادی از فروشندگان خارجی از فروش کالا بهصورت اعتباری به خریداران ایرانی ممانعت کردهاند.
چرا ایران قادر به واردات حبوبات از هر کشوری نیست؟
از سوی دیگر، بازار داخلی ایران سبک مصرف خاصی دارد و کیفیت و مبدأ کالا برای مصرفکننده ایرانی اهمیت زیادی دارد. بنابراین، واردکنندگان باید دقت بالایی در انتخاب کشور مبدأ داشته باشند تا بتوانند نیاز بازار را بهدرستی پاسخ دهند. برای مثال واردکنندگان نیاز کشور به عدس را تنها میتوانند از کشورهای روسیه، کانادا، قزاقستان و ترکیه تأمین میکنند، محصول کشتشده در این کشورها شباهت بیشتری به طبع ایرانیها دارد.
طالبی در پایان خاطرنشان کرد: بازار حبوبات ایران در حال حاضر با ترکیبی از چالشهای داخلی و خارجی از سیاستهای غیرشفاف ثبت سفارش و تخصیص ارز تا فشارهای ناشی از تحریمها و محدودیتهای بانکی مواجه است. در چنین شرایطی، برنامهریزی برای واردات منسجم و مطمئن تقریباً غیرممکن شده و خطر اختلال در زنجیره تأمین، بهویژه در فصلهای اوج مصرف، افزایش یافته است.
راهکار اساسی، بازنگری در سیاستهای وارداتی، تسهیل تخصیص ارز، شفافسازی زمانبندیها و هماهنگی با نیاز واقعی بازار است تا ضمن حفظ تعادل قیمتی، امنیت غذایی کشور نیز دچار خدشه نشود.
